Гарлекинада: Англиялық комедиялық театр жанры

Кіріспе

Британдық комедиялық театр жанры – ағылшын театр жанры.

Гарлекинад – ағылшын комедиялық театр жанры, Оксфорд ағылшын сөздігінде «арлекин мен клоун басты рөлдерді ойнайтын пантомиманың бөлігі» деп анықталған. Ол Англияда 17-шы және 19-шы ғасырлар аралығында дамыды. Бастапқыда Италияда туындаған және 16-шы мен 17-шы ғасырларда өркендеген commedia dell'arte-нің бейімделуі немесе түрі болды. Гарлекинадтың сюжеті оның бес басты кейіпкерінің өміріндегі күлкілі оқиға айналысында құрылады: Колумбинаға ғашық Арлекин; Колумбинаның ашкөз және ақымақ әкесі Панталун (Панталон кейіпкерінен пайда болған), ол алаяқ клоунмен бірігіп, жандарды бөлуге тырысады; және қызметші Пьерро, көбінесе, шатақ полиция қызметкерімен қуып жететін көріністерге қатысады. Бастапқыда музыка мен стильді бимен қоса, мим (тыныш) актісі болған гарлекинад кейіннен кейбір диалогтарды қолданды, бірақ ол көбінесе визуалды қойылым болып қала берді. Дамуының алғашқы кезеңдерінде, опералық және балеттік элементтері бар күрделірек қойылымдардан кейін, кешкі ойын-сауықтың қызықты бөлігі ретінде үлкен танымалдылыққа ие болды. Көбінесе, әулие басқарған, әсем сиқырлы түрлену көрінісі байланыссыз оқиғаларды байланыстырып, пантомиманың бірінші бөлігі мен оның кейіпкерлерін гарлекинадқа айналдыратын. 18-ші және 19-шы ғасырлардың соңында гарлекинад ойын-сауықтың басты бөлігіне айналды, ал түрлену көрінісі одан да әсерлі сахналық эффекттермен ұсынылды. Гарлекинад 19-шы ғасырдың соңында танымалдығын жоғалтып, 1930-шы жылдары толығымен жоғалып кетті, бірақ Ұлыбританиядағы Рождестволық пантомималар гарлекинадсыз көрсетіледі.

16-18 ғасырлар

XVI ғасырда комедия делл-арте Италиядан Еуропаға тарады, ал XVII ғасырда оның кейіпкерлерінің бейімделуі ағылшын пьесаларында кеңінен танылды. Ағылшын нұсқаларында арлекинадтар комедияның түпнұсқасынан екі маңызды тұрғыдан өзгешеленді. Біріншіден, Арлекин алаяқ емес, басты кейіпкер және романтикалық басты рөлге ие болды. Екіншіден, кейіпкерлер сөйлемеді, себебі Париждегі лицензиясыз театрлар жабылғаннан кейін Лондонда көптеген француз артистері ойнады. Бұл шектеу уақытша болғанымен, ағылшын арлекинадалары көбінесе визуалды болып қалды, бірақ кейіннен диалогқа рұқсат берілді. XVIII ғасырдың басында "Италиялық түнгі сахналар" комедия дәстүрінің таныс лондондық ортадағы нұсқаларын ұсынды. Негізгі сюжет 150 жылдан астам уақыт бойы өзгеріссіз қалды. Театр тарихшысы Дэвид Майер "батте" немесе "слэпстик" пен "трансформация сахнасының" қолданылуын түсіндіреді: цитата: Рич Арлекинге сахнадан тыс шеберлермен бірлесіп, сахналық сиқыр жасау қабілетін берді. Сиқырлы қылыш немесе тоқмақ (іс жүзінде слэпстик) қаруланған Ричтің Арлекині қаруын сиқырлы таяқ ретінде пайдаланды, сахнаға соғып, орынды ауыстыру иллюзиясын сақтады. Арлекиннің сиқырымен заттар да өзгерді. Осы үлгі Лондон театрларында ғасыр бойы сақталды. Грек немесе рим мифологиясынан сюжеттер таусылғанда, продюсерлер британдық халық ертегілеріне, танымал әдебиетке, ал 1800 жылға қарай балалар ертегілеріне жүгінді. 1800 жылы Гримальдиге қатысты екі жағдай пантомима кейіпкерлерін күрт өзгертті: "Питер Уилкинс: немесе Ұшатын әлемдегі Арлекин" пантомимасы үшін жаңа костюмдер эскиздері енгізілді. Клоун тоқымды қызметші киімін жарқын, түрлі-түсті киімге айырбастады. Клоун енді бәсекелес күйеуден бастап, үй шаруашылығының аспазы немесе медбикесі сияқты әртүрлі рөлдерде пайда болды. Гримальдидің танымалдылығы кешкі ойын-сауықтың тепе-теңдігін өзгертті, алғашқы, салыстырмалы түрде мазмұнды бөлім көп ұзамай Майердің "арлекинадқа айналатын кейіпкерлерді анықтау үшін сылтаудан артық емес" деп атаған нәрсесіне дейін қысқарды. Пантомималар екі тақырыппен аталатын, байланыссыз екі оқиғаны сипаттайтын: мысалы, "Кішкентай Мисс Муфет және Кішкентай Көк бала, немесе Арлекин және Ескі Ұзынаяқ". Арлекиннің "слэпстигімен" басталатын әсем сахнада, Жұлдыздар патшайымы немесе Жұлдыздар анасы пантомима кейіпкерлерін арлекинад кейіпкерлеріне айналдырды, содан кейін олар арлекинадты орындады.

During the 16th century, commedia dell'arte spread from Italy throughout Europe, and by the 17th century adaptations of its characters were familiar in English plays. In English versions, harlequinades differed in two important respects from the commedia original. First, instead of being a rogue, Harlequin became the central figure and romantic lead. Secondly, the characters did not speak; this was because of the large number of French performers who played in London, following the suppression of unlicensed theatres in Paris. Although this constraint was only temporary, English harlequinades remained primarily visual, though some dialogue was later admitted. By the early years of the 18th century, "Italian night scenes" presented versions of commedia traditions in familiar London settings. The basic plot remained essentially the same for more than 150 years. The theatre historian David Mayer explains the use of the "batte" or slapstick and the "transformation scene":
quote|Rich gave his Harlequin the power to create stage magic in league with offstage craftsmen who operated trick scenery. Armed with a magic sword or bat (actually a slapstick), Rich's Harlequin treated his weapon as a wand, striking the scenery to sustain the illusion of changing the setting from one locale to another. Objects, too, were transformed by Harlequin's magic bat. For the rest of the century this pattern persisted in London theatres. When producers ran short of plots from Greek or Roman mythology they turned to British folk stories, popular literature and, by 1800, nursery tales. Two developments in 1800, both involving Grimaldi, greatly changed the pantomime characters: For the pantomime Peter Wilkins: or Harlequin in the Flying World, new costume designs were introduced. Clown traded in his tatty servant's costume for a flamboyant, colourful one. Clown now appeared in a range of roles, from the rival suitor to household cook or nurse. Grimaldi's popularity changed the balance of the evening's entertainment, with the first, relatively serious, section soon dwindling to what Mayer calls "little more than a pretext for determining the characters who were to be transformed into those of the harlequinade." The pantomimes had double titles, describing the two unconnected stories such as "Little Miss Muffet and Little Boy Blue, or Harlequin and Old Daddy Long Legs." In an elaborate scene initiated by Harlequin's "slapstick", a Fairy Queen or Fairy Godmother transformed the pantomime characters into the characters of the harlequinade, who then performed the harlequinade.

Арлекин

Арлекин – комедиялық және романтикалық басты еркек кейіпкер. Ол қызметші және Колумбинаға ғашық. Оның шалқар көңілі мен тапқырлығы арлекинадтың барысында оның адалсыз мінез-құлқынан туындайтын қиын жағдайлардан құтқарады. Комедия дель арте-нің кейбір нұсқаларында Арлекин керемет әрекеттер жасай алады. Ол ешқашан өшпенділікке берілмейді және кек қайтармайды. Джон Рич 18-ші ғасырдың басында британдық пантомима мен арлекинадты кеңінен танымал етіп, Англиядағы ең белгілі Арлекинге айналды.

Колумбайн

Колумбина (итальян тілінде Колумбина) – Гарлекиннің көңілін қозғаған әдемі әйел. Алғашқы commedia dell'arte-да ол Pantaloon-ның қызы немесе қызметшісі болып бейнеленген. Ағылшын арлекинадасында ол әрқашан Панталунның қызы немесе оның тәрбиесіндегі қыз болады. Оның рөлі көбінесе Гарлекинге деген романтикалық сезіміне орай құрылады, ал костюмінде әдетте қызметшінің алжапқышы мен шапаны болады, бірақ (басқа актерлерден өзгеше) бетперде таға алмайды.

Клоун

Алғашында Арлекиннің айлакерлігі мен шеберлігіне қарсы қойылған Клоун – әзілшіл немесе қарапайым ақымақ, ол әзілшіге емес, көңілді ессіз адамға көбірек ұқсаған. Ол төменгі тапқа жататын кейіпкер, Pantaloon-ның қызметшісі, жыртық қызметші киімдерімен киінген. Акробатикалық трюктарына қарамастан, Клоун Pantaloon-ның махаббаттыларға жетіп барғанын үнемі кешіктіріп отырды. Алайда, 1800 жылы Джозеф Грималдиге қатысты екі жағдай пантомима кейіпкерлерін күрт өзгертті. Грималди Чарльз Дибдиннің 1800 жылғы «Питер Уилкинс: немесе Ұшу әлеміндегі Арлекин» пантомимасында Клоун рөлінде ойнады, бұл қойылым Садлер Уэллс театрында қойылды. Дибдин осы әсем қойылым үшін жаңа костюмдерді ұсынды. Клоунның костюмі бұрынғы бір ғасыр бойы қолданылып келген жыртық қызметші киіміне емес, «ірі алмаз бен шеңберлермен жарқырап, мақтанышпен безендірілген, алқаптары мен қайырмаларымен әшекейленген» киім болды. Бұл қойылым үлкен сәттілікке ие болды, ал жаңа костюм дизайны Лондонның басқа театрларында да көшірілді.

Шалбар

Комедия дель арте-де Панталоун (Pantalone) – Венецияның ашкөз, сатқын саудагері. Ол Арлекиннің түрлі хитролықтары мен схемаларына оңай сенеді. Панталоунның костюмі әдетте қызыл, денеге жақын киім мен шалбар, тапочка, бас киім, үлкен, ілмекті мұрын және сұр сақалдан тұрады. Панталоун Лондон көрермендеріне жақсы таныс болғандықтан, Шекспир оны 17 ғасырдың басында қарт адамның үлгісі ретінде, "жіңішке денелі және тапочка киген Панталоун" деп атаған. Ағылшын арлекинадасында Панталоун Колумбинаның ашкөз, қарт әкесі ретінде бейнеленді, ол жастарды бөліп ұстауға тырысады, бірақ Арлекиннің тапқырлығына шыдамады. Дегенмен, оның қызметшісі Клоунның әзілдері оның жастарды қууын қиындатты. Кейіннен Панталоун Клоунның көмекшісіне айналды. Оның беті ұнмен ақталды. 17 ғасырда бұл кейіпкер ақымақ және ұқыпсыз, үлкен киім киген қарапайым шаруа ретінде көрсетілді. 19 ғасырда Пьеро кейіпкері аз комикалық, көбірек сезімтал және романтикалық болды, өйткені Колумбинаға деген үмітсіз махаббатына ерекше мән берілді. Сондай-ақ 19 ғасырда Пьеро труппалары пайда болды, барлық артистер ақ бетпен және кең ақ киіммен өнер көрсетті.