Кіріспе

Құс түрі Кариб теңізінде "көлікші қарға" деп аталатын жыртқыш құс.

Көлікші қарға (Corvus corone) – Corvidae тұқымдасы мен Corvus туысына жататын, Батыс Еуропа мен Шығыс Палеарктикаға тән өтетін құс.

Таксономия және жүйелеу

Көмескі қарға – Карл Линнейдің 1758 жылы жарық көрген «Systema Naturae» еңбегінің 10-шы басылымында сипатталған көптеген түрлердің бірі. Оның биномдық атауы латын тіліндегі *corvus* – «қара қаз», және грек тіліндегі κορώνη *korōnē* – «қарға» сөздерінен шыққан. Бұрынғыда түршесі саналған қап киімді қарға (Corvus cornix) жеке түр ретінде бөлінді, ал шығыс көмескі қарғаның (C. c. orientalis) жеке түр мәртебесіне ие болуға жеткілікті ерекшеліктері бар-жоғы туралы пікірталас жүріп жатыр; екі таксон жақсы ажыратылған, және олар Еуразия құрлығының екі шетіндегі ылғалды, теңіз жағалау аймақтарында дербес дамыған болуы мүмкін деген болжам бар. Қап киімді қарғамен бірге, көмескі қарға Солтүстік Америкадағы американдық қарғаның (Corvus brachyrhynchos) экологиялық орнына ұқсас экологиялық орынды Еуразияда иеленеді. Екі түр бір-біріне өте ұқсас, бірақ көлемі бойынша айырмашылықтары бар, себебі көмескі қарға американдық қарғаға қарағанда ірі және денелі.

Сипаттама

Қарғаның қауырсыны қара түсті, жасыл немесе күлгін реңі бар, қара қарғаның (Corvus frugilegus) жылтырлығына қарағанда әлдеқайда жасыл. Оның мұнығы, аяқтары да қара түсті. Оны қара қарғадан шамамен ұзындығымен, ал қара қарғадан орташа ұзындығымен ажыратуға болады. Қарғаның қауырсыны қара болғандықтан, көк қарғадан да ажыратуға болады. Қарғаның қанаттарының ені және салмағы болып табылады. Жастар қарғаларды қоңыр қауырсынынан және көк көздерінен тануға болады, олар қарға өскен сайын қара және қоңыр түске айналады.

Таралу және капотқа салынған қарақтарға генетикалық қатынасы

Аңқақ қарға (Corvus corone) және қақпақ қарға (Corvus cornix), соның ішінде бұрынғысының сәл ірі туысы немесе C. c. orientalis, өте жақын екі түр; Аңқақ қарғаның екі түрінің Еуропадағы географиялық таралуы қоса берілген сызбада көрсетілген. Бұл таралу Плейстоцен дәуіріндегі мұз басу циклдарының нәтижесі болуы мүмкін деп саналады, бұл бастапқы популяцияның оқшауланған топтарға бөлінуіне алып келді, ал климат жылынып, олардың ареалдары қайта кеңейгенде екінші рет байланысқа түсті. Поэльстра және оның әріптестері екі түрдің де геномдарын байланыс аймағынан әртүрлі қашықтықтағы популяцияларда тізбектеп, олардың генетикалық тұрғыдан дерлік бірдей екенін анықтады – ДНК-сы да, оның экспрессиясы (мРНҚ түрінде) да. Тек қақпақ қарғада геномның шағын бөлігінің (<0.28%) экспрессиясы болмады (құстардың 18-ші хромосомасында орналасқан), бұл оның денесінің ақшыл түсіне себеп болды.

Мінез-құлық және экология

Қараулар әдетте топтап жүреді, ал қарғалар көбінесе жалғыз болады, бірақ қараулар кейде оқшауланған ағаштарда ұялайды, ал қарғалар қараулармен бірге тамақтануы мүмкін; сонымен қатар, қарғалар қыста жиі бірге жиналады. Ең айқын ерекшелігі – дауысы. Қараудың дауысы жоғары, «кааа» деп келеді, ал қарғаның құрғақ, сәл дірілдеп, тереңдеген «краа» дауысы қараудың ешқандай дыбысынан ерекшеленеді. Аңшы қарға шулы болады, ғимараттың немесе ағаштың биік жеріне қонып, үш-төрт рет жылдам қысқа үзілістермен шақырады. Әр шақыру кезінде қарға иығын көтеріп, басын және мойнын төмен иіп, әр «краа» сайын қосымша қимыл жасайды. Қанат соғуы қарауға қарағанда баяу және салмақты. Аңшы қарғалар адамдарға жақын үйренуі мүмкін және көбінесе адамдар қызмет ететін немесе тұратын жерлерде кездеседі, оның ішінде қалаларда, сортаптарда, орманды жерлерде, теңіз жартастарында және егістік жерлерде, онда олар басқа әлеуметтік құстармен, мысалы, қанағаттармен, басқа қарғалармен және үйректермен паркте және бақта тамақ үшін бәсекелеседі. Басқа қарғалар сияқты, аңшы қарғалар өз аумағына кіретін немесе оларға немесе олардың балаларына қауіп төндіретін жыртқыштарды және бәсекелестерді белсенді түрде қуалайды және өзін қорғау үшін топтық шабуылға қатысады.

Ақпараттық қызмет

Барлық қарақұстар сияқты, өлік жейтін қарғалар да өте ақылды. Мысалы, олар 30-ға дейінгі сандық айырмашылықты ажырата алады, ережелерді икемді түрде өзгерте алады және адамдардың және қарғалардың беттерін тани алады. Қарғалардың ми құрылымы приматтармен салыстырғанда ерекшеленетіндіктен, осы қабілеттері олардың интеллектуалдық қабілеттерінің конвергентті эволюцияның нәтижесі екенін көрсетеді. Дәнді, жемістерді, тұқымдарды, жаңғақтарды жейді.

Көбінесе, былтырғы балапандар жанында қалып, жаңадан туған балапандарды бағуға көмектеседі. Олар жұптасудың орнына тамақ іздеп, ата-анасына жас балапандарын тамақтандыруға көмектеседі.