Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын епискобы, реформатор және шейіт (шамамен 1487 – 16 қазан 1555)
English bishop, Reformer, and martyr (c.1487–1555)
Хью Латимер (шамамен 1487 – 16 қазан 1555) Кембридж университетіндегі Клэр колледжінің мүшесі және Реформация кезінде Вустер епискобы, содан кейін Англия шіркеуінің король Эдуард VI-ның рухани кеңесшісі болды. 1555 жылы католик королева Мэри I тұсында ол өртпен жазаланды, англикандықтардың үш Оксфорд шейітінің біріне айналды.
Hugh Latimer (c. 1487 – 16 October 1555) was a Fellow of Clare College, Cambridge, and Bishop of Worcester during the Reformation, and later Church of England chaplain to King Edward VI. In 1555 under the Catholic Queen Mary I he was burned at the stake, becoming one of the three Oxford Martyrs of Anglicanism.
Өмір
Латимер Лестерширдегі Тюркастон қаласында шаруа отбасында дүниеге келген. Оның туған күні белгісіз. Заманауи өмірбаяндар, соның ішінде Джон Фокс, оның туған мерзімін 1480 мен 1494 жылдар аралығында деп көрсетеді. Кейін ол "әкесі мені мектепке берді" деп еске алды және төрт жасында латын грамматикасын оқуға кірісті, бірақ оның балалық шағы туралы көп мәлімет жоқ. 14 жасынан бастап ол Кембридж университетінде білім алды, онда Alumni Cantabrigienses мәліметінше, Джон Уотсонның шәкірті және Питерхаус ғалымы болған. 1510 жылдың 2 ақпанында ол Клэр колледжінің мүшесі болып сайланды және сол немесе келесі жылы бакалавр дәрежесін алды. Осы кезге дейін Латимер өзін "Англиядағы ең жақтас католиктердің бірі" деп сипаттады. Жақында жаңа ілімге келген Томас Билни оның пікірталасын естіп, кейін оған келіп, мойындауын берді. Билнидің сөздері Латимерге үлкен әсер етті және сол күнден бастап ол реформаланған доктриналарды қабылдады. Латимер Билни мен Роберт Барнс сияқты реформаторлардың тобына қосылды, олар Белі атты тавернада үнемі жиналатын. Ол Киелі кітапты ағылшын тіліне аудару қажеттігін жариялап уағыздай бастады. Бұл қауіпті қадам болды, өйткені Уильям Тиндаллдың Жаңа өсиеттің алғашқы аудармасына жақында тыйым салынған еді. 1528 жылдың басында Латимер кардинал Томас Вулсидің алдына шақырылып, оған ескерту жасалды. Келесі жылы Вулси Генрих VIII-нің Екатерина Арагонмен некесін ажыратуды жеделдетуден бас тартқандықтан оның құрметінен айырылды. Керісінше, Латимердің беделі артып, ол Кембридждегі реформаторлардың арасында жетекшілікке ие болды. 1529 жылы Адвент маусымында ол Сент-Эдвард шіркеуінде өзінің екі "Карточкадағы уағыздарын" оқыды. 1535 жылы ол итальяндық шет елдік епископтың орнына Вустер епископы болып тағайындалды және өзінің діни округінде реформалық ілімдерді және иконаларға қарсы күресті қолдады. 1538 жылдың 22 мамырында Кромвельдің талабы бойынша ол францискандық монах Джон Форесттің өртке жақылғанға дейін соңғы уағызын оқыды, өртке Уэльстік қасиетті әйел Сент-Дерфелдің суреті де отын ретінде пайдаланылған деседі. 1539 жылы ол Генрих VIII-нің алты бабына қарсы шықты, нәтижесінде ол епископтық лауазымынан кетуге мәжбүр болды және Лондон мұнарасына қамалды (ол жерде ол 1546 жылы қайтадан болды). Содан кейін ол Саффолк герцогинясы Кэтриннің капелланы қызметін атқарды. Алайда, Эдуард VI-ның қарындасы Мэри I таққа отырғанда, ол Оксфордта сенімдері мен ілімдері үшін сотталды және түрмеге жабылды. 1555 жылдың қазан айында ол Оксфордтағы Баллиол колледжінің сыртында өртпен жақылды.
Latimer was born into a family of farmers in Thurcaston, Leicestershire. His birthdate is unknown. Contemporary biographers including John Foxe placed the date somewhere between 1480 and 1494. He later recalled that "my father kept me to schole" and he started his studies in Latin grammar at the age of four, but not much else is known of his childhood. He attended the University of Cambridge from the age of 14, where according to the Alumni Cantabrigienses he was a pupil of John Watson and probably a scholar of Peterhouse. He was elected a fellow of Clare College on 2 February 1510, and in either that or the following year was awarded his Bachelor of Arts degree. Up to this time, Latimer described himself as "obstinate a papist as any was in England". A recent convert to the new teachings, Thomas Bilney heard his disputation and later came to him to give his confession. Bilney's words had a great impact on Latimer and from that day forward he accepted the reformed doctrines. Latimer joined a group of reformers including Bilney and Robert Barnes that met regularly at the White Horse Tavern. He began to preach publicly on the need for the translation of the Bible into English. This was a dangerous move as the first translation of the New Testament by William Tyndale had recently been banned. In early 1528, Latimer was called before Cardinal Thomas Wolsey and he was given an admonition and a warning. The following year, Wolsey fell from Henry VIII's favour when he failed to expedite the annulment of Henry's marriage to Catherine of Aragon. In contrast, Latimer's reputation was in the ascendant as he took the lead among the reformers in Cambridge. During Advent in 1529, he preached his two "Sermons on the Card" at St Edward's Church. In 1535, he was appointed Bishop of Worcester, in succession to an Italian absentee, and promoted reformed teachings and iconoclasm in his diocese. On 22 May 1538, at the insistence of Cromwell, he preached the final sermon before Franciscan Friar John Forest was burnt at the stake, in a fire said to have been fueled partly by a Welsh image of Saint Derfel. In 1539, he opposed Henry VIII's Six Articles, with the result that he was forced to resign his bishopric and imprisoned in the Tower of London (where he was again in 1546). He then served as chaplain to Katherine Duchess of Suffolk. However, when Edward VI's sister Mary I came to the throne, he was tried for his beliefs and teachings in Oxford and imprisoned. In October 1555 he was burned at the stake outside Balliol College, Oxford.
Сот
1554 жылдың 14 сәуірінде папалық партияның комиссарлары (Эдмунд Боннер мен Стивен Гарднер сияқты) Латимер, Ридли және Кранмерді тексеруді бастады. Латимер жасының қадірлілігіне байланысты пікірсайыс жүргізе алмады, сондықтан кеңеске жазбаша түрде жауап берді. Ол Исаның нағыз қатысуы, транссубстанциация және массаның құтқарушылық құндылығы туралы доктриналардың Киелі кітапқа қарсы келетінін айтты. Комиссарлар Латимердің атақты Әулиелермен бірдей сенімі болмағанын көрсетуге тырысты, бірақ Латимер: "Олар дұрыс айтқанда, мен де олармен бір сенімдемін. Олар дұрыс айтса және оны Киелі кітаппен дәлелдесе, мен олардың сенімімен біргемін. Августин одан артық ештеңе талап етпейді" деді. Латимер жандардың құтқарылуы үшін протестанттық Евангелиенің түсінігін қолдаудың қажеттілігіне сенді. Комиссарлар да бұл пікірсайыстың құтқарылу туралы хабардың өзімен байланысты екенін түсінді, осы хабар арқылы жандар құтқарылады немесе құлдырайды:
On 14 April 1554, commissioners from the papal party (including Edmund Bonner and Stephen Gardiner) began an examination of Latimer, Ridley, and Cranmer. Latimer, hardly able to sustain a debate at his age, responded to the council in writing. He argued that the doctrines of the real presence of Christ in the mass, transubstantiation, and the propitiatory merit of the mass were unbiblical. The commissioners tried to demonstrate that Latimer did not share the same faith as eminent Fathers, to which Latimer replied, "I am of their faith when they say well I have said, when they say well, and bring Scripture for them, I am of their faith; and further Augustine requireth not to be believed." Latimer believed that the welfare of souls demanded he stand for the Protestant understanding of the gospel. The commissioners also understood that the debate involved the very message of salvation itself, by which souls would be saved or damned:
Үкім оқылғаннан кейін Латимер: "Мен Құдайға осы өмірді осы мақсатқа дейін созуы үшін шын жүректен алғыс айтамын, себебі мен осы жағдайда осындай өлім арқылы Құдайды мақтауға мүмкіндік алдым" деді. Сонда төраға: "Егер сен осы сеніммен жұмаққа барсаң, онда мен ешқашан осындай жерге келмеймін" деп жауап берді.
After the sentence had been pronounced, Latimer added, 'I thank God most heartily that He hath prolonged my life to this end, that I may in this case glorify God by that kind of death'; to which the prolocutor replied, 'If you go to heaven in this faith, then I will never come hither, as I am thus persuaded.'
Өлім
Латимер Николас Ридлимен бірге өрттен өлімге кесілді. Ол Ридлиге былай деді:
Latimer was burned at the stake along with Nicholas Ridley. He is quoted as having said to Ridley:
"Батыл бол, Мастер Ридли, Құдайдың күшімен бүгін Англияда ешқашан сөнбес шам жағамыз деп сенемін." Латимер, Ридли және кейін Кранмердің өлімі қазір Оксфорд шейіттері деп белгілі. Оксфордта Виктория дәуіріндегі Шейіттер ескерткіші нақты атқарылған орынның жанында орналасқан, ол Broad Street көшесінде, бұрын қаланың Солтүстік қақпасының сыртындағы арық болған жерде таңбаланған. Хью Латимер: "Менің өмірімде немесе балаларымның өмірінде, қасиеттілер Мәсіхті қарсы алу үшін көкке көтеріліп, одан кейін Олмен бірге қайта оралуы мүмкін" деді (1 Салоникалықтарға 4-тарауға қараңыз).
Play the man, Master Ridley; we shall this day light such a candle, by God's grace, in England, as I trust shall never be put out. The deaths of Latimer, Ridley and later Cranmer now known as the Oxford Martyrs are commemorated in Oxford by the Victorian era Martyrs' Memorial near the actual execution site, which is marked by a cross in Broad Street, formerly the ditch outside the city's North Gate. Hugh Latimer said, "It may come in my days, old as I am, or in my children's days, the saints shall be taken up to meet Christ in the air, and so shall come down with Him again" (cf. 1 Thessalonians 4).
Еске алу
Латимер мен Николас Ридли Англия шіркеуі, Америка епископтық шіркеуі және Канаданың Англикан шіркеуі тарапынан 16 қазанда еске алынады. Кембридж қаласындағы Клэр колледжіндегі Латимер бөлмесі, сондай-ақ Жаңа Зеландияның орталық Крайстчерч қаласындағы Латимер алаңы оның құрметіне аталған.
Latimer and Nicholas Ridley are honoured with a commemoration on 16 October by the Church of England, the American Episcopal Church and the Anglican Church of Canada. The Latimer room in Clare College, Cambridge is named after him, as is Latimer Square in central Christchurch, New Zealand.