Сәуірдің 5-і аномалиясы: "Союз-18а" ғарыш сапарының сәтсіздігі
Soyuz 7K-T No.39
🚀1975 ж. «Союз-18а» ғарыш сапарға сәтті ұшырыла алмады. Апаттың себебі – кезеңдердің бөлінуі кезіндегі қателік. Аппарат «Салют-4» стансасына ұшуға дайындалған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Союз бағдарламасының экипажды ұшыруы сәтсіз аяқталды.
Unsuccessful crewed launch of the Soyuz programme
Союз 7K T No.39 (кейбір дереккөздерде Союз 18a немесе Союз 18 1 деп аталады, сондай-ақ 5 сәуірдегі аномалия ретінде де белгілі).
Soyuz 7K T No.39 (also named Soyuz 18a or Soyuz 18 1 by some sources and also known as the April 5 Anomaly)
Апаттың мән-жайлары, әдетте құпиялылықты сақтайтын кеңес үкіметі тарапынан, АҚШ-пен бірлескен «Аполлон-Союз» сынақ жобасына дайындық кезінде болғандықтан, жартылай жарияланды. Бұл жоба үш айдан кейін іске қосылды. Лазарев қайта ғарышқа ұшқан жоқ және апаттан толыққанды айықпады; ал Макаров «Союз» кемесімен тағы екі рет ұшты (екі ұшырылым да «Салют-6» ғарыш станциясына болды).
The accident was partly disclosed by the normally secretive Soviets as it occurred during preparations for their joint Apollo Soyuz Test Project with the United States which flew three months later. Lazarev never flew to space again and never fully recovered from the accident; Makarov made two more flights on board a Soyuz (both of which were to the Salyut 6 space station).
Миссияның басты оқиғалары
Союз 7К Т No.39 ғарышкерлерді 60 күндік миссия үшін советтік Салют 4 ғарыш станциясына алып бару үшін екінші миссия болды. Оқиға, бустердің екінші және үшінші сатылары бөлінісін бастаған кезде орын алды. Алты сатыны біріктіріп ұстаған алты құлыптың үшеуі ғана ашылды, үшінші сатының қозғалтқышы тұтанды, ал екінші саты әлі де төменде бекітілген күйде қалды. Үшінші сатының итермелеуі қалған құлыптарды сындырып, екінші сатыны босатты, бірақ бустерге күтпеген жүктеме түсірді, нәтижесінде ол дұрыс траекториядан ауытқыды. T+295 секундта "Союз" бағыттау жүйесі ауытқуды анықтады және автоматты түрде тоқтату бағдарламасын іске қосты. Құтқару мұнарасы бұл кезде алыс болғандықтан, тоқтату "Союз" өзінің қозғалтқыштарымен жүргізілуі керек болды. Бұл ғарыш кемесін үшінші сатыдан, содан кейін "Союз" орбиталық және қызмет көрсету модульдерін қайта кіру капсуласынан бөліп алды. Қауіпсіздік жүйесі бөлінуді бастаған кезде ғарыш кемесі Жерге қарай бағытталды, бұл оның түсуін айтарлықтай жылдамдатты. Мұндай жағдайда күтілетін 15 g (147 м/с²) үдеудің орнына, ғарышкерлер 21,3 g (209 м/с²) дейін сезінді. Көкшетау маңындағы бір метрдей қарға қонғаннан кейін, және ауа температурасы төмен болғандықтан, ғарышкерлер суыққа төтеп беруге арналған киімдерін киді. Ғарышкерлер Қытайға қонған-қонбағанына көз жеткізе алмады, сол кезде Қытай-Совет қарым-қатынастары өте шиеленіскен еді, сондықтан олар ұшуға жоспарланған әскери экспериментке қатысты құжаттарды дереу жойды. Экипаж құтқарылғаннан кейін 1975 жылдың 7 сәуірінде американдықтарға хабарланды. Алайда, Аполлон-Союз бірлескен жобасына дайындық кезінде оқиға болғандықтан, АҚШ апат туралы толыққанды есеп беруді сұрады. (АҚШ Конгресінде осы және басқа да бірнеше сәтсіздіктер бойынша тергеу жүргізілді.) Кеңес Одағы американдықтарға ұсынған есепте, тоқтату "5 сәуірдегі аномалия" деп аталды, және осы термин оқиғаға қатысты ресми атау ретінде жылдар бойы қолданылды, өйткені кеңес тарапы осы оқиғаны сипаттау үшін осы терминді ғана қолданды. Сондай-ақ, ұшыруда қолданылған бустердің ескі үлгі екені және "Союз-19" үшін қолданылатын үлгімен бірдей еместігі де белгілі болды. Кейбір әдебиеттерде бұл миссия "Союз-18а" немесе "Союз-18–1" деп аталады, себебі 1975 жылдың мамырындағы келесі "Союз" миссиясы "Союз-18" деген ат алды. (Кеңес Одағы тек сәтті ұшырылымдарға ғана нөмір берді.) Капсуланың қонған жері туралы нақты мәліметтер кейінгі жылдары ғарыш тарихшылары арасында пікірталас тудырды. Джеймс Оберг сілтеме жасайтын ресейлік дереккөз, қону Моңғолияда болғанын мәлімдейді. Бұл сәтсіз "Союз" миссиясы, 2018 жылдың 11 қазанында "Союз МС-10" апатына дейін жоғары биіктіктегі экипаждық бустер апатының жалғыз жағдайы болды.
Soyuz 7K T No.39 was intended to be the second mission to take cosmonauts to the Soviet Salyut 4 space station for a 60 day mission. when the second and third stages of the booster began separation. Only three of the six locks holding the stages together released and the third stage's engine ignited with the second stage still attached below it. The third stage's thrust broke the remaining locks, throwing the second stage free but putting the booster under unexpected strain that caused it to deviate from the proper trajectory. At T+295 seconds, the deviation was detected by the Soyuz's guidance system, which activated an automatic abort program. As the escape tower was long gone by this point, the abort had to be performed with the Soyuz's own engines. This separated the spacecraft from the third stage booster and then separated the orbital and service modules of the Soyuz from the re entry capsule. At the time, when the safety system initiated separation the spacecraft was already pointed downward toward Earth, which accelerated its descent significantly. Instead of the expected acceleration in such an emergency situation of 15 g (147 m/s²), the cosmonauts experienced up to 21.3 g (209 m/s²). Having landed in chest deep powder snow and a local temperature of , the cosmonauts donned their cold weather survival clothing. The cosmonauts were uncertain if they had landed in China, at a time when Sino Soviet relations were extremely hostile, so they quickly destroyed documents relating to a military experiment planned for the flight. The Americans were informed on 7 April 1975 after the crew had been rescued. However, as the failure occurred during preparations for the joint Apollo Soyuz Test Project, the United States requested that a more detailed report of the accident be provided. (There was even a United States congressional inquiry regarding this failure and several others.) In the report the Soviets made to the Americans, the abort was referred to as the "April 5th anomaly", and as this was the only term the Soviets ever used for the incident, that became the "official" designation for years afterwards. It was also disclosed that the booster used in the launch was an older model and not the same model that would be used for Soyuz 19. The mission is referred to in some literature as Soyuz 18a or Soyuz 18–1, since the following Soyuz mission in May 1975 received the name Soyuz 18. (The Soviets only gave numbers to successful launches.) The exact landing site of the capsule was a subject of debate amongst space historians in subsequent years. A Russian source quoted by James Oberg has stated that the landing occurred in Mongolia. The failed Soyuz mission was the only case of a crewed booster accident at high altitude until the accident with Soyuz MS 10 on 11 October 2018.