Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
WEIZAC (Weizmann Automatic Computer) - Израильдегі алғашқы компьютер және әлемдегі алғашқы үлкен көлемді, сақталған бағдарламалы, электрондық компьютерлердің бірі. Ол 1954–1955 жылдары Вейцман институтында Джон фон Нейман әзірлеген Институттың (IAS) архитектурасы негізінде салынды және 1963 жылдың соңына дейін қолданылды. WEIZAC Израиль ғалымдары мен зерттеушілері тарапынан кеңінен пайдаланылды және жас мемлекетте ғылым мен технологияның дамуына үлкен үлес қосты. Сол заманғы барлық компьютерлер сияқты, ол басқа компьютерлермен (тіпті басқа IAS машиналарымен де) бағдарлама алмасатын ерекше машина болды.
WEIZAC (Weizmann Automatic Computer) was the first computer in Israel, and one of the first large scale, stored program, electronic computers in the world. It was built at the Weizmann Institute during 1954–1955, based on the Institute for Advanced Study (IAS) architecture developed by John von Neumann and was operational until the end of 1963. WEIZAC was widely used by Israeli scientists and researchers and helped with the advancement of science and technology in the young nation. As with all computers of its era, it was a one of a kind machine that could not exchange programs with other computers (even other IAS machines).
Бастауы
WEIZAC жобасын профессор Хаим Л. Пекерис бастады, ол фон Нейманның ИАС машинасы жобаланған кезде ИАС-та жұмыс істеді. Израильдің болашақ бірінші президенті Хаим Вейцман Пекеристен Вейцман институтында қолданбалы математика кафедрасын құруды сұрады, ал Пекерис сол жерде ұқсас компьютерді жасағысы келді. Пекерис оны Жер мұхиттары үшін Лапластың құлқын теңдеулерін шешу құралы ретінде, сондай-ақ Израильдің ғылыми қауымдастығының, оның ішінде Қорғаныс министрлігінің игілігі үшін қалаған. 1947 жылдың шілдесінде қолданбалы математика бөлімінің кеңесші комитеті компьютерді жасау жоспарын талқылады. Комитет мүшелерінің арасында бұл идеяны ақылға сыймас деп тапқан Альберт Эйнштейн және оны қолдаған Джон фон Нейман болды. Бір әңгімеде фон Нейманнан: "Осы шағын ел электрлік компьютермен не істей алады?" деп сұрады. Ол: "Бұл туралы уайымдамаңыз. Егер ешкім компьютерді пайдаланбаса, Пекерис оны толық уақыт пайдаланады!" деді. Ақырында жоспарды жүзеге асыру туралы шешім қабылданды. Хаим Вейцман жобаға 50 000 АҚШ долларын бөлді (1947 жылы 50000 доллар қазіргі жылдарда шамамен <есептелген сомаға> тең), бұл Вейцман институтының жалпы бюджетінің 20% құрады. 1952 жылы жобаны басқару үшін фон Нейман жобасының инженер-зерттеушісі Джеральд Эстрин таңдалды. Ол әйелі Тельмамен бірге Израильге келді, ол электр инженері және жобаға да қатысты. Олар сызбаларды алып келді, бірақ ешқандай бөлшектерді әкелмеді. Кейінірек Эстрин: "Егер біз жүйелі түрде егжей-тегжейлі жоспар жасағанда, біз, әдетте, жобаны тоқтатқан болар едік" деді. Израильге келгеннен кейін Эстриннің ойынша, Пекеристен басқа израильдік ғалымдар Израильде компьютер салудың абсурдты екенін ойлады. Жобаға білікті қызметкерлерді тарту үшін газетке жарнама жарияланды. Өтініш білдіргендердің көпшілігінің бұрынғы білімі туралы жазбалары болмады, себебі олар Холокост немесе көші-қон кезінде жоғалған, бірақ Израильдің дамып келе жатқан техникалық қауымдастығында әркім басқасын білетін немесе туралы естіген. WEIZAC жобасы математиктер мен инженерлерге кәсіби мансаптарынан айырылмай Израильге көшіп келуге мүмкіндік берді.
The WEIZAC project was initiated by Prof. Chaim L. Pekeris, who worked at the IAS at the time von Neumann's IAS machine was being designed. Chaim Weizmann, Israel's future first president, asked Pekeris to establish the Department of Applied Mathematics at the Weizmann Institute, and Pekeris wanted to have a similar computer available there. Pekeris wanted it as means to solve Laplace’s tidal equations for the Earth's oceans, and also for the benefit of the entire scientific community of Israel, including the Defense Ministry. In July 1947, an advisory committee for the Applied Mathematics Department discussed the plan to build the computer. Among the committee's members were Albert Einstein, who did not find the idea reasonable, and John von Neumann, who supported it. In one conversation, von Neumann was asked: "What will that tiny country do with an electric computer?" He responded: "Don’t worry about that problem. If nobody else uses the computer, Pekeris will use it full time!" In the end, a decision was made to proceed with the plan. Chaim Weizmann assigned US$50,000 for the project (50000.0 in 1947 is equivalent to about <calculated amount> in recent years), which was 20% of the Weizmann Institute total budget. In 1952, Gerald Estrin, a research engineer from the von Neumann project, was chosen to lead the project. He came to Israel along with his wife, Thelma, who was an electrical engineer and also involved in the project. They brought with them schematics, but no parts. Estrin later commented: "As I look back now, if we had systematically laid out a detailed plan of execution we would probably have aborted the project." After arriving, Estrin's impression was that besides Pekeris, other Israeli scientists thought it is ridiculous to build a computer in Israel. To recruit skilled staff for the project, a newspaper advertisement was posted. Most of the applicants had no records of prior education because those were lost in the Holocaust or during immigration, but in Israel's budding technical community everyone knew or knew about everybody else. The WEIZAC project also provided an opportunity for mathematicians and engineers to move to Israel without sacrificing their professional careers.
Сипаттамалар
WEIZAC 40 биттік сөздермен жұмыс істейтін асинхронды компьютер болды. Нұсқаулар жиырма биттен тұратын: сегіз биттік нұсқау коды және адрестеу үшін он екі бит. Кіріс-шығыс үшін перфорацияланған қағаз лентасы қолданылды, ал кейіннен, 1958 жылы, магниттік лента пайдаланылды. Жады бастапқыда 1024 сөздік магниттік барабаннан құралды, бірақ ол әлдеқайда жылдам 4096 сөздік магниттік өзекті жад модулімен ауыстырылды. 1961 жылы жадты тағы екі 4096 сөздік модульмен кеңейтті.
WEIZAC was an asynchronous computer operating on 40 bit words. Instructions consisted of twenty bits: an eight bit instruction code and twelve bits for addressing. Punched paper tape was used for I/O, and later, in 1958, magnetic tape. The memory was initially a magnetic drum containing 1,024 words which was later replaced with a much faster 4,096 word magnetic core memory module. In 1961, the memory was further expanded with two additional 4,096 word modules.
Қолданылуы
1955 жылдың соңында WEIZAC алғашқы есептеуін жасады. Одан кейін ол бүкіл әлемдегі су тасқынының өзгеруі, жер сілкінісі, атомдық спектроскопия, рентгендік кристаллография, кездейсоқ қозғалыс әдістері, сандық талдау және басқа да мәселелерді зерттеу үшін пайдаланылды. Компьютер Оңтүстік Атлантикада толқын өзгермейтін амфидромалық нүкте бар екенін анықтады. Сонымен қатар, ол Игал Аккадтың бағдарламалауы негізінде, Пекеристің тиісті теңдеулерін машиналық кодқа енгізу арқылы екі электронды атомның кванттық жүйесінің өзіндік мәндерін сандық түрде есептеп шығарды. Бұл нәтижелер кейіннен Брукхейвен ұлттық зертханасында тәжірибелік түрде тексеріліп, Шредингер теңдеулерінің дұрыстығы расталды. WEIZAC үнемі жұмыспен жүктелді, ал пайдаланушылар (әсіресе басқа мекемелерден) есептеу уақытын алуда қиындыққа кездесіп, көбірек компьютерлерді талап етті. WEIZAC-тың жетістігі Израильде компьютерлер мен цифрлық технологияларға деген қажеттіліктің артуына әкелді және нәтижесінде Израильдің компьютерлік және технологиялық өнеркәсібінің негізін қалады.
In late 1955, WEIZAC performed its first calculation. Subsequently, it was used to study problems like worldwide changes in tide, earthquakes, atomic spectroscopy, X ray crystallography, random walk methods, numerical analysis, and other problems. The computer found out that there was an amphidromic point in the South Atlantic at which the tide does not change. It also numerically calculated the eigenvalues of a two electron atom quantum system based on programming by Yigal Accad who put Pekeris' development of the relevant equations into machine code. These results were later experimentally verified by the Brookhaven National Laboratory, confirming the correctness of Schrödinger's Equations. WEIZAC was kept constantly busy, and users (especially from other institutions) became increasingly frustrated with not being able to get computing time, and demanded more computers to become available. WEIZAC's success led to the recognition of the demand for computers and digital technology in Israel, and ultimately, provided the foundation for Israel's computer and technology industries.