Кіріспе

Дүниедегі алғашқы жабысқақ пошта маркасы

"Penny Black" – әлемдегі алғашқы жабысқақ пошта маркасы, ол қоғамдық пошта жүйесінде қолданылды. Ол алғаш рет Ұлыбританияда 1840 жылдың 1 мамырында шығарылды, бірақ 6 мамырға дейін қолдануға рұқсат берілмеді. Маркада королева Викторияның профилі бейнеленген. 1837 жылы британдық пошта тарифтері жоғары, күрделі және қалыптан тыс болды. Жағдайды жеңілдету үшін сэр Роуленд Хилл пошта ақысын алдын ала төлеуді көрсететін жабысқақ марка ұсынды. Ол кезде хатты алушыға жеткізілген кезде, парақтың мөлшеріне және қашықтыққа байланысты ақы төлеу қалыпты жағдай болды. "Penny Black" маркасының арқасында қашықтығына қарамастан, барлық хаттар бір пенниден тұратын тұрақты бағамен жеткізілді. Хиллге жаңа жүйені басқаруға екі жылдық келісімшарт берілді, ал Генри Коулмен бірге марканың дизайны үшін конкурс жариялады. Шамамен 2600 түскен өтініштердің ешқайсысы қолайлы деп табылған жоқ, сондықтан Хилл қолдаған, королева Викторияның анық көрінетін профилі бейнеленген қарапайым дизайн таңдалды. Хилл оның жасалғанын анықтау қиын болады деп сенді.

Дизайн

Викторияның портреті Чарльз Хит пен оның ұлы Фредерик Генри Корбольд ұсынған эскиз негізінде жасалған. Корбольдтың эскизі, өз кезегінде, Уильям Уайонның 1834 жылғы камео сияқты бас суретінен алынған, ол 1837 жылы Лондон қаласына Королеваның сапарын еске алуға арналған медальде қолданылған. Викторияның осы портреті 1901 жылы қайтыс болғанға дейін британдық маркаларда сақталды. Бүгінгі таңда барлық британдық маркаларда монархтың портреті немесе силуэті дизайндағы бір жерде бейнеленген. Алғашқы маркаларға ел атауын жазу қажет болмағандықтан, оларда елдің аты көрсетілмеген. Ұлыбритания пошта маркаларында өзінің атын жазбауды жалғастырып келе жатқан әлемдегі жалғыз ел; монархтың суреті Ұлыбританияны шығу елі ретінде көрсетеді. Бастапқыда Хилл маркалардың 3/4 дюйм шаршы болуын талап еткен, бірақ төменгі жағындағы жазуды орналастыру үшін өлшемдерін 3/4 дюйм енінен 7/8 дюйм биіктігіне (шамамен 19 x 22 мм) өзгерткен. Дизайнның жоғарғы жағындағы «POSTAGE» сөзі оны Ұлыбританияда ұзақ жылдар бойы қолданылып келген табыс маркасынан ажыратады; ал төменгі жағындағы «ONE PENNY» мөр басылған хаттың пошта бағасының алдын ала төленген сомасын көрсетеді. Портреттің фоны ұсақ, мұқият ойылған механизмдік өрнектерден тұрады. Жоғарғы екі бұрышта Мальта крестері және олардың ортасында жарқыраған күн дискілері орналасқан; ал төменгі бұрыштағы әріптер басылған парақтағы марканың орнын көрсетеді, жоғарғы сол жақтағы «А А»-дан төменгі оң жақтағы «Т L»-ға дейін. Перкинс Бейкон баспасында басылған парақтар 20 қатардан, әр қатарында 12 бағаннан тұратын 240 маркадан құралған. Бір толық парақтың құны 240 пенс немесе бір фунт стерлинг болды; ал 12 маркадан тұратын бір қатар бір шиллингке бағаланды. Аты айтқандай, марка қара бояумен басылған. 1840 жылдың 8 мамырында қос пеннилік, көгілдір түсті марка, қос хат тарифін (дейін) қамтитын, шығарылды.

Тақырыбы

Маркалар ресми түрде 1840 жылдың 6 мамырына дейін сатылымға шығарылмағанымен, кейбір кеңселер, мысалы, Бат қаласындағы кеңселер, осы күнге дейін маркаларды ресми емес жолмен сатқан. 2 мамыр күні пошта таңбасы қойылған конверттер бар, ал 1840 жылдың 1 мамырына жазылған бір ғана мысал белгілі. Лондонның барлық пошта бөлімдері жаңа маркаларды ресми түрде алды, бірақ Ұлыбританияның басқа бөлімдері бір мерзімге ақшамен пошта төлемдерін қабылдауды жалғастырды. "Пенни Блэк" бір жылдан да аз уақыт қолданыста болды. Қызыл түстің жою белгісі қара түстің дизайнында көру қиын болды, ал қызыл сияны алып тастау оңай еді; екеуі де қолданылған маркаларды қайта пайдалануға мүмкіндік берді. 1841 жылдың ақпан айында қазыналық "Пенни Ред" маркасына көшті және оның орнына қара сиямен жою белгісін салуды бастады, бұл тиімдірек және алып тастау қиын болды. Дегенмен, адамдар әлі де екі марканың қолданылмаған бөліктерін біріктіріп, толыққанды қолданылмаған марка жасады, сондықтан 1864 жылы қосымша сақтандыру шарасы ретінде "Пенни Ред" маркасының жоғарғы бұрышындағы жұлдыздар төменгі бұрышындағы әріптермен кері тәртіпте алмастырылды.

Имприматура парағы

Имприматурлық парақтар – дайын баспа табағынан басылған маркалардың алғашқы парақтарының бірі болып табылады. Нақты "имприматур" ("басылсын") дегені – марка парағының артқы жағына енгізілген кіріс қызметкерлерінің жазбаша рұқсаты. 19 ғасырда шенеуніктер әр парақтан бірнеше марканы алып, оларды жоғары лауазымды тұлғаларға және басқа да маңызды адамдарға сыйлық ретінде тарту еткен. Сондықтан, имприматурлық парақтан алынған жеке маркаларды ашық саудада кездестіруге болады. Ұлыбритания почта мұражайында тексеру әріптері жоқ "Penny Black" маркасының толық парағы сақтаулы. Бұл ерекше зат, шын мәнінде, табаққа сынама (plate proof) болып табылады және анықтама бойынша имприматурлық парақ емес.

Баспа

Penny Black 11 тақтадан басылған, бірақ 1-тақтасы тым тозуға байланысты толығымен жөнделгендіктен, көбінесе ол екі бөлек тақта – 1a және 1b деп есептеледі. 11-тақта бастапқыда тек қызыл маркаларды басу үшін арналған, бірақ оның аз бөлігі қара түспен басылды. Мұндай маркалар сирек кездеседі. Маркалар сату және қолдану үшін қайшымен мұқият кесілетін, тесіктелмеген парақтарға басылды. Сондықтан, маржалары нашар кесілген немесе маржалары жоқ маркалар көптеп кездеседі және құны төмен, ал төрт жағынан анық маржалары бар маркалар сирек және құнды, әсіресе жаңа түрінде болса, олардың бағасы өте жоғары. Penny Black маркасын басуға қолданылған түпнұсқа баспа машинасы – 1819 жылы Джейкоб Перкинс ойлап тапқан және патент алған "D" цилиндрлі баспа машинасы Лондондағы Британ кітапханасында қойылған. Барлығы 286 700 парақ басылып, олардың ішінде 68 808 000 марка болды. Көптеген маркалар сақталған, сондықтан қолданылған түрдегі маркаларды коллекционерлер оңай таба алады. Penny Black маркасының толық парақтарының жалғыз ғана мысалы Ұлыбритания почта мұражайында сақтаулы. 2015 жылы Google іздеу жүйесі де почта маркасының 175 жылдығын Penny Black суретімен Google doodle арқылы атап өтті.