Кіріспе

Бір жасушалы организмдер класы

Литостоматиялар – кірпікшелілер класы. Бұл топ үш кіші сыныптан тұрады: Haptoria, Trichostomatia және Rhynchostomatia. Haptoria көбінесе Didinium сияқты етқоректі түрлерді қамтиды, олардың бір түрі негізінен Paramecium кірпікшесімен қоректенеді. Trichostomatia (трихостомалар) көбінесе омыртқалы жануарлардың асқазан-ішек трактісіндегі эндосимбионттар болып табылады. Оларға Balantidium coli түрі жатады, ол адамдарда паразиттік тіршілік ететін жалғыз кірпікшелі организм. Rhynchostomatia тобына бұрын Haptoria-ға жатқызылған, бірақ қазір генетикалық тұрғыдан олардан ерекшеленетіні анықталған екі еркін тіршілік ететін орден кіреді: Dileptida және Tracheliida.

Морфология

Литостомаларда денедегі кірпікшелер жасуша қабығындағы монокинетидтер деп аталатын құрылымдардан пайда болады, олар бір кірпікшеден және оған байланысты базальды денелер мен микротубулалық талшықтар сияқты құрылымдардан тұрады. Бұл топқа тән ерекше ультрақұрылымдық құрылымы бар. Жасушаның "аузы" (цитостом) апикальды немесе субапикальды орналасқан. Трихостомаларда ол өзгертілген соматикалық кірпікшелер бар ойыс немесе вестибулада орналасқан. Entodiniomorphida бір ретінде кірпікшелер шоғырларға немесе жолақтарға жиналады және спиротрихтардың мембранеллалары мен циррілеріне (бұрын олар осы топқа жатқызылған) және басқа кірпікшелілерге ұқсас синцилияларды құруы мүмкін. Дегенмен, нағыз күрделі кірпікшелер кездеспейді. Гапториандарда ауыз әдетте дене кинетияларының алдыңғы бөлігінен пайда болған дикинэтидтерден туындаған корональді кірпікшелер сақинасымен және токсицисттер деп аталатын ерекше экструзомалар сақинасымен қоршалған. Бұл экструзомалар олжаға тиген кезде бөлінеді, олжаның ішіне еніп, оны қозғалмайтын етеді және қорыту процесін бастайды. Кейбір түрлерде ауыз тек тамақтану кезінде ғана қалыптасады және олжаны ұстауға көмектесу үшін ашылады. Цитофаринкс тік түтікше тәрізді, таяқшалар немесе нематодезмалармен сүйеніп тұрады және қоректік заттар сіңген кезде кеңейеді. Бұл құрылым рабдос деп аталады және функционалдық және құрылымдық жағынан басқа бірнеше кластарда кездесетін циртостан ерекшеленеді.