Кіріспе

1971 жылы Марвин Гейдің альбомы
басқа альбомдар

What’s Going On – американдық соул әншісі Марвин Гейдің он бірінші студиялық альбомы. Ол 1971 жылдың 21 мамырында Motown Records компаниясының еншілес лейблі Tamla арқылы жарық көрді. 1970 және 1971 жылдар аралығында Hitsville U.S.A., Golden World, Детройттегі United Sound Studios және Калифорнияның Батыс Голливудындағы The Sound Factory студияларында жазылған бұл альбом Гейдің продюсер ретінде және Motown-ның штаттық сессиялық музыканттары – Funk Brothers ретінде танылған алғашқы альбомы болды. What’s Going On – тұжырымдамалық альбом, оның көптеген әндері бірінен біріне жалғасады және ән циклі ретінде қарастырылады. Әндердегі оқиға Вьетнам соғысынан оралған ардагердің өз еліне келгенде кездесетін жеккөрушілікке, азапқа және әділетсіздікке куә болуынан баяндалады. Гейдің терең ойлы лирикасы есірткіге тәуелділік, кедейлік және Вьетнам соғысы тақырыптарын зерттейді. Ол сондай-ақ экологиялық мәселелерге қатысты халықтың наразылығы күшейе бастамас бұрын, оларға назар аударуға ықпал еткені үшін мақталады ("Mercy Mercy Me"). What’s Going On альбомы Billboard Top LPs тізімінде бір жылдан астам уақыт бойы болды және Гейдің Billboard Soul LPs тізіміндегі екінші бірінші орын алған альбомы болды, онда ол тоғыз апта бойы сақталды. 1971 жылдың қаңтарында альбомның жетекші синглы ретінде шыққан тайтл-трек Billboard Hot 100 тізімінде екінші орынды иеленді және Billboard Soul Singles тізімінде бес апта бойы көшбасшы болды. "Mercy Mercy Me (The Ecology)" және "Inner City Blues (Make Me Wanna Holler)" синглдары да Hot 100 тізімінің топ-10-ға енді, бұл Гейді бір альбомнан Hot 100 тізіміне үш топ-10 синглын енгізген алғашқы еркек солист етті. Альбом коммерциялық және сыншылар тарапынан сәтті қабылданды, ал музыка тарихшылары оны 1970-ші жылдардағы соул музыкасының классикасы деп санайды. Көптеген сыншылар, музыканттар және көпшілік What’s Going On альбомын барлық уақыттың ең ұлы альбомдарының бірі және танымал музыкадағы маңызды туынды деп есептейді. 1985 жылы британдық музыкалық апталық NME жазушылары оны барлық уақыттың ең жақсы альбомы деп таныды. 2020 жылы ол Rolling Stone журналының "Барлық уақыттың 500 ең ұлы альбомы" тізімінде бірінші орынға ие болды.

Өмірбаян

1960 жылдардың соңында Марвин Гей, Мотаун әншісі Тами Террелге ми ісігі диагнозы қойылғаннан кейін, Анна Гордимен некесінің ажырасуы, кокаинге тәуелділік, IRS-пен мәселелер және 1961 жылы қол қойған Motown Records лейблімен күрескеннен кейін терең депрессияға түсті. Бір күні, Детройт қаласындағы пәтерде жасырынғанда, Гей пистолетпен өзін-өзі өлтіруге тырысты, бірақ Берри Гордидің әкесі оны тоқтатты. Осы шамада Гей «I Heard It Through the Grapevine» және «Too Busy Thinking About My Baby» сияқты хиттерімен жеке әртіс ретінде, сондай-ақ Тами Террелмен дуэт ретінде халықаралық деңгейде сәттілікке жетті. Бірақ Гей осы уақытта өзінің жетістіктеріне лайық емес екенін сезінгенін, өзін «Берридің қуыршағы, Аннаның қуыршағы» секілді сезінгенін айтты. «Менің өз ойым болған жоқ, немесе болса да пайдаланбадым». 1970 жылдың наурыз айында Гейдің әнші әріптесі Террел ми ісігінен көз жұмды. Әнші Террелдің өліміне бірнеше жыл сахнаға шығудан бас тарту арқылы жауап берді. 1970 жылдың қаңтарында Motown компаниясы Гейдің келесі студиялық альбомын – «That’s the Way Love Is» шығарды, бірақ Гей жазбаны насихаттаудан бас тартып, үйде қалуды жөн көрді. Осы уақытта Гей бұрынғы шағын келбетін өзгертіп, сақал өсірді және костюм-свитерлердің орнына спорттық костюмдерді таңдады. Әнші өзінің рухани жағына қайта оралып, 1960 жылдары Motown жазбаларында пайдаланылған Детройт симфониялық оркестрінің концерттеріне қатысты. 1970 жылдың көктемінде Гей NFL-дің «Детройт Лайонс» командасымен және тіпті «Шығыс Мичиган Иглз» футбол командасымен жаттығулар жасап, футболшы мамандығын алуға тырысты. Бірақ команда иесі болашақта жарақат алса, мансабының тоқтап қалуы мүмкін екенін ескерткен соң, Гей сынақтан өтуге тырысуын тоқтатты. Гей «Лайонс» командасының үш ойыншысы – Мел Фарр, Чарли Сандерс және Лем Барнимен, сондай-ақ сол кездегі «Детройт Пистонс» жұлдызы Дейв Бингпен достық қарым-қатынас орнатты.

Жазу

1970 жылдың 1 маусымында Гей «What’s Going On» әнін жазу үшін Motown-ның Hitsville U.S.A. студиясына келді. Ән туралы білгеннен кейін, The Funk Brothers деп белгілі Motown музыканттарының көптеген өкілдері Гейдің жазбасындағы тәсілдің басқа Motown жазбаларынан өзгеше екенін байқады, ал Гей барабаншы Чет Форестті қоса, өзімен бірге жаңа музыканттарды әкеліп, жағдайды одан әрі қиындатты. Ұзақ жылдар бойы The Funk Brothers мүшелері Джек Эшфорд, Джеймс Джемерсон және Эдди Браун жазу процесіне қатысты. Гей Джемерсонды жергілікті топпен блюз барында ойнап жатқан жерінен тауып, студияға шақырды. «Baby, I’m For Real» әнінің саксофонисі Илай Фонтейн де жазуға қатысты. Джемерсон ішімдік ішіп келгендіктен дұрыс отыра алмады, сондықтан альбомның аранжировщигі Дэвид Ван Де Питте оған арнап жазған бас рифтерін еденде орындады. Фонтейннің әннің басындағы альт-саксофон рифі алдымен жоспарланбаған еді. Гей Фонтейннің жай ғана демо деп ойлаған ойнатылуын естігеннен кейін, осы риф әнді бастаудың ең дұрыс жолы екеніне бірден көз жеткізді. Фонтейн «мен жай ғана ойын жасап жатырмын» деді, ал Гей нәтижеге риза болып: «Жарайды, өте жақсы ойын жасапсың. Рақмет» деді. Синглдың аяушылықпен өткен жазбалары «марихуана түтіні мен вискинің көптеген раундтарымен» байланысты болды. Гейдің көп қабатты вокалдық тәсілі инженерлер Стив Смит пен Кеннет Сэндстің кездейсоқ жағдайда туындаған нәрсе ретінде басталды. Гей осы кезеңде өзінің композицияларын жазуды жалғастырды, олардың кейбіреулері кейіннен 1973 жылғы Let’s Get It On альбомына енді. Motown компаниясының атқарушы директоры Гарри Балк, Гордиден әнді жыл соңында шығаруды сұрағанын еске алды, ал Горди оған: «Ортадағы Dizzy Gillespie нәрсесі, ол шашырау, ол ескі» деп жауап берді. Горди кейінірек джаздық әсерге ие әндерді ешкім сатып алмайды деп қорқып, жылдар бұрын джаздық дүкенді ашуға тырысқанда, ол бір жылдан кейін жабылып қалғанын айтты. Motown компаниясының сапаны бақылау бөлімінің көптеген қызметкерлері де әнді қабылдамады, кейін Балк «Олар 'сүйікті, сүйікті' деген әндерге дағдыланған, ал бұл оларға түсіну үшін біршама қиын болды» деді. Motown компаниясының сату жөніндегі атқарушы директоры Барни Алестің көмегімен Гарри Балк әнді 1971 жылдың 20 қаңтарында рекордтық дүкендерге жіберді, Гордидің білмеуімен әннің 100 000 данасын жіберді, ал осы табыстан кейін тағы 100 000 дана жіберілді. Бұл R&B-нің алғашқы тұжырымдамалық альбомдарының бірі болды, ол «еркін ағып жатқан әндердің псевдо-классикалық жиынтығын құраудағы жаңаша тәжірибе» деп сипатталды. The Absolute Sound альбомын «тамаша психоделикалық соул әндер циклі» деп сипаттады.

Шығару және жылжыту

1971 жылғы 21 мамырда жарық көрген "What's Going On" альбомы Billboard Top LPs тізіміне еніп, ең жоғары жеткені алтыншы орын болды. Ол бір жылдан астам уақыт бойы тізімде тұрды, он екі айдың ішінде шамамен екі миллион дана сатылды. Ол Motown (және Гейдің) сол кезге дейінгі ең көп сатылған альбомы болды – 1973 жылы "Let's Get It On" шыққанға дейін. Бұл альбом Гейдің Billboard Soul LPs тізіміндегі екінші бірінші орын алған альбомы болды, ол тоғыз апта бойы сол тізімде тұрды және 1971 және 1972 жылдары 58 апта бойы Billboard Soul LPs тізімінде сақталды. Альбомды насихаттау үшін 1971 жылдың қаңтарында жеке сингл ретінде шығарылған тайтл-трек алғашқы аптасында 200 000-нан астам дана сатылып, жыл соңына қарай екі жарым миллион данаға жетті.

Сыни қабылдау

"What's Going On" заманауи сыншылар тарапынан көбінесе жақсы қабылданыпты. 1971 жылы Rolling Stone журналына жазған Винс Алетти Гейдің әлеуметтік және саяси мәселелерге деген тақырыптық көзқарасын жоғары бағалап, Motown-ның мұндай альбом шығаруына таңырқаған. "What's Going On" және Стиви Уандердің "Where I'm Coming From" альбомын бірлесіп қарастырып, Алетти былай деп жазды: "Амбициялық, жеке альбомдар басқа жақтарда нарықта көптеп кездесуі мүмкін, бірақ Motown үшін бұл жаңалық. Альбомның өзі басымдыққа ие, өзінің кемшіліктерін сіңіріп алады. Мұндай жобаны орындай алатын артистер санаулы. Мен әрқашан Марвин Гейді құрметтедім, бірақ оның осындайлардың бірі болатынын күтпедім. Мен оны бағалауда қате жасаппын. Мұндай қате тағы қайталанбас." Billboard бұл жазбаны "Кертис Мейфилд пен ескі Motown магиясының араласуы, Гейдің бұрынғы жұмыстарынан да асып түсетіні" деп сипаттады. Time журналы оны "ұлы, әуендік шеберлікпен жасалған симфониялық поп-сюита" деп атады. Village Voice сыншысы Роберт Кристагау бұл альбомнан әсер алмады. Christgau's Record Guide: Rock Albums of the Seventies (1981) кітабында ол оны "жаңаша жеке ойдың айғағы" және Берри Гордидің өнімі деп санады, үш өте ерекше синглмен қызықтырған, бірақ басқа жерлерде музыканың анық еместігімен және Дэвид Ван Де Питтенің скрипкаларын тым көп пайдалануымен кемшілдікке тапты, оны Кристагау "ең төмен сапалы фильмге арналған музыка" деп атады. Pitchfork-тың Том Брайхан оны прог-соул шедеврі деп атайды. BBC Music-тің Дэвид Кац бұл альбомын "барлық уақыттың ең ұлы альбомдарының бірі, нағыз шедевр" деп сипаттап, Майлз Дэвистің "Kind of Blue" альбомымен салыстырды, "оның дәстүрден тыс музыкалық аранжировкалары, сол кезде жаңа дыбыстың жаршысы болған, оның мәнділігін күшейткен ерекше әсер береді, нәзік оркестрлік қосымдар Джеймс Жамерсоннің көпіршікті бас-гитарасымен үйлеседі." 1994 жылы Chicago Tribune газетінің сыншысы Грег Кот Гейдің қайта жарықталған альбомдарын қарап, оны "соул музыкасының алғашқы "көркем" альбомы, Ван Моррисонның "Astral Weeks" альбомының кельт мистикасына, The Beatles-тың "Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band" және Боб Диланның "Highway 61 Revisited" альбомының жаңаша өңделген блюзіне жауап" деп сипаттады. 2011 жылдың 31 мамырында 28 қосымша трек қосылған қайта өңделген люкс-нұсқасы жарық көрді, ол да кең мақұлдауға ие болды. Metacritic, беделді сыншылардың пікірлерін 100 балдық шкала бойынша бағалайтын сайтта, альбом он сыншының пікіріне негізделген 100 бал алды.

Марапаттар

1985 жылы британдық музыкалық апталық NME жазушылары оны барлық уақыттардағы ең жақсы альбом деп дауыс берді. What's Going On 1998 жылы «Грэмми» атақ-даңқ залына енгізілді. 2004 жылы альбомның атау трегі Rolling Stone журналының «Барлық уақыттың 500 үздік әні» тізімінде төртінші орынға ие болды. 1999 жылы британдық «The Guardian» газеті жүргізген сауалнама бойынша «20-шы ғасырдың ең ұлы альбомы» деп танылды. 1997 жылы What's Going On HMV Group, Channel 4, The Guardian және Classic FM Ұлыбританияда өткізген сауалнамада барлық уақыттардағы ең жақсы 17-ші альбом деп аталды. 1997 жылы The Guardian альбомын «100 ең жақсы альбом» тізімінде бірінші орынға қойды. 1998 жылы Q журналының оқырмандары оны 97-ші орынға, ал 2001 жылы VH1 телеарнасы 4-ші орынға орналастырды. 2003 жылы Конгресс кітапханасы оны Ұлттық дыбыс жазбалар тізіміне қосу үшін таңдалған 50 жазбаның бірі ретінде таңдады. What's Going On 2003 жылы Rolling Stone журналының «Барлық уақыттың 500 үздік альбомы» тізімінде 6-шы орынды иеленді, бұл Гейдің үш альбомының бірі болды, сондай-ақ 1973 жылғы «Let's Get It On» (165-орын) және 1978 жылғы «Here, My Dear» (462-орын) альбомдары да тізімге енді. Альбом Гейдің тізімдегі ең жоғары көрсеткіші, сондай-ақ басқа да көптеген басылымдардың тізімдерінде де осындай көрсеткішті сақтайды. 2020 жылы жаңартылған тізімде, бұл жолы музыка сыншыларының орнына музыканттар дауыс берді, альбом The Beatles тобының «Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band» альбомын басып, көшбасқа шықты. + What's Going On басылымдары Ел Марапаттамасы Жылы Орын Bill Shapiro АҚШ Топ 100 рок компакт-дискісі 1991* Jimmy Guteman Барлық уақыттың ең жақсы рок-н-ролл жазбалары 1992* Chris Smith Популярлы музыканы өзгерткен 101 альбом 2009* Elvis Costello (Vanity Fair, № 483) Costello's 500 2000* Chuck Eddy Рок-н-роллдың кездейсоқ эволюциясы 1997* Consequence of Sound 100 үздік альбом 201019 Consequence Барлық уақыттың 100 үздік альбомы 20229 Dave Marsh & Kevin Stein Жыл сайынғы альбомдық чарттардың 40 үздігі 19817 Pitchfork 1970-ші жылдардың 100 үздік альбомы 200449 Rolling Stone Барлық уақыттың 500 үздік альбомы 2003* Time Барлық уақыттың 100 үздік альбомы 2006 NME Ұлыбритания Барлық уақыттың 100 үздік альбомы 201325 Waxx Lyrical Австралия Айдың жазбасы 2023 (*) ретсіз тізімдерді көрсетеді.

Бастапқы шығарылымы

Барлық әндерді Марвин Гей өндірді. Ән жазушылары 1971 жылғы түпнұсқа альбомның қаптамасында көрсетілгендей:

2001 жылы Deluxe Edition

2001 жылы Motown компаниясы альбомының "Deluxe Edition" 2 CD нұсқасын шығарды, онда түпнұсқа LP, альбомға кірмеген "Detroit Mix" және синглдердің 45 айналымды моно микстері бар болды. Сонымен қатар, Тами Терреллдің ауруы мен қазасынан кейін сахнадан екі жыл үзіліс жасағаннан соң Гайдің туған қаласы Вашингтон қаласындағы Кеннеди орталығы концерт залында 1972 жылдың 1 мамырында өткен алғашқы тікелей концерттік өнеркөрсетуінің жазбасы да қосылған.