Кіріспе

Американдық вокалдық топ

Марта және Ванделлас (1967-1972 жылдары Марта Ривз және Ванделлас деп белгілі болған) – 1957 жылы Детройт қаласында құрылған американдық әйел вокалдық тобы. Топ 1960-шы жылдары Motown компаниясымен атаққа ие болды. Аннет Берд, Розалинд Эшфорд және Глория Уильямс деген дос қыздар құрған бұл топқа кейін Марта Ривз қосылды, ол 1962 жылы Уильямстың кеткенінен кейін топтың жетекші вокалисі болды. Топ Motown-ның Gordy лейблімен келісім шарт жасасып, барлық синглдарын осы лейблде жазды. Топтың хиттерінің қатарында "Come and Get These Memories", "Heat Wave", "Quicksand", "Nowhere to Run", "Jimmy Mack", "I'm Ready for Love", "Bless You" және "Dancing in the Street" әндері бар, соңғысы олардың ең танымал әніне айналды. 1963 жылдан 1972 жылға дейінгі тоғыз жыл ішінде Марта және Ванделлас жиырма алтыдан астам хит-парадқа еніп, ду-вуп, R&B, поп, блюз, рок-н-ролл және соул стильдерінде әндер жазды. Он Vandellas әні Billboard R&B синглдар тізіміндегі ондыққа, оның ішінде екі әні бірінші орынға, ал Billboard Hot 100 тізімінде алты Top Ten Pop хитіне енді. Топтың таңдалған мүшелері 1995 жылы Рок-н-ролл Даңқы залына, ал 2013 жылы Ұлттық Ритм және Блюз Даңқы залына енгізілді.

Алғашқы жылдары (19571962)

Жасөспірімдер Розалинд Эшфорд пен Анет Берд жергілікті музыка менеджері оларды Del Phis деп атаған қыздар тобының құрамына алу үшін жалдағаннан кейін танысты. Эшфорд, Берд және жетекші вокалистка Глория Уильямс жергілікті клубтарда, жеке шараларда, шіркеулерге көмек көрсету шараларында, YMCA ұйымдастырған іс-шараларда және мектептік іс-шараларда өнер көрсетті. Оларды Детройт қаласындағы Феррис орталығында Максин Пауэлл жаттықтырып, дамытып отырды. Топтың алғашқы кәсіби жұмыстарының бірі әнші Майк Хэнкстің әндеріне қосымша вокал орындау болды. Бастапқыда топта алты мүше болған, бірақ кейіннен саны төртке дейін азайтылды. Төрт мүшенің бірі топтан кеткен соң, оның орнына Алабама штатында туған вокалистка Марта Ривз келді, ол бұрын Fascinations және Sabre Ettes атты екі топтың құрамында болған. 1960 жылы топ Checker Records компаниясымен алғашқы жазба шартына қол қойып, Ривз орындаған "I'll Let You Know" әнін шығарды, бірақ ол сәтсіз болды. Содан кейін The Del Phis Chess Records компаниясының еншілес компаниясы Checkmate Records-қа өтті, онда Уильямс жетекші вокал орындаған "There He Is (At My Door)" әнін жазды, бірақ ол да сәттілікке жете алмады. Ривз Motown лейблімен келісімшарт жасау ниетімен Марта ЛаВейл есімімен жеке әншілік жолға түсті. Motown компаниясының қызметкері Микки Стивенсон Ривздің Детройт қаласындағы бір клубта ән салғанын көргеннен кейін, оған кастингке қатысуға шақырды. Ривз Motown компаниясының Hitsville USA студиясына бейсенбі күні емес, сейсенбі күні келді, өйткені Motown компаниясының кастингтері әдетте бейсенбі күндері өтетін. Бастапқыда Ривздің кешіккеніне ренжіген Стивенсон, оны тез арада Motown компаниясының кастингтерін ұйымдастыруға жауапты хатшы қызметіне тағайындады. 1961 жылы топ, енді The Vels деп аталды, Motown әртістері үшін қосымша вокал жаздыра бастады. The Elgins тобының жетекші вокалисі ретінде танымал болған Саундра Эдвардс (сол кезде Маллетт деген тегімен таныс болған) 1962 жылы "Camel Walk" әнін жазды, онда Vels тобы қосымша вокал орындады. Сол жылы квартет Motown компаниясының жаңа жұлдызы Марвин Гейге қосымша вокалмен көмектесе бастады, Гейдің алғашқы хиті "Stubborn Kind of Fellow" әнін орындады. Мэри Уэллс ауруға шалдыққандай болып, жоспарланған жазба сессиясына қатыса алмағаннан кейін, Vels тобы бастапқыда "I'll Have to Let Him Go" әнінің демо-жазбасын жазды. Motown компаниясы топтың вокалына, әсіресе Мартаның ән орындауына қатты әсерленді, сондықтан лейблдің бас директоры Берри Горди топқа келісімшарт ұсынды. Шоу-бизнес өмірі тым қиын екенін түсінген Уильямс топтан шығып кетті. Уильямс кеткеннен кейін, Горди Ашфорд, Берд және Ривзден жаңа есім табуды сұрады. Жаңа есімді өздері таба алмағандықтан, Горди топқа The Vandellas деген атты берді. The History Makers журналына берген сұхбатында Ашфорд The Vandellas тобының атының Дела Риз және Ван Дайк даңғылының атынан алынбағанын, сондай-ақ Ривздің осы атты ойлап таппағанын батыл түрде мәлімдеді.

Motown-тың ірі хит жылдары (1962 1968)

1962 жылы Motown-ның Gordy лейблына қол қойғаннан кейін, Vandellas екінші шығарылымымен алтын дәрежеге ие болды – атақты Holland–Dozier–Holland авторлар тобының "Come and Get These Memories" атты тұңғыш композициясы және өндірісі. Бұл Vandellas тобының алғашқы Top 40 хит-парадқа енген әні болды, Billboard Hot 100 тізімінде жиырма тоғызыншы орынға, ал R&B тізімінде алтыншы орынға жетті. Олардың екінші хиті "Heat Wave" топ үшін керемет жетістікке айналды, Hot 100 тізімінде төртінші орынға көтеріліп, R&B синглдер тізімінде бес апта бойы бірінші орында тұрды. Бұл олардың алғашқы миллиондаған сатылымды әні болды және топқа ең жақсы R&B орындаушысы номинациясы бойынша жалғыз Grammy сыйлығына ие болу мүмкіндігін берді. Сингл мен альбомда ән "Heat Wave" деп аталды. Кейіннен әннің атауы Ирвинг Берлиннің әнімен шатасуды болдырмау үшін өзгертілді. Топтың сәттілігі екінші Top 10 және үшінші Top 40 синглдерімен жалғасты, ол Holland–Dozier–Holland және бұрынғы Velvelettes тобының мүшесі Бетти Келлидің бірлескен туындысы болған "Quicksand" әні болды. Одан кейін Бетти Келли Vandellas тобының өркендеуіне көмектесу үшін шақырылды. "Live Wire" және "In My Lonely Room" (#6 R&B Cashbox) атты келесі екі сингл бұрынғыларына қарағанда сәл кем сәттілікке жетті, Pop Top 40 тізіміне енбеді. Алайда, олардың келесі синглы "Dancing in the Street" Billboard Hot 100 тізімінде екінші орынға көтеріліп, әлемдік деңгейде танымал болды, 1964 жылы Ұлыбритания синглдер тізімінде жиырма бірінші орынды иеленді. 1969 жылы "Dancing in the Street" қайта шығарылып, радиостанцияларда кеңінен насихатталды. Ұлыбританияда ән тез арада төртінші орынға көтерілді, осылайша бұл ән Motown лейблының ең сүйікті синглдерінің біріне айналды. Ән миллиондаған сатылымды көрсетті және тарихтың ең көп орындалған синглдерінің бірі болды. 1964 және 1967 жылдар аралығында "Wild One" (US #34), "Nowhere to Run" (US #8; UK #26), "Love (Makes Me Do Foolish Things)" (US #70; R&B #22), "You've Been in Love Too Long" (US #36), "My Baby Loves Me" (US #22; R&B #3), "I'm Ready for Love" (US #9; R&B #2; UK #29) және "Jimmy Mack" (US #10; R&B #1; UK #21) сияқты синглдер Vandellas тобын лейблдің ең танымал топтарының бірі ретінде таныстырды. Vandellas тобының танымалдылығы оларға The Ed Sullivan Show, The Mike Douglas Show, American Bandstand және Shindig! сияқты телешоуларға қатысуға мүмкіндік берді. Осы кезеңде Vandellas лейблдің ең сәтті орындаушыларының біріне айналды. 1965 жылдың 28 маусымында топ CBS телеарнасының "Murray The K It's What's Happening, Baby" бағдарламасында сол дәуірдегі басқа да танымал әртістермен бірге өнер көрсетті. Марта, Розалинд және Бетти "Nowhere to Run" әнін орындады, олар Форд автозауытынан өтіп, құрастырылып жатқан Ford Mustang кабриолетінің ішінде отырды.

Кадрлардағы өзгерістер

Motown 1967 жылы Motown серіктесі және Ривздің ұстазы Уильям "Микки" Стивенсонның, сондай-ақ 1968 жылдың басында Голландия–Дозье–Голландияның лейблден кетуінен кейін көптеген әртістері үшін жақсы материал табуға күш салды. Бірақ бұрынғы серіктестер кеткен соң, Vandellas бастапқыда Ричард Моррис өндірген "Love Bug Leave My Heart Alone" (US #25; R&B #14) және "Honey Chile" (US #11; UK #30; R&B #5) синглдерімен сәттіліктерін жалғастырды, олар бұрыннан бар хит-парадтағы әндерінің тізімін кеңейтті. 1968 жылдың жазында топ The Supremes, The Temptations, The Four Tops және Марвин Гейге қосылып, Копакабанада өнер көрсетті. Бірақ Four Tops және Гейдің альбомдары сияқты, олардың концерттік альбомы да белгісіз мерзімге тоқтатылды. Сол жылы лейбл өзгерістері күшіне енді, Горди Супреймстің және Диана Ростың 1970 жылы басталатын жеке мансабын дамытуға көп көңіл бөлді. Нәтижесінде Vandellas-тың (және Марвин Гей, The Temptations және Стиви Уондерден басқа көптеген Motown әртістерінің) хит-парадтағы көрсеткіштері нашарлады. Алайда, Vandellas мүшелері арасындағы кикіру олардың проблемаларына себеп болды. Келли көрсетілімдерді қатыстырмағандықтан және Ривзбен жанжалға түскендіктен бірінші болып жұмыстан босатылды. Осы уақытта Motown Records өзінің кеңсесін Лос-Анджелеске көшірді. Ривз көшкісі келмегендіктен, ол Motown-мен келісімшартынан бас тартып, 1974 жылы MCA-мен келісімшарт жасады және сыншылар тарапынан жоғары бағаланған "Martha Reeves" атты дебюттік альбомын шығарды.

Эпилог

Ванделлалар тарағаннан кейін Ривздің әпкесі Лоис Quiet Elegance тобында ән айтты және Ал Гринге қосымша ән шырқады, ал Тилли 1972 жылы шоу-бизнестен зейнеткерлікке шықты, 1983 жылы отыз жеті жасында ми аневризмасынан кенеттен қайтыс болды. Топтың алғашқы мүшесі Глория Уильямс, ол топтан кеткен кезде шоу-бизнестен зейнеткерлікке шықты, 2000 жылы қайтыс болды. 1978 жылы Ривз және алғашқы Ванделлалар Эшфорд пен Бирд Лос-Анджелесте актер Уилл Гирге арналған қайырымдылық концертінде қайта қосылды. 1983 жылы Ривз Motown хиттерінен түскен роялтиді талап етіп сотқа жүгінді, және лейбл сол кезден бастап әндерді Марта Ривз және Ванделлалар деп атауға келісті. Бұл, сондай-ақ олардың кейбір әндерінің "Big Chill" саундтрегіне енуі, Ривз бен Ванделлалардың жаңа тыңдарман табуына көмектесті. 1989 жылы алғашқы мүшелер Эшфорд пен Бирд та Motown компаниясын роялти үшін сотқа берді. Осы кезеңде алғашқы үштік ән жазу және концерттерде қайта бірігуге шабыланды. "Saturday Night Live" бағдарламасында Марта Ривздің тұңғыш маусымында қонақ болған Кэндис Берген, Марта Ривз және Ванделлалардың оның "Мерфи Браун" сериалында көрінуін қамтамасыз етті. Мерфидің кеңсесінде топтың суреті жақсылап ілінген еді. Арета Франклин қонақ ретінде түскенде, Мерфи онымен ән айтқысы келді, бірақ Франклин оны тоқтатып: "Мен Марта емеспін, ал сен Ванделла емессің" деді. Топ 2017 жылғы "Детройт" фильмінде қысқаша көрсетілген, олар Детройттегі Fox театрында "Nowhere to Run" әнін орындады.

Сыйлықтар мен марапаттар

Марта мен Ванделланың "Dancing in the Street" әні 1999 жылы Грэмми атақ-даңқ залына енгізілді (1964 жылы олар осы ән үшін дуэт немесе топтың ең жақсы R&B вокалдық орындаушысы номинациясына ие болған). 1993 жылы Марта Ривз және Ванделлалар Rhythm & Blues Foundation-ның Пионерлік сыйлығымен марапатталды. Vandellas тобының бұрынғы мүшесі Глория Уильямсон және Vandellas мүшесі Сандра Тиллиден басқа, топтың барлық мүшелері 1995 жылы Рок-н-ролл атақ-даңқ залына енді, бұл оларды енгізілген екінші толық әйелдер тобы етті. Оларды рок-тобы The B 52's қабылдады, олардың көпіршікті би музыкасы Vandellas әнінен шабыт алған. 2003 жылы олар Вокалдық топтар атақ-даңқ залына енгізілді. Олардың "(Love Is Like a) Heat Wave" және "Dancing in the Street" синглдары Рок-н-ролл атақ-даңқ залының Рок-н-роллды қалыптастырған 500 әнінің тізіміне қосылды. 2004 жылы Rolling Stone журналы топты "Барлық заманның 100 ең ұлы суретшісі" тізімінде 96-шы орынға қойды. 2005 жылы Марта және Ванделлалар Мичиган Рок-н-ролл аңыздарының атақ-даңқ залына сайланды. Концерттерде әрқашан сүйікті болған Марта Ривз және Ванделлалар 2010 және 2011 жылдары Ұлыбритания фестиваль сыйлықтарына "Ең үздік бас орындаушы" номинациясымен ұсынылды. Марта және Ванделлалар 2013 жылдың 17 тамызында Ұлттық ритм және блюз атақ-даңқ залының алғашқы құрамына енгізілді.