Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1991 жылғы Антарктидадағы қоршаған ортаны реттеу жөніндегі халықаралық шарт
1991 international treaty on environmental regulation in Antarctica
Антарктида шартының қоршаған ортаны қорғау жөніндегі хаттамасы, сондай-ақ Мадрид хаттамасы деп белгілі, 1991 жылдың 4 қазанында Мадридте қол қойылған Антарктида шартын толықтыратын заңдық құрал болып табылады. Ол 1998 жылдың 14 қаңтарында күшіне енді. Мадрид хаттамасы Антарктиканы "табиғи қорық, бейбітшілік пен ғылымға арналған" деп белгілейді (2-бап). Ол Антарктиканың қоршаған ортасын және оған тәуелді және қатысты экожүйелерді қорғауды күшейту мақсатында Антарктида шартын толықтырып, нығайтады.
The Protocol on Environmental Protection to the Antarctic Treaty, also known as the Madrid Protocol, is a complementary legal instrument to the Antarctic Treaty signed in Madrid on October 4, 1991. It entered into force on January 14, 1998. The Madrid Protocol designates Antarctica as a "natural reserve, devoted to peace and science" (Art. 2). It complements and reinforces the Antarctic Treaty in order to increase the protection of the Antarctic environment and dependent and associated ecosystems.
Қол қоюшылар
2022 жылға қарай Мадрид протоколына қол қойған бастапқы 26 елге тағы 16 ел қосылды. Барлығы 42 ел қол қойған, олардың 29-ы Антарктика шартының консультативтік мүшелері, ал қалған 13-і консультативтік емес мүшелер (1-қосымшаны қараңыз).
As of 2022, the original 26 nations to sign the Madrid Protocol have been joined by a further 16 nations. Of the 42 total signatories, 29 are Consultative Parties to the Antarctic Treaty, and the other 13 are Non Consultative Parties (see Appendix 1).
I қосымша: Қоршаған ортаға әсерін бағалау
Осы Қосымша Антарктика шарты аймағында жүзеге асырылатын барлық іс-әрекеттерге экологиялық әсерді бағалау (ЭӘБ) жүргізілуі тиіс екенін белгілейді, осы іс-әрекеттердің Антарктиканың қоршаған ортасына тигізуі мүмкін әсерлерін болжау мақсатында. ЭӘБ – бұл шешім қабылдаушыларға ұсынылып отырған іс-әрекеттің қоршаған ортаға тигізер салдары туралы ақпарат беруге бағытталған процесс. Мұндай бағалау қажеттілікті азайту және қалпына келтіру шараларын әзірлеу мен іске асыруға жағдай жасайды.
This Annex establishes that all activities carried out in the Antarctic Treaty area must be preceded by an environmental impact assessment (EIA), to foresee the likely impacts that such activities might cause on the Antarctic environment. The EIA is a process that aims to provide information to decision makers about the environmental consequences of a proposed activity. Such assessment allows the development and implementation of mitigation and restoration measures.
IV қосымша: Теңіздің ластануын болдырмау
Осы Қосымша Антарктика шарты аймағында кемелерден қалдықтарды төгуге тыйым салу және шектеулер белгілейді. Осы Қосымша халықаралық деңгейде MARPOL 73/78 ретінде танылатын кемелерден теңізді ластанудан қорғау туралы конвенцияның (алғаш рет 1973 жылы қол қойылған, 1978 жылы толықтырылған) бір бөлігі болып табылады. Оның шеңберінде 1990 жылы Антарктика суларына арнайы аймақ мәртебесі берілді, онда басқа халықаралық суларға қарағанда қатаң шектеулер сақталуға тиіс. Осыған байланысты, теңізге мұнайды немесе майлы қоспаларды, зиянды сұйық заттарды, сондай-ақ теңіз ортасына зиян келтіретін мөлшерде немесе концентрацияда басқа да химиялық немесе басқа заттарды, және барлық пластиктерді (оның ішінде синтетикалық арқандар, синтетикалық балық аулау торлары және пластик қоқыс қаптары) төгуге тыйым салынады. Қосымша MARPOL 73/78 конвенциясының IV қосымшасында белгіленгендей, тазартылмаған канализацияны теңізге төгуді де реттейді және Антарктика шарты аймағына кірмес бұрын, барлық кемелерде барлық шлам, лас балласт, танкерлерді жуу суы және басқа майлы қалдықтар мен қоспаларды сақтауға жеткілікті сыйымдылықтағы резервуарлар болуы тиіс деп белгілейді. Сонымен қатар, IV қосымшада теңізді ластанудан туындаған төтенше жағдайларға тиімдірек жауап беру үшін Тараптар Антарктика шарты аймағында теңізді ластануға қарсы іс-қимыл жоспарларын әзірлеуі керек екені айтылған.
This Annex establishes prohibitions and restrictions on the dumping of waste from ships, while operating in the Antarctic Treaty area. This Annex is part of the provisions of the convention to prevent Marine Pollution from ships, known internationally as MARPOL 73/78 (originally signed in 1973, with amendments in 1978), within the framework of which, in 1990, it was agreed to grant Antarctic waters the status of Special Zone, where greater restrictions must be observed than in other international waters. Thus, any discharge into the sea of oil or oily mixture, any noxious liquid substance, and any other chemical or other substances (in quantities or concentrations that are harmful to the marine environment), and all plastics (including but not limited to synthetic ropes, synthetic fishing nets, and plastic garbage bags) shall be prohibited. The Annex also regulates discharges into the sea of untreated sewage, as defined in Annex IV of MARPOL 73/78, and establishes that all ships, before entering the Antarctic Treaty area, are fitted with a tank or tanks of sufficient capacity on board for the retention of all sludge, dirty ballast, tank washing water and other oily residues and mixtures. Finally, Annex IV states that, to respond more effectively to marine pollution emergencies, the Parties shall develop contingency plans for marine pollution response in the Antarctic Treaty area.
V қосымша: Аймақты қорғау және басқару
Хаттаманың V қосымшасы Антарктидадағы қорғалатын аумақтардың жаңа жүйесін белгілейді, ол үш санаттан тұрады: Антарктидадағы ерекше қорғалатын аумақтар (АҚҚА), Антарктидадағы ерекше басқарылатын аумақтар (АҚББА) және тарихи орындар мен ескерткіштер (ТОЕ). Антарктиданың ерекше қорғалатын аймағы (АҚҚА) – ерекше экологиялық, ғылыми, эстетикалық, тарихи немесе жабайы табиғат құндылықтарына ие, немесе жүргізіліп жатқан немесе жоспарланған ғылыми зерттеулерге ие жер немесе теңіз аймағы болып табылады. Антарктика шартының консультативтік жиналысы (АШЖ), кез келген Мүше мемлекеттің ұсынысынан кейін, осы құндылықтарды қорғау мақсатында оны АҚҚА деп жариялайды. Бұрынғы ғылыми қызығушылық тудырған орындар мен бұрынғы ерекше қорғалатын аумақтар, бұрынғы консультативтік жиналыстарда осылай белгіленген, кейін АҚҚА ретінде қайта жіктелді. V қосымша Антарктика шартына қатысушы мемлекеттердің бірі берген рұқсатсыз АҚҚА-ға кіруге тыйым салады. Сондай-ақ, әрбір АҚҚА-ның басқару жоспары болуы керек, ол қорғалатын құндылықтарды және оларды тиімді басқару үшін қабылданатын шараларды анықтайды. Антарктиданың ерекше басқарылатын аймағы (АҚББА) – әртүрлі адам қызметтерінің (логистика, ғылым, табиғатты қорғау, туризм) бірге жүзеге асырылатын және өзара бұзушылық немесе жиынтық экологиялық әсер ету қаупін тудыруы мүмкін аймақ. Олар қызметтерді жоспарлау және үйлестіруге, мүдделердің қақтығысуын болдырмауға, Мүше мемлекеттер арасындағы ынтымақтастықты арттыруға немесе қоршаған ортаға зиянды әсерді азайтуға көмектесу үшін АҚББА ретінде белгіленеді. АҚББА-ға теңіз немесе құрлық аймақтары кіре алады және АҚҚА-ны қамтуы мүмкін. АҚББА-ға кіру үшін рұқсат талап етілмейді, бірақ егер АҚҚА ішінде болса, онда кіру үшін рұқсат қажет. Соңында, Антарктика құрлығында орналасқан белгілі бір орындар, қабірлер, заттар, құрылыстар немесе артефакттардың тарихи құндылығы бар, оларды Антарктика шарты жүйесі Антарктикадағы тарихи орындар мен ескерткіштер (ТОЕ) деп мойындайды. ТОЕ АҚҚА-ның, АҚББА-ның бөлігі болуы мүмкін немесе жай ғана тізімделуі мүмкін. Тарихи орын мен ескерткіштің құрамдас бөлігі болып табылатын элементтерге зақым келтіруге, алып қоюға немесе жоюға болмайды. 2022 жылғы мәлімет бойынша, 75 АҚҚА, 6 АҚББА және 90 ТОЕ бар, бірақ континент туралы білімнің артуымен бұл көрсеткіштер біртіндеп өсуге бейім. Антарктика шартының хатшылығы Антарктидадағы барлық қорғалатын аумақтардың деректер базасын және карталарын жүргізеді.
Annex V to the Protocol establishes a new scheme of protected areas in Antarctica, made up of three categories: Antarctic Specially Protected Areas (ASPAs), Antarctic Specially Managed Areas (ASMAs), and Historic Sites and Monuments (HSMs). An Antarctic Specially Protected Area (ASPA) is a terrestrial or marine area that has outstanding environmental, scientific, aesthetic, historic or wilderness values, or ongoing or planned scientific research, that the Antarctic Treaty Consultative Meeting (ATCM), after any Party's proposal, designates as such to protect those values. Former Sites of Special Scientific Interest and former Specially Protected Areas, designated as such by previous Consultative Meetings, were then reclassified as ASPAs. Annex V prohibits entering an ASPA, except in accordance with a permit issued by any Party to the Antarctic Treaty. It also establishes that each ASPA shall have a Management Plan, a document that identifies the values to be protected and the measures to be taken to guarantee their proper management. An Antarctic Specially Managed Area (ASMA) is an area where different types of human activities (logistics, scientific, conservation, tourism) concur and might pose risks of mutual interference or cumulative environmental impacts. They are designated as ASMAs to help plan and coordinate activities, avoid potential conflicts of interest, improve cooperation between Parties or minimise adverse environmental impacts. ASMAs can comprise marine or terrestrial sectors, and may contain ASPAs. Entry to ASMAs does not require a permit, but, if there is an ASPA within, entry to this does require it. Finally, certain sites, graves, objects, constructions or artifacts located on the Antarctic continent have a historical value that the Antarctic Treaty System recognises through their designation as Antarctic Historic Sites and Monuments (HSMs). HSMs can be part of ASPAs, ASMAs, or simply be listed as such. The elements that are part of a Historic Site and Monument must not be damaged, removed or destroyed. As of 2022, there are 75 ASPAs, 6 ASMAs and 90 HSMs, although these numbers tend to increase gradually with advances in knowledge of the continent. The Antarctic Treaty Secretariat maintains a database and maps of all protected areas in Antarctica.
VI қосымша: Экологиялық төтенше жағдайлардан туындайтын жауапкершілік
Осы Қосымша Антарктика шарты аймағында ғылыми зерттеу бағдарламалары, туризм және өзге де үкіметтік және үкіметтік емес қызметтерден туындаған экологиялық төтенше жағдайларды алдын алу және оларға ден қою шараларын көрсетеді. Онда экологиялық төтенше жағдайларға байланысты жауапкершілік туралы қағидалар белгіленеді және ластаушы тарап жылдам және тиімді шаралар қабылдамаған жағдайда, зиянды өтеуге талап қою мүмкіндігі қарастырылады.
This Annex outlines arrangements to prevent and respond to environmental emergencies in the Antarctic Treaty area arising from scientific research programmes, tourism and other governmental and non governmental activities. It establishes the rules governing liability for environmental emergencies, and provides that compensation may be claimed from the polluter if that party has not taken prompt and effective response action.
Хаттаманың негізі
Антарктиканың қоршаған ортасын қорғау Антарктика шартының бастапқы мақсаттарының бірі болған жоқ. Осы келісімнің негізгі қозғаушы күші – бейбітшілікті сақтау және ғылыми зерттеулерді дамыту үшін жағдай жасау болды. Дегенмен, Шартта қамтылған кейбір тыйымдар мен шектеулер, әсіресе ядролық қызметке қатыстылары, экологиялық тұрғыдан маңызды деп есептелуі мүмкін. Антарктика шарты 1961 жылы күшіне енгеннен кейін, оның IX бабының талаптарына сәйкес (ол «Антарктикадағы тірі ресурстарды сақтау және қорғауға» бағытталған шараларды қабылдауды көздейді) немесе жеке конвенциялар арқылы, флора мен фаунаны қорғау, қорғалатын аумақтарды белгілеу, қалдықтар мен отынды басқару сияқты мәселелерге қатысты бірқатар шаралар келісілді. Мадрид протоколы Антарктика шартының тараптары арасында 1989 және 1991 жылдар аралығында Антарктикадағы кен өндірісін реттейтін халықаралық құралға (Антарктика минералды ресурстарын пайдалануды реттеу туралы конвенция, немесе CRAMRA) келісімге келе алмағаннан кейін жасалды. Протокол Шартыға қол қойылғаннан бері өткен бірнеше ATCM-дерде келісілген экологиялық ережелер жиынтығына негізделді, соның ішінде 1964 жылғы Антарктика фаунасы мен флорасын сақтау жөніндегі келісімдер де бар. Бұған қоса, CRAMRA келіссөздері барысында әзірленген қоршаған ортаны басқару элементтері (мысалы, төтенше жағдайларға жауап беру шаралары), сондай-ақ Антарктика ғылыми зерттеулер комитетінің (SCAR) және Халықаралық теңіз ұйымының (IMO) қалдықтарды басқару және теңізді ластау мәселелеріндегі бұрынғы жұмыстары да пайдаланылды. Мадрид протоколына қол жеткізу экологиялық стандарттар мен тәжірибелерді дамытудың көп жылдық процесінің нәтижесі болды, олар біріктіріліп, жан-жақты келісімге айналдырылды. Протокол қоршаған ортаны қорғау бойынша жаңа ережелерді белгіледі, соның ішінде Антарктидадағы адам қызметіне қосымша шектеулер қойды және жаңа мәселелерді қосымша хаттамалар әзірлеу арқылы енгізуге мүмкіндік беретін құрылымды құрды. Протокол арқылы Антарктиканың қоршаған ортасын қорғау Антарктика шартының үшінші тірегі ретінде бекітілді, бейбіт мақсатта пайдалану және халықаралық ғылыми ынтымақтастықпен қатар.
The protection of the Antarctic environment was not one of the main original objectives of the Antarctic Treaty. The main engines of this agreement were the safeguarding of peace and freedom for the development of scientific research. However, some prohibitions and restrictions contained in the Treaty, especially those referring to nuclear activity, can be considered important from the environmental point of view. Once the Antarctic Treaty entered into force in 1961, a series of measures were agreed under the provisions of its article IX (which provides for the creation of measures aimed at "the preservation and conservation of living resources in Antarctica"), or in separate conventions, which focused on issues such as the protection of flora and fauna, the designation of protected areas, and waste and fuel management, among others. The Madrid Protocol was negotiated by the Parties to the Antarctic Treaty between 1989 and 1991, following the failure to agree on an international regulatory instrument governing mining in Antarctica (the Convention on the Regulation of Antarctic Mineral Resource Activities, or CRAMRA). The Protocol built on a range of environmental provisions agreed at several ATCMs since the signing of the Treaty including the 1964 Agreed Measures on the Conservation of Antarctic Fauna and Flora. It also picked up environmental management elements that had been developed during the CRAMRA negotiations (such as emergency response provisions), as well as previous work of the Scientific Committee of Antarctic Research (SCAR) and the International Maritime Organization (IMO), on waste management and marine pollution, respectively. The agreement on the Madrid Protocol constituted the culmination of years of development of environmental standards and practices, which were synthesised and articulated into a single comprehensive agreement. The Protocol set out new rules on environmental protection, including new restrictions to human activity in Antarctica and a framework to incorporate new issues through the elaboration of additional annexes. Through the Protocol, the protection of the Antarctic environment was established as the third pillar of the Antarctic Treaty, together with peaceful use and international scientific cooperation.
Протоколдағы пайдалы қазбалар мәселесі
Мадрид протоколының 7-бабы ғылыми зерттеулерден басқа, Антарктиканың минералды ресурстарын игеруге байланысты кез келген қызметке тікелей тыйым салады. Бұл минералды ресурстарды барлау мен игеруге қатысты тыйым шексіз мерзімге қолданылады, алайда Протоколдың 25-бабында кез келген Консультативтік тарап Протокол күшіне енгеннен кейін 50 жыл өткен соң (2048 жылы) оның мазмұнының қолданылуын қайта қарауға өтініш бере алатыны белгіленген. Бұл ереже 7-бапқа да қолданылады. Атап айтқанда, минералды ресурстарға қатысты 25-баптың бірінші параграфы 7-бапқа өзгеріс енгізу алдында бірқатар шарттар мен алғышарттар орындалуы керектігін көрсетеді. Осы себепті кейбір авторлар Протокол Антарктика минералдарын зерттеу мен игеруге 50 жылдық мораторий белгілейді деп санайды, бірақ шындығында мораторий 7-баптың ережелерін автоматты түрде күштен шығарады, ал 25-баптың ережесі осылай емес.
Article 7 of the Madrid Protocol expressly prohibits any activity related to the exploitation of Antarctic mineral resources, except for scientific research. In principle, this prohibition of exploration and exploitation of mineral resources is valid indefinitely, although Article 25 of the Protocol establishes the possibility that any Consultative Party may request a review of the application of its content, once 50 years have elapsed since the entry into force of the Protocol (in the year 2048). This provision applies by extension to Article 7. With particular reference to mineral resources, Article 25, in its first paragraph, establishes that, before proceeding with an amendment to Article 7, a series of circumstances and preconditions must be met. It is for this reason that some authors maintain that the Protocol establishes a 50 year moratorium on the exploration and exploitation of Antarctic minerals, although, in fact, a moratorium would imply the automatic fall of the provisions of Article 7, and this is not exactly the case raised by Article 25.
1-қосымша: Мадрид хаттамасына қол қойған елдер
# Тарап мәртебесі Қабылдаған күні* 1 Аргентина Консультативтік Тарап күшіне енуінен бұрын 2 Австралия Консультативтік Тарап күшіне енуінен бұрын 3 Бельгия Консультативтік Тарап күшіне енуінен бұрын 4 Бразилия Консультативтік Тарап күшіне енуінен бұрын 5 Болгария Консультативтік Тарап 1998 жылғы 21 мамыр 6 Чили Консультативтік Тарап күшіне енуінен бұрын 7 Қытай Консультативтік Тарап күшіне енуінен бұрын 8 Чехия Консультативтік Тарап 2004 жылғы 24 қыркүйек 9 Эквадор Консультативтік Тарап күшіне енуінен бұрын 10 Финляндия Консультативтік Тарап күшіне енуінен бұрын 11 Франция Консультативтік Тарап күшіне енуінен бұрын 12 Германия Консультативтік Тарап күшіне енуінен бұрын 13 Үндістан Консультативтік Тарап күшіне енуінен бұрын 14 Италия Консультативтік Тарап күшіне енуінен бұрын 15 Жапония Консультативтік Тарап күшіне енуінен бұрын 16 Корея Республикасы Консультативтік Тарап күшіне енуінен бұрын 17 Нидерланды Консультативтік Тарап күшіне енуінен бұрын 18 Жаңа Зеландия Консультативтік Тарап күшіне енуінен бұрын 19 Норвегия Консультативтік Тарап күшіне енуінен бұрын 20 Перу Консультативтік Тарап күшіне енуінен бұрын 21 Польша Консультативтік Тарап күшіне енуінен бұрын 22 Ресей Федерациясы Консультативтік Тарап күшіне енуінен бұрын 23 Оңтүстік Африка Консультативтік Тарап күшіне енуінен бұрын 24 Испания Консультативтік Тарап күшіне енуінен бұрын 25 Швеция Консультативтік Тарап күшіне енуінен бұрын 26 Украина Консультативтік Тарап 2001 жылғы 24 маусым 27 Ұлыбритания Консультативтік Тарап күшіне енуінен бұрын 28 АҚШ Консультативтік Тарап күшіне енуінен бұрын 29 Уругвай Консультативтік Тарап күшіне енуінен бұрын 30 Австрия Консультативтік емес Тарап 2021 жылғы 26 маусым 31 Беларусь Консультативтік емес Тарап 2008 жылғы 15 тамыз 32 Канада Консультативтік емес Тарап 2003 жылғы 13 желтоқсан 33 Колумбия Консультативтік емес Тарап 2020 жылғы 14 наурыз 34 Грекия Консультативтік емес Тарап күшіне енуінен бұрын 35 Малайзия Консультативтік емес Тарап 2016 жылғы 14 қыркүйек 36 Монако Консультативтік емес Тарап 2009 жылғы 31 шілде 37 Пәкістан Консультативтік емес Тарап 2012 жылғы 31 наурыз 38 Португалия Консультативтік емес Тарап 2014 жылғы 10 қазан 39 Румыния Консультативтік емес Тарап 2003 жылғы 5 наурыз 40 Швейцария Консультативтік емес Тарап 2017 жылғы 1 маусым 41 Түркия Консультативтік емес Тарап 2017 жылғы 27 қазан 42 Венесуэла Консультативтік емес Тарап 2014 жылғы 31 тамыз
# Party Status Date of Adoption* 1 Argentina Consultative Party Prior to its entry into force 2 Australia Consultative Party Prior to its entry into force 3 Belgium Consultative Party Prior to its entry into force 4 Brazil Consultative Party Prior to its entry into force 5 Bulgaria Consultative Party 21 May 1998 6 Chile Consultative Party Prior to its entry into force 7 China Consultative Party Prior to its entry into force 8 Czechia Consultative Party 24 September 2004 9 Ecuador Consultative Party Prior to its entry into force 10 Finland Consultative Party Prior to its entry into force 11 France Consultative Party Prior to its entry into force 12 Germany Consultative Party Prior to its entry into force 13 India Consultative Party Prior to its entry into force 14 Italy Consultative Party Prior to its entry into force 15 Japan Consultative Party Prior to its entry into force 16 Korea ROK Consultative Party Prior to its entry into force 17 Netherlands Consultative Party Prior to its entry into force 18 New Zealand Consultative Party Prior to its entry into force 19 Norway Consultative Party Prior to its entry into force 20 Perú Consultative Party Prior to its entry into force 21 Poland Consultative Party Prior to its entry into force 22 Russian Fed. Consultative Party Prior to its entry into force 23 South Africa Consultative Party Prior to its entry into force 24 Spain Consultative Party Prior to its entry into force 25 Sweden Consultative Party Prior to its entry into force 26 Ukraine Consultative Party 24 June 2001 27 United Kingdom Consultative Party Prior to its entry into force 28 United States Consultative Party Prior to its entry into force 29 Uruguay Consultative Party Prior to its entry into force 30 Austria Non Consultative Party 26 June 2021 31 Belarus Non Consultative Party 15 August 2008 32 Canada Non Consultative Party 13 December 2003 33 Colombia Non Consultative Party 14 March 2020 34 Greece Non Consultative Party Prior to its entry into force 35 Malaysia Non Consultative Party 14 September 2016 36 Monaco Non Consultative Party 31 July 2009 37 Pakistan Non Consultative Party 31 March 2012 38 Portugal Non Consultative Party 10 October 2014 39 Romania Non Consultative Party 5 March 2003 40 Switzerland Non Consultative Party 1 June 2017 41 TurkeyNon Consultative Party 27 October 2017 42 Venezuela Non Consultative Party 31 August 2014
*Хаттама 1998 жылғы 14 қаңтарда күшіне енді.
*The Protocol entered into force on January 14, 1998.
Науқан
Келісім, 1987 жылдан 1991 жылға дейін Антарктидада база салуды қамти, Greenpeace ұзаққа созылған науқанынан кейін жасалды. Greenpeace осы протоколды жеңіс деп санайды.
The treaty followed a lengthy campaign by Greenpeace, including the construction of an Antarctic base from 1987 to 1991. Greenpeace claims the protocol as a victory.
Құрметтер
Антарктидадағы Аристотель тауларындағы Мадрид күмбезі осы Хаттамамен байланыстырылып аталған.
Madrid Dome in Aristotle Mountains, Antarctica is named in connection with the Protocol.