Кіріспе

Француз бизнесмені Жак Донатьен Ле Рэй де Шомон (1 қыркүйек 1726 – 22 ақпан 1803) – француз "Америка революциясының әкесі", бірақ кейіннен Франция революциясына қарсы болды. Оның сол аттас ұлы, Америкада Джеймс Ле Рей деп танылған, ақырында АҚШ азаматы болып, АҚШ-тың Нью-Йорк штатындағы Ле Рей қаласына қоныстанды.

Америка революциясы

Ле Рэй де Шомон Версаль сарайында Людовик XVI патшаға қызмет етті, Париждегі Инвалидтер үйінің губернаторы және Блуа сулары мен жерлерінің бас меңгерушісі болды. 1776 жылдың 4 шілдесінде Ұлыбританиядан тәуелсіздік жариялағаннан кейін, американдық колониялар жаңа АҚШ революциялық үкіметінің Францияға елшілерін, француз патшасынан көмек сұрау үшін жіберді. Ұлыбританияның әлсіреуін қалаған Людовик XVI саяси қиындыққа тап болды. Ол Америкадағы көтерілісті қолдау Францияның жаһандық колониялық саясатына қайшы келетінін және Францияның өзінің колонияларында көтеріліс тудыруы мүмкін екенін түсінді. Сондықтан, американдық делегация француз сарайында ресми түрде танылмайтын болды. Американың тәуелсіздік күресіне көңіл білдірген Ле Рэй де Шомон өзінің ықпамды лауазымын король мен американдық өкілдер арасында делдалдық ету үшін пайдаланды. Бірақ Ле Рэй тек келіссөздер жүргізіп, ықпал етумен шектелмейтін. Франция патшасы мен үкіметтегі ықпалды басшыларды ықпалына алумен қатар, Ле Рэй Франклин мен оның отбасына Париждің сыртындағы бай Пасси коммунасында толыққанды жабдықталған үй берді. 1776 жылдың желтоқсан айында Бенджамин Франклин АҚШ-қа француз көмегін алу мақсатымен Парижге жіберілді. Ол Ле Рэй мен оның отбасымен жақын қарым-қатынас орнатып, бірнеше жыл Ле Рэйдің Пассидегі үйінде тұрды. Франклин Льо Луара аңғарындағы Шомон-сюр-Луардегі Ле Рэйдің сәнді шатосына бармады, бірақ оның немересі Темпл барды. Олардың достығының нәтижесінде Жак Донатиен Ле Рэй де Шомон ақшалай және әскери көмек арқылы американдықтарға француздық қолдау көрсетуге көмектесті. Бенджамин Франклинмен бірге Ле Рэй де Шомон Джон Адамс, Силас Дин, Лафайет графы және Верженн графымен бірлесіп Америка революциясына көмектесті. Сол замандағы аристократ үшін Ле Рэй американдықтар үшін жасағандары таң қалдырарлық еді. Ол барлық адамның теңдігіне сенді және өз сенімдерін қолдау үшін қару-жарақ, жабдықтар мен киім-кешек сатып алуға көп ақша жұмсады. Ле Рэй американдық үкіметтен француз және американдық флоттың жабдықтарын басқаруды сұрады. Француз флотының бас қолбасшысы адмирал Шарль Гектор Эстенмен тығыз жұмыс істеген Ле Рэй американдықтарға қолдау көрсету үшін өзінің кеме жасау орындарында сауда кемесін әскери кемеге айналдырып, оны капитан Джон Пол Джонс пайдалануы үшін «Бонгом Ришард» деген атпен Америкаға сыйлады. 1783 жылы Парижде бейбіт келісімге қол қойылғаннан кейін, Ле Рэй де Шомон Жан Батист Нинидің Бенджамин Франклиннің портреттік медальонын жасады. Бүгінде бұл Франклиннің ең танымал суреті. Франклин 1785 жылы Америкаға қайтарылғанда, Ле Рэй оған Джозеф Сифред Дюплессидің салған портретімен құрмет көрсетті, ол қазір Вашингтондағы Смитсонов институтының Ұлттық портрет галереясында ілінген. Жак Донатиен Ле Рэй де Шомонның ұлы Жак Ле Рэй (1760–1840) 1785 жылы Америкаға келді. Ол Нью-Йорк штатының Отсего округінде жер сатып алып, алғашқы арақ зауытын салды. Америкада Жеймс деп танылған, Жактың ағылшын тіліндегі аудармасы, Ле Рэй кіші штатта үлкен жерлер сатып алды және 17 шілде 1789 жылы Нью-Джерсиден Грейс Кокске үйленді және американдық азамат атанды. Ол неке шартына Le Ray de Chaumont деп қол қойды, бірақ құжаттың мәтінінде оның есімі Джеймс Донатиен Le Ray de Chaumontt деп жазылған. Нью-Йорк штатының Ле-Рей, Шомонт қалалары және Пенсильвания штатының Ле-Рейсвилл ауданы оның құрметіне аталған.

Салдары

Ақырында, Ле-Рей де Шомонт қадір тұтқан саяси идеалдары оны қуантпай, керісінше, жазалауға айналды. Америка Тәуелсіздік соғысы үшін король Людовик XVI-дан алған зор қаржылық көмек Франция үкіметін банкротқа дейін жеткізді. 1788 жылы болған құрғақшылық қатты ашаршылыққа ұшыратты, ал бұрынғыдай, француз қазынасынан халықты аштықтан сақтау үшін нанға арналған ұн бағасын төмендетуге қаражат табылған жоқ. Францияның жомарттығы мен Ле-Рей де Шомонттың Америкаға деген құштарлығы салдарынан, ол еңсесінен түспей, 1789 жылғы Франция революциясына жол ашты. Бұл революция оның жеке қаржысына қатты соққы берді, нәтижесінде жаңа француз революциялық үкіметі оның мүлкін, соның ішінде сүйікті Шатосын – Луардағы Шомон сарайын тәркіледі.