Торбьёрн Ягланд: Норвегиялық саяхаткердің өмірбаяны мен мансабы

Кіріспе

Норвегиялық саясаткер

Торбьёрн Ягланд (туған аты Торбьёрн Йохансен; 5 қараша 1950 жыл) – Норвегияның Еңбек партиясының саясаткері. 2009 жылдан 2019 жылға дейін Еуропа Кеңесінің Бас хатшысы қызметін атқарды. 1996–1997 жылдары Норвегияның 32-ші премьер-министрі, 2000–2001 жылдары Сыртқы істер министрі, ал 2005–2009 жылдары Стортингтің президенті болды. Ягланд Осло университетінде экономиканы бастапқы деңгейде оқыды, бірақ бітірмеді. Саяси мансабын 1977–1981 жылдары басқарған Жұмысшы жастар лигасынан бастады. 1986–1992 жылдары партия хатшысы, 1992–2002 жылдары партия басшысы болды. Ягландтың кабинеті, болғанымен қысқа ғұмырлы болды, екі министрдің жеке дау-дамайларға байланысты қызметтен кетуімен ерекшеленді. Медиада сөздері мен мәлімдемелері үшін көп мазақталған, жиі құзырсыз деп бейнеленген Ягланд 1997 жылғы сайлаудан кейін, партиясы көп дауыс жинағанына қарамастан, оның 36,9 ультиматумының нәтижесінде отставкаға кетті. 2010 жылы қырық көрнекті тарихшы Ягландты Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан бергі Норвегияның ең әлсіз премьер-министрі деп атады. Екі жыл бұрын оның ізашары Гро Харлем Брунтланд оның премьер-министрлігін қатал сынға алып, Ягландты «ақылсыз» деп сипаттаған еді. Оның Сыртқы істер министрі лауазымы да оның бұл қызметке лайықты еместігі және орынсыз деп саналған цитаталары мен мәлімдемелеріне байланысты даулы болды. 2005 жылы Йенс Столтенберг екінші кабинетін құрғанда Ягландқа көңіл бөлмегені байқалды. 2009 жылы Ягланд Еуропа Кеңесінің Бас хатшысы болып сайланды. 2014 жылы ол тағы бес жылға қайта сайланды. Оның Бас хатшы лауазымындағы қызметі даулы болды, ол жемқорлыққа қарсы әрекетсіздік танытқаны және Путиннің Ресейіне құлшындық танытқаны үшін айыпталды. Ягланд Норвегия Нобель комитетінің мүшесі болды және 2020 жылы комитеттен кетті; ол бұрын 2009 жылдан 2015 жылға дейін оның төрағасы қызметін атқарған.

Thorbjørn Jagland (born Thorbjørn Johansen; , 5 November 1950) is a Norwegian politician from the Labour Party. He served as the Secretary General of the Council of Europe from 2009 to 2019. He served as the 32nd Prime Minister of Norway from 1996 to 1997, as the minister of Foreign Affairs from 2000 to 2001 and as the president of the Storting from 2005 to 2009. Jagland studied economics at the University of Oslo at introductory level, but did not graduate. He started his political career in the Workers' Youth League, which he led from 1977 to 1981. He was party secretary from 1986 to 1992 and party leader from 1992 to 2002. Jagland's cabinet, albeit short lived, was marked by controversies, with two ministers being forced to withdraw following personal scandals. Jagland, who was much ridiculed in the media for his quotes and statements and frequently portrayed as incompetent, resigned following the 1997 election, as a consequence of his much ridiculed 36.9 ultimatum, even though his party won the most votes. In 2010 a group of forty prominent historians ranked Jagland as the weakest Norwegian prime minister since the end of the Second World War; two years before, his predecessor Gro Harlem Brundtland had criticized his premiership in harsh terms and described Jagland as "stupid". Also his term as Foreign Minister was marked by controversies, due to his perceived lack of qualification for the office and quotes and statements that were considered inappropriate. Jagland was widely perceived to have been passed over when Jens Stoltenberg formed his second cabinet in 2005. In 2009, Jagland was elected as the secretary general of the Council of Europe. In 2014 he was reelected for an additional five years. His tenure as secretary general has been controversial, and he has been accused of inaction against corruption and of servility towards Putin's Russia. Jagland was a member of the Norwegian Nobel Committee, and left in 2020; he formerly served as its chairman from 2009 to 2015.

Ерте және жеке өмір

Торбьёрн Ягланд 1950 жылы 5 қарашада Драммен қаласында Торбьёрн Йохансен болып дүниеге келді. Ол дәнекерлеуші Хельге Т. Ягланд пен аспаз Ингрид Бьеркнестің ұлы. Ягланд 1969 жылы орта мектепті бітірді. Егіз ағасы Хельгемен бірге Торбьёрн Ягланд Осло университетінде экономиканы қысқа ғана уақыт оқыды, бірақ сонымен бірге саясатқа қатысып, оқуын аяқтамады. 1976 жылы журналист Ханне Гротжордқа үйленді. Олардың екі ұлы бар: Андерс (1978 жылы туған) және Хенрик (1986 жылы туған). Еуропа Кеңесінің Бас хатшысы ретінде Ягланд Францияның Страсбург қаласында тұрды, бірақ кейін Норвегияға қайтып келді. Ягланд "Еуропа құрлығына және оның жалпыға ортақ құндылықтарына үздіксіз берілгендігі үшін" Францияның Құрмет легионының Ұлттық орденінің командирі атағымен марапатталды.

Ерте араласу, бас хатшы және партияның сайланған жетекшісі

1966 жылы 16 жасында ол Жұмысшы жастар лигасының (AUF) Лиер бөлімшесіне қосылды. Партиялық қатарда жылдам өрлеп, 1973 жылы Бускерудтағы Жұмысшы жастар лигасының басшысы болып сайланды және 1975 жылға дейін осы лауазымда қалды. Сол жылы ол Бускеруд округі кеңесінің мүшесі болып сайланды. 1977 жылы ол Жұмысшы жастар лигасының ұлттық жетекшісі болды және 1981 жылға дейін осы қызметті атқарды. Осы кезеңде ол жастар ұйымы мен бас партия арасындағы қашықтықты қысқартуды көздегенін айтты, сонымен қатар Жұмысшы жастар лигасының өзіндік саяси платформасы болуы қажет екенін жеткізді. Ол сол кезде қолдаған маңызды мәселелерге мұнай өнеркәсібін мемлекеттік меншікке алу, Солтүстік Норвегиядан тыс жерлерде мұнайды сынауға рұқсат беру және мемлекет мұнай өнеркәсібінен түскен табысты отандық өнеркәсіпті мемлекеттік меншікке алу үшін пайдалану кірді. 1981 жылдан бастап ол Еңбек партиясының хатшысы болып жұмыс істеді, 1986 жылы бас хатшы міндетін атқарушы болып тағайындалды және 1987 жылы ресми бас хатшы болды. Еңбек партиясының хатшысы ретінде Ягланд ұйымдық және саяси реформаларға әкелген бірқатар шараларды бастады. Кәсіподақтардың Еңбек партиясының жұмысына ықпал ету құқығы шектелді, партия манифесін жасау кезінде партия шеңберінен тыс азаматтық қоғаммен жүйелі консультациялар жүргізілді. 1986 жылы ол сонымен қатар Еңбек партиясының Халықаралық комитетінің төрағасы болды. Ол екі лауазымды да 1992 жылға дейін атқарды, содан кейін Гро Харлем Брунтландты алмастырды. Ягланд премьер-министр қызметін атқарған кезінде «Норвегиялық үй» атты тұжырымдамасын ұсынды. Тағайындалғаннан кейін Стортингте сөйлеген сөзінде Ягланд Норвегиялық үйді төрт тірегі бар негіз ретінде сипаттады. Бұл метафора «экологиялық тұрақты қоғамдағы ұжымдық құндылықтарды құруды» білдіреді. Үйді тік тұрғызатын төрт тірек – кәсіпкерлік және еңбек саясаты, әлеуметтік саясат, ғылым және білім беру саясаты, сондай-ақ сыртқы және қауіпсіздік саясаты. Ягланд үйді құруға баршаның үлес қосатынын айтты, әсіресе кабинет осы мақсаттарға жету үшін оппозициямен ынтымақтасатынын мәлімдеді. Сөйлеген сөзінде Ягланд Харлем Брунтландтың саясатынан көп өзгешеленбейтінін, бірақ зорлық-зомбылық, алкоголь және есірткіге тәуелділік, қылмыс мәселелеріне, соның ішінде алдын алу шараларын күшейтуге және сот жүйесін жақсартуға көбірек назар аударатынын жеткізді. Ол сондай-ақ білім беру жүйесінің барлық деңгейінде ақпараттық технологияларды енгізудің маңыздылығын атап өтті. Норвегиялық үйді құру аясында үкімет өз салаларындағы сарапшылармен жамағат кеңестерін құрып, оларға қоғамның маңызды мәселелері бойынша пікір білдіруге мүмкіндік берді. Ягландтың сөзіне göre, мұның мақсаты – саяси шешімдерге сыни көзқарас ұстанушылардың жақын қол жеткізілуін қамтамасыз ету және саяси деңгейде ұсынылатын идеялардың санын арттыру. 2008 жылдың тамызында Ягланд: «Норвегиялық үйді жақсы жоспарлауға және дайындауға болатын еді, бірақ менің уақытым жетпеді. Мен тәуекел еттім. Еңбек партиясы қиын жағдайда болды. Менің мақсатым – жақсы сайлау нәтижесін көрсету еді, және біз оны іске асырдық. Содан бері біз осы деңгейге жете алмадық», – деді. Сұхбатында Ягланд: «Мен әлі де Норвегиялық үйді сағынған адамдардан хаттар аламын. Бұл жаңа бір бастама, сонымен қатар тараптардың белсенділігіне ықпал ететін құрылыс жобасы болды», – деді. Бұл көрсеткіш – Брунтланд басшылық еткен 1993 жылғы сайлауда партия алған дауыс пайызы, ол оларға үкімет құруға нақты мандат бермеді. Норвегия Конституциясы кабинеттің парламенттен ресми мақұлдау алуын талап етпейді, ал бастапқыда нақты қолдау таппаған азшылық үкіметі сенімсіздік дауысы алынғанша қызмет ете алады. Еңбек кабинетін парламенттің 165 мүшесінің 67-сі құрайтын өзінің партиялық тобы тікелей қолдады. Заңнаманы қабылдау үшін кабинет ең ірі оппозициялық партиялардан – Орталық партиясынан, сондай-ақ Еңбек партиясының дәстүрлі қарсыласы Консервативтік партиядан – жағдай бойынша қолдау іздеді. Брунтланд премьер-министр болған кезінде осы тактиканы қолданып, оны «Стортингтегі слалом» деп сипаттады. Нәтижесінде Еңбек партиясы 35,0% дауыс жинады, бұл партия ең үлкен партия болып қалды, бірақ орын саны азайды. 1997 жылдың 29 қыркүйегінде Ягланд отставкаға кетті және билік Кьелл Магне Бондевиктің бірінші кабинетіне берілді. Бұл кабинеттің парламенттік негізі одан да нашар болды.

In 1966, at age 16, he joined the Lier chapter of the Workers' Youth League (AUF). Rising up rapidly through the party ranks, he was elected leader of the Workers' Youth League in Buskerud, in 1973, a position he held until 1975. That year, he was elected member of the Buskerud county council. In 1977, he became the national leader of the Workers' Youth League, a position he held until 1981. During this period, he said he wanted to bridge the gap between the youth wing and the mother party, but also expressed the need for the Workers' Youth League to have its own political platform. Important issues he supported at that time included the nationalization of the oil industry, permission to conduct petroleum test boring outside Northern Norway, and that the state should use income from the petroleum industry to nationalise domestic industry. From 1981, he worked as a secretary for the Labour Party; he became acting general secretary in 1986 and was formally appointed to the position in 1987. In his role as secretary of the Labour party, Jagland initiated a number of measures that culminated in organisational and political reforms. The right of the Trade Unions to influence the working of the Labour Party was curtailed; periodic consultations were initiated with civil society outside the party boundaries in the formulation of the party manifesto etc. In 1986, he also became chairman of the Labour Party's International Committee. He held both positions until 1992, when he succeeded long time leader Gro Harlem Brundtland. Jagland launched his vision of the "Norwegian House" during his tenure as Prime Minister. In his speech to the Storting following his appointment, Jagland described the Norwegian House as a foundation with four pillars. The metaphor represented, "the collective value creation within the ecologically sustainable society". The four pillars that hold up the house were business and labour policy; welfare policy; research and educational policy; and foreign and security policy. Jagland stated that everyone had something to contribute regarding the creation of the house; in particular he stated that the cabinet would cooperate with the opposition to reach these goals. In his speech, Jagland said that he would not deviate much from Harlem Brundtland's policies, but that he would increase the focus on violence, abuse of alcohol and drugs, and crime, including improvement of preventative measures and the courts. He also stated that it was important to introduce information technology in all parts of the education system. As part of the construction of the Norwegian House, the cabinet also started to appoint lay councils, with expertise within their fields, that would provide them with feedback and inputs on important areas in society. Jagland stated that the purpose was to allow critical voices close access to the political decisions, and increase the number of ideas generated at a political level. Jagland stated in August 2008 that, "the Norwegian House could have been better planned and prepared, but I did not have the time. I took a chance. The Labour Party was down for the count. My goal was to make a good election; and we did. We have not done so well since". Jagland said in an interview, "I still get letters from people who miss the Norwegian House. It was an attempt at something new, a building project that would also inspire the activity on the side of the parties". This was the percentage of the vote that the party had received in the 1993 election while Brundtland was still leading, which had provided them with an unclear mandate to govern. The Constitution of Norway does not require a cabinet to be formally approved by Parliament in order to serve, and a minority government that lacks concrete support from its inception may serve as long as it does not receive a vote of no confidence. The Labour cabinet was only directly supported by its own party group, which consisted of 67 out of 165 members of Parliament. To pass legislation, the cabinet had sought support from the largest opposition parties—the Centre Party as well as Labour's traditional adversary, the Conservative Party—on a case by case basis. Brundtland had already employed this ad hoc tactic during her time as Prime Minister, describing it as "slalom racing in the Storting". As it turned out, Labour only received 35.0%, remaining the largest party with a small loss of seats. Jagland resigned on 29 September 1997 and power was given to the first cabinet of Kjell Magne Bondevik. This cabinet had an even weaker parliamentary basis.

Сыртқы істер министрі

2000 жылдың ақпан айында, әлі де 36,9 фиаскосынан және партияның жетекші орынбасары Столтенбергтің танымалдылығы артып келе жатқандықтан, Ягланд премьер-министр кандидаты ретінде бас тартты. 2000 жылдың 10 ақпанында Ұлттық еңбек кеңесінде сөйлеген сөзінде Ягланд: "Егер мен премьер-министр кандидаты ретінде жалғаса берсем, әсіресе егер мен премьер-министр болып қайта оралсам, соңғы үш жылда маған қарсы көрсетілген қысым жалғаса береді және күшейе түседі". Тек 35 күннен кейін Бондевиктің бірінші кабинеті сенімсіздік дауысынан кейін отставкаға кетті. 2000 жылдың 17 наурызында король Харальд V жаңа Лейбористтік кабинетті жариялады, оның басшылығын Йенс Столтенберг жүзеге асырды. Ягланд Сыртқы істер министрі болып тағайындалды. Сыртқы істер министрі ретіндегі алғашқы қадамдарының бірі – құлауынан үш жыл бұрын Белградқа сапар шегу болды. Ягланд Югославияға көрсетілетін сыртқы көмекті жақсартуды және Югославия соғыстарына бейбіт шешім табуға тырысуды көздеді. Ягланд Югославиядағы Слободан Милошевичке қарсы күштерге қаржылық және материалдық қолдау көрсетті, бұл әрекет Милошевичке қарсы оппозицияның танымалдығын арттырып, оның биліктен құлауына ықпал етті. Норвегия Сыртқы істер министрлігі Милошевич жасаған сайлау алаятын ашуға көмектесетін компьютерлерді ұсынды. Норвегияның үлесі Милошевич үкіметін құлатуда шешуші роль атқарды және Ягланд жеңіс тойына бірінші болып шақырылды. Ягланд бұрынғыдай "Норвегиялық үй" және "36,9%" туралы жарияланымдар сияқты ұлттық жаңалықтарда тағы да көзге түсті, бұл жолы Норвегияға келген Габон президенті Омар Бонго туралы айтқан "Конгодан келген Бонго" сөзі үшін. 2001 жылдың 2 ақпанында Ягланд TV 2 телеарнасының "I kveld med Per Ståle" бағдарламасында "Сыртқы істер министрлігінде барлығы 'енді сіз Конгодан келген Бонгомен кездесесіздер' деп айтып жүрді" деді. Дауыстар саналғаннан кейін Столтенберг пен оның кабинеті 1924 жылдан берігі ең нашар сайлау науқанының нәтижесінен отставкаға кетуге мәжбүр болды. 2001 жылы Столтенберг үкіметінің құлауынан кейін Ягланд Сыртқы істер министрі лауазымынан бас тартты. Партия басшылығы үшін күрес сайлаумен аяқталмады және партия басшысы рөлін Столтенбергке беру үшін Ягландқа қысым жалғасты. 2002 жылдың қарашасында Лейбористтік партияның ұлттық съезінде Столтенберг көшбасшылыққа таласады деп күтілді, ал 2002 жылдың қаңтарында екеуі де рөлді қалайтындарын немесе қаламайтындарын айту керек еді. 15 қаңтарда Ягланд парламентте құлап, ауруханаға жеткізілді. Сол күні кешке TV 2 Nyhetene тікелей эфирінде комедия актері Бард Туфте Йохансен тірі эфирді тоқтатып, тауық киімін киіп, Торбьёрн Ягландқа қатысты медианың қарым-қатынасын қынжырлап, медианың екіұстама стандартына күлді. 2002 жылдың 3 ақпанында Ягланд қараша айында партия басшысы ретінде жаңа мерзімге түспейтінін мәлімдеді.

In February 2000, still reeling from the 36.9 fiasco and the growing popularity of deputy party leader Stoltenberg, Jagland withdraw as a prime minister candidate. Speaking to the national council of Labour on 10 February 2000, Jagland said "If I were to continue as prime minister candidate, and especially if I should return as prime minister, the pressure that has been put against me the last three years will only continue and increase in strength." Only 35 days later, the first cabinet of Bondevik resigned following a motion of confidence. A new Labour cabinet, to be led by Jens Stoltenberg, was announced by King Harald V on 17 March 2000. Jagland was chosen for Minister of Foreign Affairs. One of his first acts as Minister of Foreign Affairs was to visit Belgrade, three years before its collapse. Jagland wanted to improve foreign aid to Yugoslavia and try to find a peaceful solution to the Yugoslav wars. Jagland engineered financial and material support to the forces in Yugoslavia who were opposed to Slobodan Milosevic, a move that increased the popularity of the opposition to Milosevic and his eventual fall from power. The Norwegian Ministry of Foreign Affairs furnished computers that helped in revealing the electoral fraud perpetrated by Milosevic. The Norwegian contribution was instrumental in the overthrow of the Milosevic government and Jagland was the first to be invited to the victory celebrations. Jagland again made national headlines in a similar fashion to the publicity about "The Norwegian House" and "36.9%", this time for the phrase "Bongo from Congo", which Jagland used when referring to Omar Bongo, the President of Gabon, when he was visiting Norway. Jagland stated on 2 February 2001 on the nationally broadcast television show I kveld med Per Ståle on TV 2 that "everybody at the Ministry of Foreign Affairs went around saying that 'now you are going to meet with Bongo from Congo. After the votes had been counted, Stoltenberg and his cabinet was forced to resign, suffering from its worst election campaign results since 1924. Jagland stepped down in 2001 from his post as Foreign Minister in the wake of the collapse of the Stoltenberg government. The leadership battle of the party didn't end with the election, and pressure was still mounting on Jagland to give the party leader role to Stoltenberg. It was expected that Stoltenberg would contest the leader during the national congress of Labour in November 2002, and in January 2002 the two were supposed to say if they wanted role. On 15 January, Jagland collapsed in the parliament and was sent to the hospital. Later that evening, during live coverage by TV 2 Nyhetene, comedian Bård Tufte Johansen interrupted the live broadcast jumping around in a chicken costume, cackling about media's treatment of Thorbjørn Jagland and mocking the media's double standards. On 3 February 2002, Jagland announced that he wouldn't seek a new term as party leader in November.

Стортингтің төрағасы

2005 жылы Ягланд Норвегия парламентіне төртінші рет сайланды. Стортингтің бұрынғы төрағасы Йорген Космо парламенттік сайлауға түспеген еді, ал Ягландты парламент мүшелері 2005 жылдың 10 қазанында осы лауазымға сайлады. Ягланд бір ғана дауыссыз сайланды, ал оның қарсыласы, Прогресс партиясынан Карл И. Хагеннің Стортингте 25 дауысы жарамсыз деп есептелді. Кейін ол былай деді: Ягланд «Афтенпостен» газетіне Оңтүстік Ауғанстанға көбірек норвегиялық әскерлерді жібергісі келетінін айтты: «Норвегиялық арнайы күштер қыс бойына қабылданатын болады. Егер НАТО қажет десе, Норвегия да өз үлесін қосуы керек». 2007 жылы Столтенберг Ягландқа Стортингті ағымдағы саяси пікірталастар үшін күшті орталыққа айналдыру жоспарын іске асыруға рұқсат берді, осылайша парламент мүшелерінің кабинет мәселелеріне ықпалын арттырды. 2009 жылдың көктемінде Женевада БҰҰ-ның расизм мен дискриминацияға қарсы конференциясы жоспарланған. Канада мен Израиль сияқты бірнеше мемлекет бұрынғы конференцияларда антисемитизм мен расизмге орын берілгендіктен, конференцияны бойкоттау мүмкіндігін жариялады. Ягланд Норвегияның бойкотқа қатыспайтынын айтты, бірақ ол: «2001 жылы Оңтүстік Африканың Дурбан қаласында өткен расизм конференциясы батыстық құндылықтарды сынаудың фестиваліне айналды. Келесі жылғы сәуірде Женевада өтетін конференцияда мұндай жағдай қайталанбауы керек» деді. 2009 жылы министрлер кабинеті «Дінге қарсы параграфты» жою туралы ұсыныс жасады, ол дінге қарсы мәлімдемелерді қылмыс деп есептейтін қылмыстық кодекстің бір бөлігі еді. Парламентте бұл параграфтың ескіргені туралы консенсус болды. Кабинет оны діни топтарды шабуылдардан қорғауға бағытталған «Расизмге қарсы параграфпен» алмастыруды ұсынды, сонымен бірге академиялық сөз бостандығын сақтауға мүмкіндік берді. Парламенттегі Орталық партиядан басқа барлық саяси партиялар «Расизмге қарсы параграфқа» қарсы болды, бірақ Орталық партияның жетекшісі Лив Сигне Наварсете Еңбек партиясының бұл мәселені қабылдауына ықпал еткенін мәлімдеді. Бұл туралы сұрағанда Ягланд: «Егер сөз бостандығы партиялық тәртіпке бағыну принципіне күмән келтірсе, бұл өзі парадокс болады. Әсіресе, бұл мәселе саудаласу мен төңкеріс әрекеттерінің нысаны болуы мүмкін екені белгілі болғанда» деді. Ягланд коалициялық кабинеттің парламенттік бақылауды шектеуін де сынға алды. Сыншылар Ягландты 2002 жылы Столтенбергтің Еңбек партиясының төрағасы лауазымынан кетуіне мәжбүрлегеніне кек рет ретінде Қызыл-жасыл кабинетке шабуыл жасады деп айыптады. Ягланд мұны «ауызға келген сөз» деп атады. 2008 жылдың қыркүйегінде Ягланд қайта сайлануға түспейтінін хабарлады. Ол «зор қайғымен» Норвегия саясатын тастауға шешім қабылдағанын, себебі ол Еуропа Кеңесінің Бас хатшысы лауазымына үміткер болып бақ сынамақ екенін айтты.

In 2005, Jagland was reelected to a fourth term in the Norwegian Parliament. Jørgen Kosmo, the previous President of the Storting, had not stood for parliamentary re election, and Jagland was elected to this position by the members of parliament on 10 October 2005. Jagland was elected with only one blank vote, whereas his Progress Party opponent, Carl I. Hagen, had 25 blank votes in the Storting. He later said:

Jagland told the newspaper Aftenposten he wanted more Norwegian soldiers sent to South Afghanistan: "The Norwegian special forces will certainly be welcome throughout the winter. If NATO is demanding them, Norway should contribute". In 2007, Stoltenberg allowed Jagland to push through his plan to develop Storting as a stronger centre for current political debates, thus increasing the power of the parliamentary members on issues from the cabinet. A UN conference against racism and discrimination in Geneva was planned for the spring of 2009. Some member states, such as Canada and Israel, had announced that they might boycott the conference because previous such conferences had given way to anti Semitism and racism. Jagland said Norway was unlikely to undertake any boycott, but he added, "The previous racism conference in Durban, South Africa, in 2001, was a festival in the criticism of Western values. We must never allow the successor conference in Geneva in April next year to be a repetition of this". In 2009, the cabinet issued a proposal to remove the "Blasphemy Paragraph", part of the criminal law that made blasphemous statements a criminal offense. There was a political consensus in parliament that the paragraph was outdated. The cabinet proposed that it instead by replaced by a "Racism Paragraph", that was aimed at protecting religious groups from attacks, while retaining protection of the academic freedom of speech. All political parties in parliament, except the Centre Party, were opposed to the "Racism Paragraph", but Centre leader Liv Signe Navarsete stated that she had used her influence to make the Labour Party accept the matter. When asked about the case, Jagland responded: "It will in itself be a paradox if one questions the principle that freedom of speech is subject to the party whip. Especially when it emerges that the question may have been the subject of horse trading and attempts at a coup". Jagland had also been critical of the lack of parliamentary control permitted by the coalition cabinet. Critics accused Jagland of attacking the Red Green Cabinet as revenge against Stoltenberg for forcing Jagland to resign as Labour Party leader in 2002. Jagland rejected this as "petty criticism". Jagland announced in September 2008 that he would not seek reelection. He said he decided, with "great sadness", to leave Norwegian politics because he was applying for the position of Secretary General of the Council of Europe.

Нобель комитеті

2009 жылдың 1 қаңтарында ол Оле Данболт Мьос қызметін тоқтатып, Норвегия Нобель комитетінің төрағасы болды. Норвегия Нобель комитетінің міндеті – швед химигі және динамит ойлап тапқан Альфред Бернхард Нобельдің (1833-1896) өсиетіне сәйкес жыл сайынғы Нобель бейбітшілік сыйлығына үміткерлерді іріктеу. Норвегия Парламенті 5 адамнан тұратын комиссияны сайлайды, ол сыйлыққа үміткерлерді таңдайды. Бұл комиссия Норвегия Парламентінен және басқа да ішкі және шетелдік институттардан толыққанды тәуелсіз. Нобель комитеті әр қазанның бірінші жұмасында жеңімпазды жариялайды, ал сыйлықтар 10 желтоқсанда Ослода табыс етіледі, бұл күн Альфред Нобельдің туған күні. Барак Обаманың 2009 жылғы Нобель бейбітшілік сыйлығын алғаны көпті таң қалдырды, сондықтан Джагланд бұл шешімді бірнеше рет түсіндіруге мәжбүр болды. Нобель комитеті Альфред Нобельдің өсиетіндегі келесі мәтінге сәйкес оның өсиетін орындауға міндетті екенін атап өтеді: «Менің қалған, сатуға болатын мүліктің барлығы келесідей пайдаланылады: менің атқарушыларым қауіпсіз құнды қағаздарға салған капиталдан құрылған қордың табысы жыл сайын сыйлықтар түрінде таратылады, олар өткен жылы адамзатқа ең көп пайда келтірген адамдарға беріледі, сондай-ақ бір бөлігі ұлттар арасындағы бауырластық үшін, тұрақты армияларды жою немесе азайту үшін және бейбітшілік конгрестерін өткізу мен дамыту үшін ең көп немесе ең жақсы жұмыс істеген адамға беріледі. Физика және химия салаларындағы сыйлықтарды Швеция Ғылым академиясы табыс етеді, физиологиялық немесе медициналық жұмыстар үшін – Стокгольмдегі Каролина институты, әдебиет саласындағы сыйлықты – Стокгольмдегі академия, ал бейбітшілік саласындағы сыйлықты Норвегия Стортингі сайлайтын бес адамнан тұратын комиссия табыс етеді. Менің ерекше тілегім – сыйлықтарды тағайындау кезінде үміткерлердің ұлтына ешқандай мән берілмеуі керек, ең лайықты адам сыйлықты алуға тиіс, ол скандинав немесе басқа ұлттан болсын. » Барак Обамаға сыйлық берудің себебі – Ресеймен START келісімдерін қайта жандандыру және мұсылман әлемімен диалогты дамыту бойынша атқарған жұмысы. 2012 жылғы Нобель бейбітшілік сыйлығы Еуропалық Одаққа «Еуропадағы бейбітшілік пен келісімді, демократия мен адам құқықтарын 60 жылдан астам уақыт бойы дамытуға қосқан үлесі үшін» берілді. 2013 жылғы Нобель бейбітшілік сыйлығы химиялық қаруды жоюға жасаған ауқымды еңбегі үшін Химиялық қаруды тыйым салу жөніндегі ұйымға (OPCW) табыс етілді. 2014 жылғы Нобель бейбітшілік сыйлығын пакистандық Малала Юсуфзай мен үндістандық белсенді Кайлаш Сатьяртхи бөлісті. Сыйлықтың мақсаты: «Балалар мен жастарды қанауға қарсы күрескені және барлық балалардың білім алу құқығы үшін таласқандары үшін». 2015 жылдың 3 наурызында Джагланд Норвегия Нобель комитетінің бес мүшесімен жаңа төраға болып сайланды. Джагландтың лауазымынан түсуі Нобель сыйлығының тарихында бұрын-соңды болмаған жағдай. Лауазымынан түскеннен кейін Джагланд комитеттің қалыпты мүшесі ретінде қызметін жалғастырды. 2019 жылы комитет төрағасы әрбір мүшеден Джеффри Эпштейнмен байланыста болғандары туралы сұрады, ал 2020 жылы Джагланд өзінің жауабын өзгертті. 2020 жылдың қазан айында БАҚ хабарлағандай, Джеффри Эпштейн мен Билл Гейтс 2013 жылы Страсбургтегі Джагландтың резиденциясында кездескен.

On 1 January 2009, he succeeded Ole Danbolt Mjøs as the chairman of the Norwegian Nobel Committee. The Norwegian Nobel Committee is tasked with selecting candidates for award of the annual Nobel Prize for Peace in accordance with the last will and testament of Alfred Bernhard Nobel (1833 1896), the Swedish chemist and inventor of dynamite. The Norwegian Parliament selects a committee consisting of 5 persons who then choose the candidates for the prize. This committee is completely independent of the Norwegian Parliament or other institutions, domestic or foreign. The Nobel Committee announces the winning candidate(s) on the first Friday of each October; prizes themselves are handed out on 10 December in Oslo, that date being the birthday of Alfred Nobel. The announcement of Barack Obama as winner of the 2009 Nobel Peace Prize, raised a few eyebrows and Jagland had to clarify this choice on several occasions. The Nobel Committee points to the fact that it has to execute the will of Alfred Nobel, in accordance with the following text in his will:

" The whole of my remaining realizable estate shall be dealt with in the following way the capital, invested in safe securities by my executors, shall constitute a fund, the interest on which shall be annually distributed in the form of prizes to those who, during the preceding year, shall have conferred the greatest benefit to mankind and one part to the person who shall have done the most or the best work for fraternity between nations, for the abolition or reduction of standing armies and for the holding and promotion of peace congresses The prizes for physics and chemistry shall be awarded by the Swedish Academy of Sciences; that for physiological or medical work by the Caroline Institute in Stockholm; that for literature by the Academy in Stockholm, and that for champions of peace by a committee of five persons to be elected by the Norwegian Storting. It is my express wish that in awarding the prizes no consideration whatever shall be given to the nationality of the candidates, but that the most worthy shall receive the prize, whether he be a Scandinavian or not "

The justification for award to Barack Obama was anchored in the work he had done to restart the START agreements with Russia and for promotion of dialogue with the Muslim world. The Nobel Peace Prize for 2012 was awarded to the European Union for " have for over six decades contributed to the advancement of peace and reconciliation, democracy and human rights in Europe." The Nobel Peace Prize for 2013 was awarded to the Organization for Prohibition of Chemical Weapons OPCW for " its extensive efforts to eliminate chemical weapons". The Nobel Peace Prize for 2014 was shared between Pakistani national Malala Yousafzai and Indian activist Kailash Satyarthi. The prize motivation states: "for their struggle against the suppression of children and young people and for the right of all children to education". On 3 March 2015 Jagland was demoted by the five person Norwegian Nobel Committee, which elected Kaci Kullmann Five as its new chair. Jagland's demotion is without precedent in the history of the Nobel Peace Prize. After the demotion, Jagland continued to serve as an ordinary member of the committee. In 2019 the leader of the committee asked each of the members if any of them had been in contact with Jeffrey Epstein; in 2020 Jagland changed his answer; Jeffrey Epstein and Bill Gates had a meeting with Jagland at his residence in Strasbourg in 2013, according to media in October 2020.

Еуропа Кеңесінің Бас хатшысы: Бірінші мерзім, 2009-2014 жылдар

2009 жылы Джагланд Еуропа Кеңесінің Бас хатшысы болып сайланды. Парламенттік Ассамблеяда 80 дауысқа қарсы 165 дауыспен Джагланд сайланды. Екінші кандидат Польшаның бұрынғы премьер-министрі Влодзимеж Цимошевич болды. Джагланд Еуропалық Одақпен ынтымақтастықты нығайтудың маңыздылығын атап өтті және ЕО басшыларымен тұрақты консультациялар жүргізілуде. Еуропалық конвенцияға Еуропалық Одақтың қосылу процесі 2015 жылға дейін ратификациялануы тиіс еді, бірақ 2017 жылдың шілдесінде жаңа қосылу туралы келісім әзірленбеді. 2014 жылдың сәуірінде Джагланд Еуропа Кеңесі жүзеге асыратын бірлескен бағдарламалар мен жобаларға Еуропалық Одақтан берілетін қаржыны едәуір арттыратын Комиссар Стефан Фюлемен келісімге келді. Сондай-ақ, Джагланд Еуропа Кеңесінің стандарттары негізінде Иордания, Тунис, Марокко және Қазақстанмен ынтымақтастық бойынша маңызды шараларды қамтитын көршілік саясатын бастады. Джагланд БҰҰ-мен тұрақты консультацияларды бастады, содан бері олар Еуропа Кеңесі аясында институционалдық деңгейге жетті. 2012 жылы Джагланд Еуропа Кеңесінің Демократия жөніндегі әлемдік форумының конференциясын іске қосты. Жыл сайынғы конференцияға мемлекеттік қайраткерлер, ҮЕҰ, қоғамдық қозғалыстар, ғалымдар, саясаткерлер және басқа да өкілдер қатысады. Конференция 2012 жылы БҰҰ Бас хатшысы Пан Ги Мунмен ашылды. 2014 жылдың сәуірінде Джагландтың басшылығымен Еуропа Кеңесі «Еуропадағы демократия, адам құқықтары және құқықтық мемлекеттің жағдайы» атты маңызды есебін жариялады. Бұл есеп Еуропа Кеңесінің мониторинг органдарының нәтижелеріне негізделген, Еуропадағы адам құқықтары, демократия және заң үстемдігі туралы алғашқы жиынтықталған талдау болды. Есептің кіріспесінде Джагланд былай деп жазды:

Еуропа Кеңесінің Парламенттік Ассамблеясының (ПАСЕ) өткізген дауыс беруінде, 252 мүше дауыс бергеннің ішінде Джагланд 156 дауыс жинады. Мысыр Леутеуссер Шнарренбергер 93 дауыс алды. 3 дауыс бұрынғы бюллетень ретінде тіркелді. Абсолютті көпшілік үшін 125 дауыс қажет болғандықтан, Джагландтың 156 дауысы оған сенімді көпшілікті қамтамасыз етті. Джагланд өзінің келесі мерзімін 2014 жылдың 1 қазанынан бастады. Джагландтың қызмет істеген кезеңінде норвегиялық және шетелдік БАҚ оны Путиннің Ресейіне мойынсұнушылықпен айыптады. 2014 жылы Қырымды аннексиялаудан кейін Ресейге дауыс беруға санкциялар салынды, бірақ 2019 жылы Джагланд ресейліктерге дауыс беру құқығын қайтаруға бастама көтерді. Кеңес мүшелері мен сарапшылар Джагландты Ресейдің «шантажына» бойынсұнғаны үшін сынады. Украинаның бір бөлігін оккупациялау тоқтатылмастан Ресейге дауыс беру құқығын беру туралы шешімге наразылық білдіріп, 7 делегация кеңестен шықты.

Басқа позициялар

Ол Социалистік интернационалдың вице-президенті болды және Вилли Брандт президент болған кезде Ұйымның басқарма төрағасы қызметін атқарды. Джагланд сондай-ақ 10 жыл бойы оның Таяу Шығыс комитетіне төрағалық етті. Бұған қоса, Джагланд Президент Клинтон мен Бас хатшы Кофи Аннанның Таяу Шығыстағы зорлық-зомбылықты тоқтату жолдары туралы кеңес беру үшін тағайындаған Митчелл комитетінің бес мүшесінің бірі болды. Джагланд Перес бейбітшілік орталығының Құрметті кеңесінің мүшесі және Осло бейбітшілік және адам құқықтары орталығының басқарма төрағасы болды, бірақ Норвегия Нобель комитетінің төрағасы болғаннан кейін бұл қызметтен бас тартты. 2000 жылы өткізілген сауалнама Норвегиядағы ең ықпалды 50 адамның тізімінде Джагландтың екінші орында тұрғанын көрсетті. Джагланд 1997 жылдан бері Перес бейбітшілік орталығының Халықаралық басқарма мүшесі болып табылады. Ол 1999 жылдан 2008 жылға дейін Социалистік интернационалдың бірнеше вице-президенттерінің бірі болды. 2000 жылдан 2006 жылға дейін ол Таяу Шығыс жөніндегі Социалистік интернационал комитетіне төрағалық етті. Ол 2006 жылы құрылған Осло орталығының басқарма төрағасы болды. 1999 жылдан бері ол Норвегиядағы солшылдар Социалистік интернационалды жеткілікті пайдаланбайтынын айтып келеді. Ол Батыс қоғамдарындағы исламофобияның болуына қарсы күресті және ислами экстремизммен күресуді "қажетсіз күрес" деп атады, бұл "тек қана қақтығысқа әкеледі" деп мәлімдеді, сондай-ақ Норвегияда ислами экстремизмнің жоқ екенін қатыстыра айтты.