Кіріспе

Вильгельм Эдуард Вебер (24 қазан 1804 – 23 маусым 1891) – неміс физигі, Карл Фридрих Гаусспен бірге алғашқы электромагниттік телеграфтың авторы.

Алғашқы жылдар

Вебер Виттенбергтегі Шлосс-трассада дүниеге келді, оның әкесі Майкл Вебер теология профессоры болған. Бұл ғимарат бұрын Абрахам Ватерге тиесілі болған. Вильгельм үш бауырдың екіншісі еді, олардың үшеуі де ғылымға қабілетті болды. Виттенберг университеті таратылғаннан кейін әкесі 1815 жылы Галле қаласына ауыстырылды. Вильгельм алғашқы білімін әкесінен алған, бірақ енді Галледегі жетімдер үйі мен гимназияға жіберілді. Содан кейін ол университетке түсіп, табиғаттану философиясын зерттеуге берілді. Ол сабақтарында және өзіндік жұмыстарымен көзге түсіп, доктор ғылымын қорғағаннан және приват-доцент болғаннан кейін Галле университетінде табиғаттану философиясының қосымша профессоры болып тағайындалды.

Мансап

1831 жылы Карл Фридрих Гаусс ұсынғаннан кейін Геттинген университетінде физика профессоры болып жұмысқа орналасты, оның жасы жиырма жетіде еді. Оның лекциялары қызықты, пайдалы және ойландыратын болды. Вебер физиканы толыққанды түсіну және оны күнделікті өмірде қолдану үшін жай ғана лекциялар, тіпті эксперименттермен көрсетілсе де, жеткіліксіз деп есептеді, сондықтан студенттерін колледж зертханасында ақысыз тәжірибелер жасауға ынталандырды. Жиырма жастағы студент кезінде ол ағасы Эрнст Генрих Вебермен, Лейпцигтегі анатомия профессорымен бірлесіп толқындық теория және сұйықтықтар туралы кітап жазды, бұл оларға үлкен даңқ әкелді. Акустика оның сүйікті ғылымы болды және ол Poggendorffs Annalen, Schweigger's Jahrbücher für Chemie und Physik және Carcilia музыкалық журналында осы тақырыпта көптеген мақалалар жариялады. Оның кіші інісі Эдуард Вебермен бірлесіп жүргізген тағы бір зерттеуі – «адамның жүріс-тұрысының механизмі». Бұл маңызды зерттеулер 1825 және 1838 жылдар аралығында жарық көрді. Гаусс пен Вебер 1833 жылы алғашқы электромагниттік телеграфты құрастырды, ол Геттингендегі обсерваторияны физика институтымен байланыстырды. 1837 жылдың желтоқсан айында Ганновер үкіметі Веберді, «Геттинген жетілігінің» бірін, саяси себептермен университеттегі қызметінен босатып жіберді. Содан кейін Вебер біраз уақыт саяхаттап, Англия және басқа елдерді аралады, ал 1843 жылдан 1849 жылға дейін Лейпцигте физика профессоры болды, содан кейін Геттингенге қайта оралды. Оның ең маңызды еңбектерінің бірі, Карл Фридрих Гаусс және Карл Вольфганг Бенджамин Голдшмидтпен бірлесіп жазылған «Atlas des Erdmagnetismus: nach den Elementen der Theorie entworfen» (Жер магнетизмінің атласы: теория элементтеріне сәйкес жасалған) – магниттік карталар жинағы, және оның күш-жігерінің арқасында магниттік обсерваториялар құрылды. Ол Гаусспен бірге магнетизмді зерттеді және 1864 жылы «Электродинамикалық пропорционалдық өлшемдер» атты еңбегін жариялады, онда электр тогын абсолютті өлшеудің жүйесі сипатталған, ол қазіргі қолданылып жүрген өлшемдердің негізін құрайды. Вебер Геттингенде қайтыс болды және Макс Планк пен Макс Борнмен бірге сол зиратқа жерленді. Ол 1855 жылы Швед Корольдік Ғылым академиясының шетелдік мүшесі болып сайланды. 1855 жылы Рудольф Кольраушпен (1809–1858) бірлесіп электростатикалық және электромагниттік бірліктердің арақатынасы жарық жылдамдығына сәйкес келетін санды көрсетті. Бұл жаңалық Максвеллдің жарық электромагниттік толқын екенін болжауына әкелді. Бұл Вебердің электродинамика теориясын дамытуына да ықпал етті. Сондай-ақ, жарық жылдамдығын белгілеу үшін «c» әрпін алғаш рет 1856 жылы Кольрауш пен Вебер қолданды.

Халықаралық танылу

Магниттік ағынның СИ бірлігі – вебер (белгісі: Вб) оның құрметіне аталған.

Шығармалары

Электродинамикалық өлшеулер: әсіресе ток интенсивтілігінің өлшемін механикалық өлшемге келтіру (Вильгельм Вебермен бірге) 1857 ж. "Электродинамикалық өлшеулер, әсіресе ток қарқынының өлшеміне механикалық бірліктерді жатқызу". Неміс мәтіні. Ағылшын тіліндегі аудармасы.