Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Советтік ғарышкер (1925–1970)
Soviet cosmonaut (1925–1970)
Павел Иванович Беляев (Павел Иванович Беляев; 26 маусым 1925 – 10 қаңтар 1970) – түрлі ұшақтарды ұшқызуда мол тәжірибесі бар советтік истребитель ұшқышы. Ол ғарышкерлер корпусының алғашқы командирі және 1965 жылы адам алғаш рет ашық ғарышқа шыққан тарихи "Восход-2" миссиясының командирі болды.
Pavel Ivanovich Belyayev (Павел Иванович Беляев; 26 June 1925 – 10 January 1970) was a Soviet fighter pilot with extensive experience in piloting different types of aircraft. He was the first commander of the cosmonaut corps and the cosmonaut who commanded the historic Voskhod 2 mission which saw the first man walk in space in 1965.
Ерте өмір
Павел Беляев 6 баланың бірі болған, отбасы мен достары арасында Паша деп танылған. Ол 1925 жылғы 26 маусымда Ресейдің Вологда облысы, Бабушкин ауданындағы Челищево селосында дүниеге келген. 1932 жылы оның отбасы жақын орналасқан Минково ауылына көшіп өтті. Әкесі дәрігердің көмекшісі болса, анасы колхозда жұмыс істеген. Беляев 1932 жылы 7 жасында мектепке барып оқуға кірісті. Физика және география оның сүйікті пәндері еді. Бала кезінде хоккей ойнауды және аң аулауды ұнатқан. Оның 13 жасқа толуына аздай қалғанда отбасы Каменск-Урал облысына көшіп келді. Оқуын Горький атындағы орта мектепте жалғастырды. 1942 жылы Беляев зауытта бұралап жұмыс істеді, кейін Синарск құбыр зауытында бақылаушы болып жұмыс істеді, соғысқа көмектесу мақсатында. Ол Свердловскідегі арнайы әуе күштері мектебіне түсуге өтініш берді, бірақ қабылданбады. Содан кейін ол ерікті болып шайқасқа арналған шаңғышылар жасағына қосылуға тырысты, бірақ ол тым жас болғандықтан қайтадан қабылданбады. 1943 жылы, 18 жасқа толуға аздай қалғанда, әскерге шақырылды. Одан кейін 3-ші Сарапул мектебіне түсіп, әскери-теңіз ұшқышы болып оқуға кірісті. 1944 жылы бітіріп, Сталин атындағы Әскери-әуе мектебіне оқуға түсті.
Pavel Belyayev was one of 6 children and was known as Pasha to his family and friends. He was born on 26 June 1925, in Chelishchevo, now Babushkinsky District, Vologda Oblast, Russia. In 1932 his family moved to the nearby village of Minkovo. His father was a physician's assistant and his mother worked on a collective farm. Belyayev began his schooling at the age of 7 in 1932. Physics and geography were his favourite subjects. As a boy he enjoyed playing hockey and hunting. Just before his 13th birthday the family moved to Kamensk Uralsky region. He continued his education at the Gorkogo secondary school. In 1942, Belyayev took on temporary work as a turner in a factory and later became a check operator in the Sinarsk pipes factory in support of the war effort. He applied to the special air force school in Sverdlovsk but failed to gain admission. He then attempted to join a fighting ski unit as a volunteer, but was again rejected because he was too young. In 1943, just prior to turning 18, he was called up. He then entered the 3rd Sarapul School where he began training as a naval pilot. He graduated in 1944 and then moved to the Stalin Naval Air School.
Әуе күштері мансабы
Беляев 1945 жылы әскери ұшқыш мамандығын бітіріп, кіші лейтенант шеніне ие болды. Соғыс батыста аяқталғандықтан, Беляев Ресейдің шығыс өңірлерін қорғауға жіберілді. 1945 жылдың тамызында ол Яковлев, Лавочкин және МиГ истребительдерінде жапондықтарға қарсы соғыстың соңғы күндерінде ұшты. Беляев келесі он жыл бойы Шығыста қалды, көбінесе Сібірде дислокацияланды. 1947 жылы лейтенант шеніне, ал 1950 жылы аға лейтенант шеніне көтерілді. Осы кезеңде ол жеті түрлі ұшақ түрін ұшқан және Кеңес Одағының ең талантты командир-ұшқыштарының бірі саналды. 1953 жылы "Шабуылдағы ерен еңбегі үшін" медалімен марапатталды. 1954 жылы капитан шеніне көтерілді. Ол аң аулауды ұнататын болса да, бос уақытында өлеңдер оқып, жазып, фортепиано мен аккордеонда ойнау сияқты академиялық қызығушылықтармен де айналысты. 1956 жылы Беляев Қызыл Ту Әуе күштері академиясының тыңдаушысы болып қабылданды. 1959 жылы ол әскери ұшқыш екінші классы және майор шенімен бітірді.
Belyayev graduated as a military pilot in 1945 with the rank of junior lieutenant. The war had ended in the west, so Belyayev was sent to defend Russia's eastern regions. He flew Yakovlev, Lavochkin and MiG fighters in the final days of the war against the Japanese, August 1945. Belyayev remained in the East for the next decade, being stationed largely in Siberia. He was promoted to lieutenant in 1947. In 1950 he was promoted to senior lieutenant. During this time he flew seven different aircraft types and came to be considered one of the Soviet Union's most gifted commander pilots. He was awarded the Distinguished Combat service medal in 1953. In 1954 he was promoted to captain. While he remained fond of hunting, he also enjoyed more academic pursuits in his downtime including reading and writing poetry and playing the piano and accordion. In 1956 Belyayev succeeded in gaining entry into advanced studies at the Red Banner Air Force Academy. He graduated in 1959 as military pilot second class and with the rank of major.
Космонавттарды іріктеу
Беляевтің Қызыл Ту Әуе күштері академиясындағы соңғы оқу кезінде ол ғарыш бағдарламасына қабылдану мүмкіндігі үшін сұхбаттасып, тексеруден өтті. Таңдау комиссиясы оның жоғары үдеу күштеріне (g-force) төтеп беру қабілетіне әсерленді. Беляев Қара теңіз флотының 4-ші әуе шабуылдық дивизиясының (IAD) 661-ші әуе эскадрильясына жіберілді. Бір айдан кейін ол полктің 241-ші эскадрильясының командирі болып тағайындалды. Ол ресми түрде таңдалған кезде, ол поршенді және реактивті ұшақтарда 1000 сағаттан астам ұшқан, сондай-ақ шамамен 40 парашюттен секірген тәжірибесі болды. Беляев 1960 жылдың 25 наурызында жаңа құрылған ЦПК-ға (космонавттарды даярлау орталығына) қызметке келді. 34 жасында ол бағдарламаға қабылданған ең үлкен кандидат болды. Майор шындығында ол ең жоғары әскери шенді кандидат еді және Екінші дүниежүзілік соғыста тікелей қатысқан жалғыз адам болды. Әскери шенінің жоғары болуына байланысты Беляев космонавт корпусының алғашқы командирі атанды. Беляев пен Владимир Комаров (Беляевтен 2 жас кіші) – Әуе күштері академиясын бітірген жалғыз кандидаттар еді. Юрий Гагарин осы екі аға офицерді «Профессорлар» деп атады.
During Belyayev's final studies at the Red banner Air Force Academy he had been interviewed and tested for possible inclusion in the space program. The selectors were impressed by his ability to withstand high g Forces. Belyayev was sent to Air Squadron 661 4th IAD of the Black Sea Fleet. A month later he was appointed commander of the regiment's 241st squadron. By the time he was finally selected he had logged over 1,000 hours flight time in both piston and jet aircraft and had also completed approximately 40 parachute jumps. Belyayev reported for assignment at the newly formed TsPK (cosmonaut training centre) on 25 March 1960. At 34, he was the oldest candidate accepted into the program. As a major he was the highest ranking candidate and the only one to have seen active service in World War II. Because of his senior rank, Belyayev became the first commander of the cosmonaut corps. Belyayev and Vladimir Komarov (2 years Belyayev's junior) were the only candidates to have Air Force Academy training. Yuri Gagarin nicknamed the two senior officers "The Professors"
Тамыз айында Беляев парашютпен оқу кезінде білезік сүйегін сындырып алды, бұл жазабас оқиға оның дайындығын шамамен 12 айға кешіктірді және оны алғашқы ғарышқа ұшулардан шеттетуге себеп болды. Жарақаттың ауырлығына байланысты Беляевтің бағдарламаға қайта қабылдануы күмәнді болды, бірақ ол денсаулығын қалпына келтіру және физикалық жағдайын жақсарту үшін тығырықтан шығу жолын іздеді. Бір жылдық үзілістен кейін ол медициналық комиссиядан өтіп, жаттығуларға қайта оралды.
In August Belyayev fractured his lower leg just above the ankle in parachute training, an accident that delayed his progress by approximately 12 months and excluded him from any early space flights. Due to the severity of the injury, it seemed unlikely that Belyayev would be readmitted to the program, but he worked constantly to recover and regain his fitness. After a year's absence he passed his medical and returned to training.
Ғарышқа ұшу
1964 жылы бірінші "Восход" миссиясының сәтті аяқталуынан кейін, 1965 жылға техникалық тұрғыдан қиынрақ екінші миссия жоспарланды. Оның басты мақсаты – космонавттың капсуладан шығып, "ашық ғарышқа" ұшуы еді. Беляев ғарышқа ұшуға үш күн қалғанда ғана "Восход-2" экипажының бас командирі ретінде бекітілді. Екі ай бұрынғы биіктік камерасындағы сынақтардағы нашар нәтижесінен кейін оның миссияға дайындығына қатысты алаңдаушылық болған еді. Ақырында, оның экипаж мүшесі Алексей Леонов "Бұзушылыққа жауаптылар – жабдықты қолдаған зауыт мамандары болды" деп хабарлады, сондай-ақ Беляев ақауды өзі жөндеп, осылайша мәселеге өзі жауапкершілік тартты. Ашық ғарышқа шығуға таңдалған Леонов, өзінің миссия командирі ретінде Хруновқа қарағанда Беляевты артық көретінін айтты. "Мен Пашаны қолдадым, оның Хруновтан қабілетті деп ойладым. Мен онымен көбірек жұмыс істедім, оған сендім."
After the success of the first Voskhod mission in 1964, a second more technically demanding mission was planned for 1965. Its primary aim was to have a cosmonaut leave the capsule and "space walk". Belyayev was confirmed as prime crew commander of Voskhod 2 just 3 days prior to launch. There had been concern about his mission fitness following a poor performance in the altitude chamber testing 2 months before. It was his crewman Alexei Leonov who finally reported that "Those responsible for the malfunction were the factory specialists supporting the equipment", and that Belyayev had successfully corrected the fault himself, thereby also taking responsibility for the problem himself. Leonov, who had been chosen to perform the space walk described how he preferred to have Belyayev as his mission commander over Khrunov. "I lobbied hard for Pasha, whom I thought more capable than Khrunov. I had worked with him more; I trusted him."
Восход 2
1965 жылы 18 наурызда Беляев пен Леоновты алып, "Восход-2" кемесі ұшырылды. Беляевтің шақыру белгісі Алмаз (орысша: Алмаз) болды және оның миссия командирі ретінде тағайындалуы 1-ге тең болды. Леонов алғашқы ғарышқа шығуды сәтті орындағаннан кейін Беляев Жерге оралуға дайындалды. Автоматты қайта кіру жүйесі істен шыққандықтан Беляев қолмен басқару арқылы Жерге оралуға мәжбүр болды. Бұл үшін Беляев капсуланы дұрыс бағыттау үшін жабдықталған "Взор" навигациялық құрылғысын пайдалануға тиіс болды. Капсуланың ішіндегі тарлық пен оның конструкциясының жетілмегендігіне байланысты Беляев "Взорды" пайдалану үшін орындықтарға жатып, Леонов оны бекітіп тұрды. Беляев Леоновтан кеменің қалып-күйін тексеруді сұрады, бұл кеменің жоспарланған қону аймағынан шамамен асып кетуіне себеп болды, себебі бұл қосымша уақыт алды. Жерге қонғаннан кейін Беляев жарылғыш болттардың жұмыс істемегеніне байланысты люкті күшпен ашуға мәжбүр болды. Содан кейін Беляев теледидар экранының астына аяқтары тығылып қалған Леоновты капсуладан шығарды. Капсуланың ішінде суық жағдайда бір түн өткізгеннен кейін, экипаж келесі күні таңертең алдын ала құтқару тобымен кездесті. Құтқару тікұшағының қонуы үшін орманды тазалауға тағы бір күн кетті. Миссия сәтті аяқталғаннан кейін Беляев пен Леоновқа Кеңес Одағының Батыры медалі, 15 000 рубль, "Волга" машинасы және 45 күндік демалыс сыйланды. "Аполлон-15" миссиясының командирі, астронавт Дэвид Скотт 1967 жылы Париж әуешолуында Беляевпен кездескенін еске алды, ол және басқа да NASA өкілдері Ресей павильонына барған кезде. "Беляев өте әдепті, жағымды, ойлы адам, нағыз көшбасшы еді. Мен оны қатты ұнаттым". Америка павильонына жасаған сапарында Беляев өзінің "миссиясын Жерге қолмен басқару арқылы қайтарған алғашқы ғарышкер" болғанын мәлімдеді. Бастапқыда ол "Восток-8" миссиясын Жердің Ван Аллен радиациялық белдеуіне жіберуге тиіс болған, бірақ бұл жоба тоқтатылды.
Voskhod 2 launched with Belyayev and Leonov on board on 18 March 1965. Belyayev's call sign was Diamond (Russian: Алмаз) and his designation as mission commander was 1. After Leonov successfully performed the first space walk, Belyayev prepared to return to Earth. Belyayev had to perform a manual reentry when the automatic reentry system failed. This required Belyayev to use the equipped Vzor navigation device to orient the capsule. Due to the cramped conditions inside the capsule and its poor design, Belyayev had to lie across the seats to use the Vzor while Leonov held him in place. Belyayev asked Leonov to check the craft's attitude, a move which caused the craft to overshoot its intended landing area by approximately because of the extra time this took. Upon landing Belyayev had to force open the hatch after the explosive bolts failed to open it. Belyayev then had to pull Leonov, whose legs had become jammed under the TV screen console, out of the capsule. After spending a night back inside the capsule in extremely cold conditions, the crew were met by an advance rescue party the following morning. It took another day to clear a spot in the forest for a rescue helicopter to land from the landing site. After the success of the mission Belyayev and Leonov were awarded the Hero of the Soviet Union medal, given 15,000 rubles, a Volga car and 45 days leave. Apollo 15 commander, astronaut David Scott recalled meeting Belyayev at the 1967 Paris Air Show, when he and other NASA representatives visited the Russian pavilion. "He was really gracious Belyayev was a very positive, thoughtful guy, a real leader; I liked him a lot." On a reciprocal visit to the American pavilion, Belyayev disclosed that he had been "the first cosmonaut to bring his mission back to Earth on manual control". He was originally to fly the Vostok 8 mission into Earth's Van Allen radiation belt, but this was cancelled.
Жеке өмір
1948 жылы Татьяна Филипповна Приказчиковаға үйленді. Олардың Ирина мен Людмила есімді екі қызы болды.
In 1948, he married Tatyana Filippovna Prikazchikova. They had two daughters; Irina and Ludmila.
Өлім және мұра
Беляев 1970 жылы "Восход-2" миссиясынан бес жыл өткен соң асқазан жарасына жасалған операциядан туындаған перитонит салдарынан қайтыс болды. Ол Мәскеудегі Новодевичье зиратында жерленген. Беляев Ресей ғарыш бағдарламасының алғашқы кезеңіндегі басқа да көрнекті тұлғалармен бірге Мәскеудегі Космонавттар аллеясында бюст арқылы еске алынды. Павел Беляевке Кеңес Одағының Батыры (1965 жылғы 23 наурыз), Ленин ордені, Қызыл Жұлдыз ордені, көптеген медальдар мен шетелдік ордендер табыс етілді. Ол сондай-ақ Болгарияның Социалистік Еңбек Ері, Вьетнамның және Моңғолияның Батыры атағын алды. Оның есімі 1971 жылғы 1 тамызда "Аполлон-15" экипажы Айға орнатқан "Құлаған ғарышкер" мүсініне қоса берілген тақтада жазылған. Беляевтің өмірі мен ғарыш мансабы туралы мәліметтер 2003 жылы жарық көрген "Fallen Astronauts" және 2007 жылы жарық көрген "Into That Silent Sea" кітаптарында келтірілген. Беляев Джудит пен Гарфилд Ривз Стивенстің 2005 жылғы "Тәуелсіз құлау" романында кейіпкер ретінде пайда болады, онда ол "Аполлон-11" ғарыш сапарынан бірнеше сағат бұрын Айға қонған алғашқы адам болып көрсетіледі. Павел Беляев түрлі почта маркаларында бейнеленген. 1965 жылы ол Кеңес Одағы, Куба, Болгария, Шығыс Германия және Венгрияның маркаларында пайда болды. 1966 жылы ол Болгария, Мали және Мавритания маркаларында орын алды. Айдың арт жағындағы бір кратер 1970 жылы IAU-мен Беляевтің құрметіне аталды. 1969 жылы совет астрономы Людмила Черных ашқан шағын планетаға 2030 Беляев деген ат берілді. Константин Хабенский 2017 жылғы ресейлік "Пионерлер дәуірі" фильмінде Беляевтің рөлін ойнады, бұл фильм "Восход-2" миссиясының көркемделіп көрсетілген нұсқасы. Леонов шығармашылық кеңесші болды және фильм Беляевқа арналған.
Belyayev died five years after the Voskhod 2 mission in 1970 from peritonitis that resulted from an operation on a stomach ulcer. He is buried in the Novodevichy Cemetery in Moscow. Belyayev has been commemorated with other prominent figures from the early Russian space program with a bust on Cosmonauts Alley in Moscow. Pavel Belyayev was awarded the Hero of the Soviet Union (23 March 1965), Order of Lenin, Order of the Red Star, numerous medals and foreign orders. He also bore the title of the Hero of Socialist Labor of Bulgaria, Hero of Vietnam, and Hero of Mongolia. His name appears on the plaque accompanying the Fallen Astronaut sculpture placed on the Moon on 1 August 1971 by the crew of Apollo 15. Accounts of Belyayev's life and space career appear in the 2003 book Fallen Astronauts and the 2007 book Into That Silent Sea, both by Colin Burgess. Belyayev is also used as a character in Judith and Garfield Reeves Stevens 2005 novel, Freefall, in which he is the first person to land on the Moon, hours before Apollo 11. Pavel Belyayev appeared on various stamps. In 1965, he appeared on stamps from the Soviet Union, Cuba, Bulgaria, East Germany, and Hungary. In 1966, he appeared on stamps from Bulgaria, Mali, and Mauritania. A crater on the far side of the Moon was named after Belyayev by the IAU in 1970. A minor planet discovered in 1969 by Soviet astronomer Lyudmila Chernykh is named 2030 Belyaev after him. Konstantin Khabensky portrayed Belyayev in the 2017 Russian film The Age of Pioneers, a dramatisation of the Voskhod 2 mission. Leonov acted as creative consultant and the film is dedicated to Belyayev.