Кіріспе

Инфрақұрылымдық инженерлік – азаматтық инженерлік – инфрақұрылымды жоспарлау, жобалау, салу, күтіп ұстау және пайдалану, сонымен бірге халық пен қоршаған ортаның денсаулығын қорғау, сондай-ақ ескірген инфрақұрылымды жақсарту саласын қамтиды. Азаматтық инженерлік – ең ежелгі инженерлік салалардың бірі, себебі ол жоспарлау, жобалау және құрылыс пен күтімді бақылауды қамтитын жасалған ортамен айналысады, мысалы: жолдар, теміржолдар, әуежайлар, көпірлер, портер, каналдар, тоғандар, суару жобалары, құбырлар, электр станциялары және су мен кәріз жүйелері. "Азаматтық инженер" термині 1750 жылы Джон Смитонмен қару-жарақ және қорғаныс жүйелерімен айналысқан әскери инженерлерден ерекшелену үшін қолданылған. Уақыт өте келе, азаматтық инженерліктің түрлі салалары мойындалды және әскери инженерліктің көп бөлігі азаматтық инженерлікке енгізілді. Химиялық, механикалық және электр инженерлігі сияқты басқа инженерлік салалары да дербес пәндер ретінде танылды. Кейбір елдерде азаматтық инженерлер жерді өлшеу жұмыстарын жүргізе алады, ал басқаларында жерді өлшеу, қосымша біліктілік болмаса, құрылысқа қатысты өлшеулермен ғана шектеледі.

Мамандандыру

Азаматтық инженерлер көбінесе құрылыс инженерлігі, геотехникалық инженерлік, конструкциялық инженерлік, жерді дамыту, көлік инженерлігі, гидравликалық инженерлік, санитариялық инженерлік және қоршаған орта инженерлігі сияқты нақты бір мамандық саласында қызмет етеді. Азаматтық инженердің міндеті – осы құрылыстар үшін тиісті жобаны анықтау және құрылыс процесін қадағалау, соның арқасында құрылыстар аяқталғаннан кейін ұзақ қызмет ететініне көз жеткізу. Бұл құрылыстар сондай-ақ қоғам үшін жайлы болуы керек. Кейбір азаматтық инженерлер, әсіресе мемлекеттік органдарда жұмыс істейтіндер, бірнеше мамандық бойынша жұмыс істей алады, әсіресе маңызды инфрақұрылымды дамыту немесе күтіп ұстау жұмыстарымен айналысқанда.

Жұмыс ортасы

Құрылыс инженерлері көбінесе әртүрлі орындарда және жағдайларда жұмыс істейді. Құрылыс инженерінің жұмысының көп бөлігі инженер емес маман немесе басқа техникалық сала өкілдерімен байланысты болғандықтан, оқыту болашақ инженерлерді жобаға қатысушы тараптар арасындағы ұйымдық қатынастар, шығындар және уақытты басқару дағдыларымен қамтамасыз етуі керек. Көптеген инженерлер құрылыс алаңдарында жұмысты бақылау және туындаған мәселелерді осы орында шешу үшін сыртта уақыт өткізеді. Бұл атау белгілі бір шатасу тудыруы мүмкін, себебі бельгиялық "азаматтық" инженердің мамандығы азаматтық инженерлік саласына жатпауы мүмкін. Шындығында, бельгиялықтар "азаматтық" сөзін әскери инженерлерге қарама-қарсы "азаматтық" мағынасында қолданады. Құрылыс инженерінің білімі математика және ғылым негізінде берік болып, политехникалық колледждегі бес жылдық бағдарламада білім алған, практикалық бағытталған өнеркәсіп инженерінен (Инженер) көбірек теориялық тұрғыдан қарастырылады. Дәстүр бойынша, студенттер құрылыс инженерлігін оқуды бастау үшін математикадан кіру емтиханын тапсыруы тиіс болды. Бұл емтихан 2004 жылы Фламанд қауымдастығы үшін жойылды, бірақ әлі де Француз қауымдастығында өткізілуде.

Скандинавия

Скандинавия елдерінде "құрылыс инженері" (швед тілінде civilingenjör; норвег тілінде sivilingeniør; дания тілінде civilingeniør) – инженерлік ғылым магистрі дәрежесіне жуық және таңдалған технологиялық институттар студенттерге беретін қорғалған атақ. Ағылшын тіліндегідей, бұл сөздің шығуы азаматтық және әскери инженерлер арасындағы ерекшеліктен басталады; 19 ғасырдың басына дейін тек әскери инженерлер ғана болды, ал "азаматтық" префиксі – әдеттегі университетте инженерлік мамандықты оқығандарды әскери әріптестерінен ажырату тәсілі болды. Бүгінде бұл дәреже инженерліктің барлық салаларын қамтиды, соның ішінде құрылыс инженерлігі, машина жасау, компьютерлік ғылым және электроника инженерлігі сияқтылар. Инженерлік ғылым магистрі мен скандинавиялық құрылыс инженері дәрежесі арасында шамалы айырмашылық бар, соңғысының бағдарламасы өнеркәсіптің қажеттіліктерімен тығыз байланысты. Екеуінің ішінде құрылыс инженері көбірек танымал, бірақ көпшілік үшін бұл мамандықтың ерекшелігі көбінесе түсініксіз болып қалады. Математика мен физикадан міндетті курстар бар, олар эквивалентті магистрлік дәрежеге қарамастан, мысалы, компьютерлік ғылым үшін де қатысты. "Колледж инженері" (швед тілінде högskoleingenjör, diplomingenjör немесе mellaningenjör; норвег тілінде høgskoleingeniør; дания тілінде diplomingeniør) Скандинавияда ғылым бакалаврына шамамен тең болса да, "құрылыс инженері" болу үшін көбінесе B. Sc./M. Sc. деңгейіне қарағанда бір жылға дейін қосымша оқудан өту қажет болды. Бұл жоғары білім беру жүйесінің толыққанды халықаралық стандартты дипломдау жүйесіне бейімделмегендігінен туындайды, себебі ол кәсіби дәреже ретінде қарастырылады. Бүгінде (2009) Болонья процесінің нәтижесінде бұл өзгеріске ұшырауда. Скандинавиялық civilingenjör халықаралық контексте көбінесе "Инженерлік ғылым магистрі" атағын қолданады және кейде инженерлік сынып сақинасын тағады. Норвегия технология институтында (қазіргі Норвегия ғылым және технология университеті) НТХ сақинасы дәстүрі 1914 жылға дейін, канадтық темір сақинадан бұрын пайда болған. Норвегияда 2007 жылдан бастап "Sivilingeniør" атағы берілмейді және оның орнына "Master i teknologi" атағы беріледі. Дипломның ағылшын тіліндегі аудармасында "Ғылым магистрі" атағы көрсетіледі, өйткені "Технология магистрі" ағылшын тілді әлемде орнықты атақ емес. Бұл өзгерістердің нәтижесінде норвегиялық білім беру жүйесі халықаралық деңгейдегі білім берумен теңестірілді.

Испания

Испанияда азаматтық инженерлік мамандығын математика, физика, механика және т.б. салаларын оқып, төрт жылдық білім алғаннан кейін алуға болады. Осы мамандық бойынша берілетін диплом "Градо эн Инженерия Сивиль" деп аталады. Оқуды магистратура мен докторантурада жалғастыруға болады. Қазіргі жағдайға дейін, яғни 2010 жылы Болонья процесі іске асырылғанға дейін, Испанияда азаматтық инженер мамандығын үш жылдан алты жылға дейін оқып бітіруге болып, екі негізгі деңгейге бөлінетін. Бірінші жағдайда алынған диплом "Инженер-техник по государственным работам" (ITOP) деп аталатын, сөзбе-сөз аударғанда "Халық шаруашылығы инженері", ол үш жылдық оқудан кейін беріліп, азаматтық инженерлік бакалавр деңгейімен теңестірілетін. Екінші жағдайда академиялық диплом "Инженер де Каминос, Каналес и Пуэртос" (жиі қысқартылып "Инженер де Каминос" немесе ICCP деп аталады), сөзбе-сөз аударғанда "Автожолдар, каналдар және порстар инженері" деген мағынаны білдіреді, бірақ Испаниядағы азаматтық инженерлер басқа елдердегі азаматтық инженерлермен бірдей салаларда жұмыс істейді. Бұл диплом азаматтық инженерлік магистр деңгейімен теңестіріледі және оны табыс еткен оқу орнына байланысты бес немесе алты жылдық оқудан кейін беріледі. Испаниядағы алғашқы азаматтық инженерлік мектебі 1802 жылы Мадридте құрылған Escuela Especial de Ingenieros de Caminos y Canales (қазір Escuela Técnica Superior de Ingenieros de Caminos, Canales y Puertos деп аталады), одан кейін 1854 жылы Мадридте құрылған Escuela Especial de Ayudantes de Obras Públicas (қазір Escuela Universitaria de Ingeniería Técnica de Obras Públicas de la Universidad Politécnica de Madrid деп аталады). Қазір екі мектеп те Мадрид Техникалық университетіне қарасты. Испанияда азаматтық инженер кез келген сала бойынша жобаларды жобалауға техникалық және заңдық құқыққа ие, сондықтан кез келген испандық азаматтық инженер құрылыстар, ғимараттар (тұрғын үй құрылыстары архитекторларға арналған), негіздер, гидравлика, қоршаған орта, көлік, қала құрылысы және т.б. жобаларын бақылауға құқылы. Механикалық және электрлік инженерлік міндеттер индустриалды инженерлік мамандығына кіреді.

Ұлыбритания

Реттік азаматтық инженер (басқа елдерде сертификатталған немесе кәсіби инженер деп аталады) – Азаматтық инженерлер институтының мүшесі және мүшелік емтихандарын өткен адам. Бірақ ретсіз азаматтық инженер Азаматтық инженерлер институтының немесе Азаматтық инженерлік зерттеушілер институтының мүшесі болуы мүмкін. "Азаматтық инженер" деген сипаттама ешқандай нақты кәсіби ұйымның мүшелерімен ғана шектелмейді, бірақ "Реттік азаматтық инженер" деген атау – шектелген.

Шығыс Еуропа

Көптеген Шығыс Еуропа елдерінде азаматтық инженерлік жеке мамандық ретінде қалыптаспаған, бірақ оның түрлі салалары көбінесе жеке университет факультеттерінде оқытылады және жеке мамандықтар бойынша қызмет атқарылады, олар азаматтық университеттерде немесе әскери инженерлік академияларда оқытылса да, солай болады. Тіпті көптеген политехникалық жоғары оқу орындары әр оқу бағыты үшін жеке дипломдар таратады. Әдетте геология, геодезия, құрылыс инженерлігі және қала құрылысы салаларын оқып бітіру құрылыс инженерлігі мамандығын алуға мүмкіндік береді. Машина жасау, автомобиль жасау, гидравлика және кейде металлургия "Машина жасау" мамандығының бөлімдері болып табылады. Компьютер ғылымдары, басқару инженерлігі және электр инженерлігі электр инженерлігі мамандығының салалары, ал қауіпсіздік, қоршаған ортаны қорғау инженерлігі, көлік, гидрология және метеорология жеке-жеке мамандықтарға бөлінеді, олар жеке университет факультеттерінде немесе политехникалық мектептерде жеке дипломмен аяқталады.

Америка Құрама Штаттары

Америка Құрама Штаттарында азаматтық инженерлер көбінесе муниципалитеттерде, құрылыс фирмаларында, консалтингтік инженерлік фирмаларда, архитектор/инженерлік фирмаларда, әскери қызметте, штаттық және федералдық үкіметтерде жұмыс істейді. Әр штат өз қызметтерін жұртшылыққа ұсынатын инженерлердің штаттық лицензия алуын талап етеді. Лицензия алу үшін белгілі бір білім, емтихан және жұмыс тәжірибесінің талаптары орындалуы керек. Нақты талаптар штаттан штатқа өзгеше болуы мүмкін. Әдетте, лицензия алған инженерлер ABET аккредиттеуі бар университет немесе колледждің инженерлік бағдарламасын бітіріп, кемінде бакалавр дәрежесін алуы, Инженерлік негіздер емтиханын (FE) тапсыруы, лицензияланған инженердің қадағалауымен бірнеше жыл инженерлік тәжірибе жинауы, содан кейін Инженерлік қағидалары мен практикасы емтиханын тапсыруы тиіс. Осы қадамдарды аяқтағаннан және штаттық кеңес лицензия бергеннен кейін инженерлер жарнамада және құжаттарда «Кәсіби инженер» немесе PE деген атауды қолдана алады. Көптеген штаттар лицензияны сақтау үшін міндетті білімді жаңарту талаптарын енгізген. ASCE-нің толыққанды мүшелері аккредиттелген азаматтық инженерлік бағдарламасы бойынша бакалавр дәрежесіне ие болуы және лицензияланған кәсіби инженер болуы немесе инженерлік тәжірибеде бес жыл жауапты болуы керек. Көптеген азаматтық инженерлер осы ұйымға азаматтық инженерлік саласындағы соңғы жаңалықтар, жобалар және әдістер (мысалы, тұрақтылық) туралы білу үшін, сондай-ақ өз тәжірибелерін және білімдерін басқа инженерлермен және азаматтық инженерлік білімі алған студенттермен бөлісу үшін қосылады.

АШҚ

1818 жылы құрылған ICE (Азаматтық инженерлер институты) 2008 жылғы мәліметтер бойынша, бүкіл әлемдегі азаматтық инженерлік мамандығының 80 000-нан астам мүшесін білдіреді. Оның коммерциялық тармағы, Thomas Telford Ltd, оқыту, жұмысқа орналастыру, басылымдар және келісімшарттар бойынша қызметтер көрсетеді.

ҚЫҰ

1887 жылы құрылған КҚИИ (Канаданың азаматтық инженерлер қоғамы) Канаданың азаматтық инженерлік мамандығының мүшелерін білдіреді. КҚИИ-нің ресми мүшелері аккредиттелген азаматтық инженерлік бағдарламадан бакалавр дәрежесіне ие болуы керек. Көптеген азаматтық инженерлер осы ұйымға азаматтық инженерлік саласындағы соңғы жаңалықтар, жобалар және әдістер (мысалы, тұрақты даму) туралы білу үшін қосылады; сондай-ақ өздерінің тәжірибесі мен білімін басқа инженерлерге және азаматтық инженерлік білімі алған студенттерге үлесу үшін қосылады. Жергілікті бөлімдер жиі семинарлар, саяхаттар және курстар сияқты іс-шараларды ұйымдастырады.