Кіріспе

Ұлыбритания парламенттік процедурасы

Конституциялық конвенция бойынша, Ұлыбританияның Төменгі палатасында отырған Парламент мүшелеріне (депутаттарға) өз орындарынан ресми түрде кетуге рұқсат етілмейді. Бұл тыйымды айналып өту үшін, орнынан кетуді қалаған депутаттар "Тұқымдасты табысқа арналған" лауазымға тағайындалады; заң бойынша, мұндай тағайындау оларды Парламентте отырудан жарамсыз етеді. Осы мақсатта, екі ақы төленбеген, пайдалы кеңселерді құрайтын заңдық фикция сақталған: Чилтерн жүздіктерінің басқарушысы және сот орындаушысы, сондай-ақ Норстстед билігінің басқарушысы және сот орындаушысы. 1975 жылғы Төменгі палатаның жарамсыздық туралы заңы қабылданғаннан бері, жалпы "пайда үшін лауазымдар" жарамсыздық тудырмайды, бірақ заңдағы жарамсыздық тудыратын лауазымдардың нақты тізімі енді осы екі басқарушылықты қамтиды, осылайша бұл конвенция жалғастырылуы мүмкін. Депутаттың жарамсыздық тізіміндегі нақты пайдалы лауазымға тағайындалуы сирек кездеседі; 1981 жылдан бері Томас Уильямс судья болғаннан кейін, ешбір депутат нақты лауазымға тағайындалғаннан кейін орынды жоғалтқан жоқ. Корольдік басқарушы және үш Чилтерн жүздігінің (Стоук, Десборо және Бернхэм) сот орындаушысы Корольдік басқарушы және Норстстед билігінің сот орындаушысы.

Бұл басқарушылықтар – ешқандай пайдасы жоқ және жауапкершіліктері жоқ, ақы төленбейтін лауазымдар. Чилтерн жүздіктеріне соңғы рет 16 ғасырда нақты басқарушы қажет болған. Норстстед билігінің негізгі мүлігі 1600 жылы "құлағаннан кейін" "тұруға жарамсыз" деп сипатталған. Бұл басқарушылықтар 1975 жылғы Төменгі палатаның жарамсыздық туралы заңы мен оның алдыңғыларының талаптарын орындау үшін ғана, заңдық фикция ретінде сақталған. Лауазымдар кезекпен пайдаланылады, бұл екі депутаттың бір уақытта кетуіне мүмкіндік береді. Егер бір уақытта екіден астам депутат кетсе – мысалы, 1985 жылғы 17 желтоқсанда 15 Ульстер одағының депутаты Англо-Ирландия келісіміне наразылық білдіріп кеткенде – отставкалар, теория бойынша, бірден емес, күні бойына таратылады, бұл әрбір депутатқа қысқа мерзімге бір лауазымды иеленуге мүмкіндік береді. Бұрынғы лауазым иегері кейіннен Парламентке қайта сайлануы мүмкін. Бастапқыда, лауазым иелерінің Парламенттен шеттетілуі монархтың ықпалынан Парламенттің тәуелсіздігін қамтамасыз ету үшін болған ұзақ күрестің бір бөлігі болды. Кез келген адам патшадан жалақы алса, толыққанды тәуелсіз бола алмайтындықтан, 1680 жылғы 30 желтоқсанда Төменгі палата "осы Палатаның рұқсатысыз Тақтың кез келген лауазымын немесе пайдасын қабылдаған" депутатты осы Палатадан қуу керек деп айтқан қаулы қабылдады. Келесі онжылдықтарда бұл тыйым депутаттардың бір уақытта белгілі бір лауазымдарды атқаруына тыйым салу арқылы күшейтілді. Алайда, депутаттар 1740 жылға дейін патшалық басқарушылықты сақтап келді, сонда сэр Уоткин Уильямс Уинн Бромфилд пен Йельдің Лордтығы мен Билігінің басқарушысы болды және ол Төменгі палатадағы орынды босатқан деп есептелді.

Процедураны әзірлеу

1740 жылы орнатылған прецеденттен кейін, депутаттар патшалық басқаруға тағайындалып, мандаттарынан түсу мүмкіндігі пайда болды. Бұл процедураны Джон Питт ойлап тапты, ол Дорчестерге үміткер болу үшін Уорхэмдегі өкілдігінен бас тартқысы келді, себебі ол әлі депутат болғанда бұған мүмкіндік жоқ еді. Пелхам Уильям Питтке (үлкен) хат жазып, король Георг II-ге көмекке жүгінетінін хабарлады. 1751 жылдың 17 қаңтарында Питт Чилтерн жүздігінің басқарушысы лауазымына тағайындалды, содан кейін Дорчестерде қарсылығызсыз сайланды. 1856 жылы қашқын Джеймс Садлерді қуу туралы пікірталас кезінде үкімет оның кез келген өтінішін қабылдамайтынын мәлімдеді. 1860 жылдары 10 000 фунт стерлинг қарызымен АҚШ-қа қашқан Эдвин Джеймс Чилтерн жүздігіне тағайындалғаннан кейін, тағайындама хаты қайта қаралып, лауазымның мәртебелі екенін көрсететін әдеттегі сөздер алынып тасталды. 1707 жылғы Мұрагерлік туралы заңның 24 және 25-баптарында министрлік лауазымдар табыс әкелетін лауазымдар ретінде тізілген. Депутат, соның ішінде премьер-министр болған үкімет мүшесі парламенттегі өкілдігінен айырылды. Сондықтан министрлер парламенттегі орындарын қайта иелену үшін сайлауда жеңіске жетіп, министрлік мандатты алуға тиіс болды. 1919 жылғы Министрлерді қайта сайлау туралы заң жалпы сайлаудан кейін тоғыз ай ішінде қайта сайлану қажеттігін жойды, ал 1926 жылы заңға енгізілген түзетулер министрлік сайлауды толығымен жойды. 26 қаңтарда қазынашылық өкілі: «Бұрынғыдан келе жатқан прецедентке сәйкес, канцлер [хатты] Норстед елордасының басқарушысы және сот орындаушысы лауазымына тағайындалу туралы өтініш ретінде қарады және лауазымға тағайындалды» деді. Ол лауазымды қабылдамағанмен, оның қызметтен шеттетілуіне әкелмейтінін айтты. Тағы бір Sinn Féin депутаты Мартин МакГиннес 2013 жылдың 2 қаңтарында мандатын тапсырып, Норстед елордасының басқарушысы және сот орындаушысы болып тағайындалды, бұл 2013 жылғы Mid Ulster сайлауына әкеп соқты. МакГиннес бұл лауазымды қабылдамайтынын да мәлімдеді.