Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ұлттық әнұрандар
Кеңес Одағының құрамындағы әр түрлі республикалардың әрқайсысының өзіндік әнұраны болған (көбінесе "мемлекеттік әнұран" деп аталады).
National anthems
The Soviet Union's various constituent republics each had their own anthem (generally referred as a "state anthem").
Тарих
Ресейдің Совет Федеративтік Социалистік Республикасы 1990 жылы мемлекеттік әнұранды қабылдаған соңғы республика болды. Бұл датаға дейін әнұран болмаған, оның орнына 1917 жылдан 1944 жылға дейін «Интернационал», ал 1944 жылдан 1990 жылға дейін «Совет Одағының ұлттық әнұраны» қолданылды. Көптеген ұлттық әнұрандардан өзгеше, олардың көпшілігі белгілі композиторлардың туындылары болса, Кеңес Одағының әртүрлі мемлекеттік әнұрандарын әлемге әйгілі Гюстав Эрнесакс (Эстония), Арам Хачатурян (Армения), Отар Тактакишвили (Грузия) және Узеир Гаджибеев (Азербайжан) сияқты көрнекті кеңес композиторлары жазған. 1991 жылы одақ ыдырағаннан кейін, қазіргі ұлттық әнұранды жазуды кеңестік композиторлардың біріне тапсырды – бұрын Түрікмен КСР әнұранын жазған Вели Мухатов, сондай-ақ Түрікменстанның қазіргі Мемлекеттік әнұранының авторы. Тағы бір жағдайда, Әзірбайжан КСР-інің әнұранын жазған композитордың бұрынғы туындысы тәуелсіздік алғаннан кейін қайта қабылданды: Узеир Гаджибеевтің 1920 жылдары жазған «Азербайжан маршы», одан кейін ол Әзірбайжан КСР-інің әнұранын жазуға таңдалды. Ән мәтіндері ұқсастықтарға толы, олардың барлығында Владимир Ленин (ал бастапқы нұсқаларында Иосиф Сталин), Кеңес Одағы Коммунистік партиясының жетекші рөлі және Кеңес халықтарының бірлігі, соның ішінде орыс халқының достығы туралы айтылады (эстон, грузин және Карело-фин әнұрандары осы соңғы ережеден басқа болды). Кейбір әнұрандардың әуенін Кеңес Одағының әнұранының мәтінімен орындауға болады (осы жағдайда украин және белорусь тілдері ең қолайлы). Бұл әнұрандардың көпшілігі КСРО тарағаннан кейін немесе оның кезеңінде жаңасымен ауыстырылды; Беларусь, Қазақстан (2006 жылға дейін), Тәжікстан, Түрікменстан (1996 жылға дейін) және Өзбекстан әуенін сақтап, мәтінін өзгертті. Ресей Федерациясы да кеңес әнұранынан бас тартып, оның орнына Глинканың күйін қолданды. Бірақ Владимир Путин билікке келгеннен кейін, ескі совет әуені қайта жаңғыртылып, оған жаңа мәтін жазылды.
The Russian Soviet Federative Socialist Republic was the last republic to adopt a state anthem, doing so in 1990. It had had none before this date, and used in its place the Soviet national anthem, which was "The Internationale" from 1917 to 1944 and the "National Anthem of the Soviet Union" from 1944 to 1990. Unlike most national anthems, few of which were composed by renowned composers, the Soviet Union's various state anthems were composed by some of the best Soviet composers, including world renowned Gustav Ernesaks (Estonia), Aram Khachaturian (Armenia), Otar Taktakishvili (Georgia), and Uzeyir Hajibeyov (Azerbaijan). After the fall of the union in 1991, one of the Soviet composers was asked to composed the current national anthem — Veli Mukhatov, who has previously composed the Turkmen SSR anthem, also composed the current State Anthem of Turkmenistan. In another case, a prior composition by the SSR Anthem's composer was re adopted after independence: Azərbaycan marşı, which was composed by Uzeyir Hajibeyov in the 1920s, before he has been chosen to compose the Azerbaijani SSR anthem. The lyrics present great similarities, all having mentions to Vladimir Lenin (and most, in their initial versions, to Joseph Stalin), to the guiding role of the Communist Party of the Soviet Union, and to the brotherhood of the Soviet peoples, including a specific reference to the friendship of the Russian people (the Estonian, Georgian and Karelo Finnish anthems were apparently an exception to this last rule). Some anthems' melody can be sung in the Soviet Union anthem lyrics (Ukrainian and Belarus are the most fitted in this case). Most of these anthems were replaced during or after the dissolution of the USSR; Belarus, Kazakhstan (until 2006), Tajikistan, Turkmenistan (until 1996), and Uzbekistan kept the melodies, but with different lyrics. The Russian Federation itself had abandoned the Soviet hymn, replacing it with a tune by Glinka. However, with Vladimir Putin coming to power, the old Soviet tune was restored, with new lyrics written to it.
Басқалар
"Карело-фин КСР-інің әнұраны" Карело-фин КСР-і Ресей КСР-і құрамындағы АССР мәртебесіне төмендетілгенге дейін қолданылды. Чечен-Ингуш АССР-і мен Тыва АССР-ін есептемегенде, КСР Одағының автономды республикаларының (АССР) өздерінің ресми әнұрандары болған жоқ, бірақ кейбіреулерінде бейресми нұсқалар пайдаланылды.
The "Anthem of the Karelo Finnish SSR" was used for the Karelo Finnish SSR before it was demoted to an ASSR within the Russian SFSR. With the exception of the Checheno Ingush ASSR and the Tuvan ASSR, autonomous republics of the Soviet Union (ASSRs) did not have their own official anthems, although unofficial versions had been used by some.
Құқықтық мәртебе
Балға мен орақ және қызыл жұлдыз сияқты, Кеңес республикаларының әнұрандарын және Кеңес Одағының өзінің әнұрандарын көпшілік алдында орындау кейбір елдерде оккупацияның символы, сондай-ақ тоталитаризм мен мемлекеттік террордың белгісі деп қарастырылады. Бұл елдердің көпшілігі бұрын Кеңес Одағының құрамында болған немесе оның басып алынуына ұшыраған мемлекеттер. Осыған байланысты, Латвия, Литва, Украина және Эстония фашизм, социализм, коммунизм, Кеңес Одағы және оның республикаларының символдары саналатын басқа да нысандармен қатар осы әнұрандарды да тыйым салған. Польшада 1997 жылы "фашистік, коммунистік немесе басқа да тоталитарлық символизмді тарататын материалдарды" тарату қылмыстық құқық бұзушылық ретінде қарастырылды. Бірақ 2011 жылы Конституциялық трибунал бұл санкцияны конституцияға қайшы деп тапты. Алайда, фашистік, коммунистік және басқа тоталитарлық идеологияны насихаттау әлі де заңсыз болып табылады. Бұл заңдар Ресей, Беларусь, Өзбекстан, Қазақстан және Тәжікстанның әнұрандарына қолданылмайды, себебі олар осы әуенді басқа мәтінмен пайдаланған.
Like the hammer and sickle and red star, the public performance of the anthems of the Soviet republics and the anthem of the Soviet Union itself are considered by some as occupation symbols as well as symbols of totalitarianism and state terror by several countries formerly either members of or occupied by the Soviet Union. Accordingly, Latvia, Lithuania, Ukraine, and Estonia have banned those anthems amongst other things deemed to be symbols of fascism, socialism, communism, and the Soviet Union and its republics. In Poland, dissemination of items which are “media of fascist, communist, or other totalitarian symbolism” was criminalized in 1997. However, in 2011 the Constitutional Tribunal found this sanction to be unconstitutional. In contrast to this treatment of the symbolism, promotion of fascist, communist and other totalitarian ideology remains illegal. Those laws do not apply to the anthems of Russia, Belarus, Uzbekistan, Kazakhstan, and Tajikistan which have used the melody with different lyrics.