Кіріспе

chembox
| Watchedfields = өзгертілген
| verifiedrevid = 450655655
| Name =
| ImageFile1 = glutaraldehyde structure.png
| ImageSize1 = 200
| ImageAlt1 = Глутаральдегидтің қаңқа формуласы
| ImageFile2 = Glutaraldehyde 3D ball.png
| PIN = Пентандиал
| SystematicName =
| OtherNames = Глутаральдегид, Глутарадиалдегид, Глутаро қышқылы диалдегиді, Глутаро альдегиді, Глутаро диалдегиді, 1,5 Пентандиал
| IUPACName =
| Section1 =
| Section2 = Chembox қасиеттері
| C=5 | H=8 | O=2
| MolarMass = 100.117
| Appearance = Мөлдір сұйықтық
| Odor = өткір иісті
| AutoignitionPt =
| REL = 0.2 ppm (0.8 мг/м3) Дезинфекциялаушы ретінде хирургиялық құралдарды зарарсыздандыру үшін қолданылады. Ол жасушаларды олардың ақуыздарын байланыстыру арқылы жылдам өлтіреді. Әдетте, бактериялар, өсімдік материалы және адам жасушалары сияқты үлгілерді тұрақтандыру үшін формальдегидпен араластырылып, екі бекіту процесінің біріншісі ретінде қолданылады. Екінші бекіту процедурасында осмий тетроксиді жасушалық және органеллалық мембрана липидтерін байланыстыру және тұрақтандыру үшін қолданылады. Глутаральдегидпен ақуыздарды өңдеудің тағы бір қолданысы – бактериялық токсиндерді токсоидты вакциналар жасау үшін белсенділігін жою, мысалы, GlaxoSmithKline компаниясы шығарған Boostrix Tdap вакцинасының коклюш (салыстырмалы жөтел) токсоидты компоненті.

Материалдық ғылым

Материалдар ғылымында глутаралдегидтің қолданылу салалары полимерлерден металдарға және биоматериалдарға дейін кеңейді. Глутаралдегид көбінесе биоматериалдарды микроскопиялық зерттеуге дайындау үшін бекітуші зат ретінде қолданылады. Глутаралдегид – бастапқы амин тобы бар көптеген полимерлер үшін күшті байланыстырушы агент. Глутаралдегид екі полимерлік жабын арасындағы жабысу күшін арттыру үшін аралық байланыстырушы агент ретінде де пайдаланылуы мүмкін. Глутаралдегид теңіз астындағы құбырларды коррозиядан қорғау үшін де қолданылады.

Клиникалық қолданыстар

Глутаралдегид дезинфекциялау және дәрілік зат ретінде қолданылады. Көбінесе ерітінді түрінде қолданылатын бұл зат, хирургиялық құралдарды және басқа да жайларды зарарсыздандыруға пайдаланылады. Глутаралдегид дерматологтардың бақылауымен гипергидрозды (артық тершеуді) емдеуде де қолданылады, әсіресе алюминий хлоридіне көмектеспеген, жиі терлеуге бейім адамдарда. Глутаралдегид ерітіндісі таник қышқылы мен формальдегидке қарағанда алақан және табан тершеуді емдеудің тиімді тәсілі болып табылады.

Аквариумдар

Сумен сұйытылған глютаралдегид аквариум өсімдіктері үшін көмірқышқыл газы инъекциясына балама ретінде жиі сатылады, бірақ ол су өсімдіктерінің өсуін күшейтетін ешқандай қасиетке ие емес және оған қосылған судың концентрациясын арттырмайды. Аквариум хоббишілері оны көбінесе төмен концентрацияда балдырларды жою үшін де қолданады.

Қауіпсіздік

Жағымсыз әсерлеріне терінің тітіркенуі жатады. Ол бірнеше механизм арқылы әрекет етеді. Глутаралдегид күшті стерилизатор болғандықтан, улы және күшті тітіркендіргіш зат. Карциногендік белсенділікке қатысты нақты дәлелдер жоқ, бірақ бұл химиялық затпен жұмыс істейтін кейбір кәсіптерде белгілі бір түрдегі қатерлі ісіктерге шалдығу қаупі артады. Бұл реакция, негізінен, озонды ыдырату процесін имитациялайды. Балама ретінде, акролеин мен винил эфирлерінің Диелс-Альдер реакциясынан кейін гидролиз жүргізу арқылы да жасалуы мүмкін.

Реакциялар

Басқа диалдегидтер (мысалы, глиоксаль) және қарапайым альдегидтер (мысалы, формальдегид) сияқты, глютаралдегид сулы ерітіндіде гидратталып, gem-диолдарды қалыптастырады. Бұл диолдар өз кезегінде циклдік гемиацеталмен тепе-теңдікке енеді. Глутаральдегидтің биоцидтік және бекіту қасиеттерін түсіндіру үшін бірнеше механизмдер ұсынылған. Глутаральдегидтегі альдегидтік топтар лизин мен нуклеин қышқылдарының аминдерімен реакцияласып, имин түзетіндей сезімтал. Глутаральдегид жұптарының альдоль конденсациясынан түзілген туындылар да имин түзетіні байқалады.