Кіріспе

Американдық боксшы Джон Генри Льюис (1 мамыр 1914 жыл - 18 сәуір 1974 жыл) – бокс тарихындағы даңқты американдық боксшы, 1935 жылдан 1938 жылға дейін әлемнің жеңіл ауыр салмақтағы бокс титулын ұстаған. "The Ring" бокс журналы Льюисті барлық уақыттағы ең үздік жеңіл ауыр салмақтағы 16-шы боксшы деп атады. Оның жаттықтырушысы Ларри Амади болды, ал менеджерлерінің қатарында Эрни Лира, Ларри Уайт, Фрэнк Шулер және Гас Гринли болды.

Ерте өмір

Льюис 1914 жылдың 4 мамырында Лос-Анджелесте Мэтти Дрейк Фостер мен Джон Эдвард Льюис отбасында дүниеге келді. Отбасы Финикс қаласына (Аризона штаты) қоныстанды, ол сол жерде өсті және әкесінен, бұрынғы жеңіл салмақтағы боксшыдан, Финикстегі спорт залын басқарған адамнан бокс өнерін үйренді. Льюис өзінің әкесінің інісі – танымал жалаңаш қолмен күрескен Том Молино екенін айтты. 1931 жылдың 1 шілдесінде ол өзінің алғашқы титулын, АҚШ Аризона штатының орта салмақтағы чемпиондығын, Аризона штатының Меса қаласында Ллойд Филлипске қарсы сегіз раундтық шешіммен жеңіп алды. Көрермендер шешімге наразылық білдірді, мүмкін нәсілдік себептерге байланысты, бірақ «Arizona Republic» газеті шешімді «әділетті» деп атады. Жоғары мектепте оқып жүрген кезінде Льюис 1932 жылдың 26 қазанында Сан-Францискода тәжірибелі жеңіл ауыр салмақтағы боксшы Лу Скоццаны жеңіп, он раундтық шешіммен жеңіске жетті. Ол екінші раундта оң көзіне жарты дюймдік кесу алғанмен, он раундтың алтауын жеңіп алды. Көптеген деректер бойынша, Скоцца төртінші және оныншы раундтарда басымдық танытты, ал үшінші және тоғызыншы раундтар тең аяқталды. Льюис дәл соққылар жасады және үш раундта Скоццаны күшті оң соққылармен мойнынан ұрып жіберді. Льюис жетінші раундта Скоццаны құлатуға жақындады, ал сегізінші раундта оны арқанға тіреп, жауырына күшті соққы берді. 1934 жылы Льюис 12 жекпе-жекке қатысып, 9 жеңіс, 1 тең және 2 жеңіліс көрсетті. Сол жылдың 20 қыркүйегінде ол Портлендте (Орегон штаты) Тынық мұхиты жағалауының жеңіл ауыр салмақтағы чемпиондығы үшін күресті, бірақ Янг Фирпомен он раундтық тең түсті. Алғашқы алты раунд өте тартысты болды, бірақ жетінші, сегізінші және тоғызыншы раундтарда Фирпо орташа есеппен ұпай жинады. Жетінші раундта Фирпо әдеттегі емес соққыларын пайдаланып алға шықты, ал сегізінші және тоғызыншы раундтарда Льюистің денесі мен иегіне агрессивті оң және сол соққыларды жасады. Оныншы раундта Льюис екі қолмен шабуылдап, тең нәтижеге қол жеткізді. Джон Генри күтпеген жерден соққыларын төмендеткенде, шаршаған Фирпо денеге жасалған шабуылға мойынсұнды. Екі сол соққы және басқа қатты оң соққы Льюиске жеңіс әкелді, бірақ Фирпо қалпына келді, ал қызу шайқас соңғы қоңырауда тең аяқталды. Жеңіл ауыр салмақтағы үміткер Йель Окун 1934 жылдың 23 қарашасында Мэдисон Сквер Гарденде Льюистің үшінші раундтағы техникалық нокаутымен жеңілді. Алғашқы екі раундта Окун жақсы өнер көрсетіп, Льюиске ұпай жинауға мүмкіндік бермеді. Окун үшінші раундта бетке жасалған жылдам оң соққыдан шатасты, ал Льюис тағы бір оң соққы жасағаннан кейін ол тоғыз секундқа еңкейді, содан кейін төреші жекпе-жекті тоқтатты. Бұл жекпе-жек және Льюиске қарсы бұрынғы жеңісі Окунның мансабындағы ең маңызды жекпе-жектерінің бірі болды. 1935 жылдың 10 мамырында Сан-Францискода Франк Роузимен кездескен Льюис Сан-Францискода он раундтық шешіммен жеңіске жетті. Сегіз фунттан артық салмақтағы Роузи төртінші раундтан басқа барлығында жеңілді, бірақ сегізінші раундта Льюистің иегіне жасалған дәл оң соққымен оны құлатуға жақындады. Соққы Льюистің басын шайқатып, айналдырды, бірақ ол қалпына келді және қоңырау соққанға дейін қарсыласынан көп соққы жасады. Льюис рингте жоғары шеберлік танытты және жеңісте агрессивтілік көрсетті. Льюис 1935 жылдың 4 маусымында Миллвейлдегі Хики Парктегі он раундтық жекпе-жектің бірінші раундында Том Патрикті тез нокауттады. Питтсбург көрермендері Льюистің Патрикті жекпе-жектің алғашқы минутында үш секундқа дейін санап, төбеге ұрып жатқанын көрді, ол тұрғаннан кейін көп ұзамай сол және оң соққыдан жауырына құлап түсті.

1935 жылдың қазан айында ауыр салмақтағы әлем чемпионы атағын иеленіп

Льюис 1935 жылғы 31 қазанда Сент-Луистегі «Аренада» өткен он бес раундтық бірауыз шешіммен Боб Олиннен ауыр салмақтағы әлем чемпионы атағын тартып алды. Ұлы Депрессия мен жеңіл ауыр салмақ сыныбына қызығушылықтың төмендігіне байланысты Олиннің менеджері жекпе-жекке промоутер немесе көрермен табуда қиындыққа тап болды. Соңында ол Льюиспен Сент-Луисте жекпе-жек өткізу үшін 15 000 доллар төлеуге келісті. Жекпе-жек күні келген 9 219 көрермен Олинге уәделенген сыйақының жартысын төлеуге жеткіліксіз болды. Олиннің жаттықтырушысы Рей Арсел кейіннен боксшысы Льюиспен жұдырықтасуға батылы жетпегенін және жекпе-жек күніне дейін шешімін өзгертуге көндіруге тура келгенін жазды. Дегенмен, жекпе-жек тамаша болды, Олин он бес раунд бойы ерлік танытты, бірақ Льюис одан басым түсті. Көптеген көрермендер төрешіге 12-ші раундта жекпе-жекті тоқтатуға шақырды, бірақ Олин табандылық танытып, жалғастырды. Ол қарқынды шабуылға шығып, алғашқы екі раундты айқын ұпай артыстығымен жеңіп алды. Үшінші раундта Льюис қашықтығын дұрыс тауып, Олиннің басына дәл сол жақ соққыларымен және денесіне тура оң соққыларымен шабуылдады. Екі боксшы да дәлдік пен шеберлікпен жұдырықтасты, бірақ 13-ші раундта нокаутты іздеген Льюис, қоңырау соққаннан кейін Олинге қасақана емес соққы берді. Льюиске қарсы «механикалық дәлдікпен» күрескен Олин он екі раундты ұтырып, екі раундты тең ұстауға тырысты. Бұрынғы чемпионның құлшынысымен Олин он бес раунд бойы батыл тұрып, нокаутқа ұшыраудан жалтарды. 1935 жылғы 29 қарашада Льюис Сан-Францискодағы «Dreamland» залында өткен 10 раундтық, титул үшін емес, тартыссыз жекпе-жекте Макси Розенблумға еңсеге тиді. Льюис мүмкін бесінші раундты жеңіп алған болар, егер төмен соққы жасағаны үшін жазаланбағанда. Бір тілші Розенблумға 5, Льюиске 3 және екі раундты тең деп бағалады. Розенблумның соққы жасап, дереу тұтқындау стратегиясы ринг маңындағылардың көбіне жалықтырды, бірақ ол жас қарсыласының қабілетіне бейімделу арқылы тәжірибесін көрсетті. Алайда, бұл шешім көрермендерді қуантуға айналмады. Льюиске басшылық етушілер екі боксшының да рингке артық салмақпен кіруін талап ету арқылы титулдық жекпе-жектің тәуекелдерінен сақтануға тырысқан болуы мүмкін, дегенмен бұрынғы кездесулерінде әр боксшы екі рет жеңіске және екі рет жеңіліске ұшыраған.

Жеңіспен қорғалған атақтар мен бокс ерекшеліктері, 193638

1936 жылы Льюис 18–1–1 есебімен дерлік жеңіліссіз болды. 1936 жылғы 10 қаңтарда Вашингтон штатының Спокан қаласындағы Армориде өзінің жеңіл ауыр салмақтағы әлем чемпионы атағына талапкер "Тайгер" Фокспен кездескен Льюис үшінші раундта нокаутпен жеңіске жетті. Екі боксшы да жеңіл ауыр салмақ шегінен артық салмақта болды. Бірінші раундта Льюиске қарсы күреске шыққан Фокс агрессивті, бірақ толыққанды емес стильмен басымдық танытты. Екінші раундта жағдай өзгерді, Льюис қашықтықтан бірнеше оң соққы жасады, нәтижесінде Фокс тізе бүгіп құлады. Үшінші раундтың ортасында Льюис үш ұзын оң соққы жасады, Фокс тепе-теңдігін жоғалтты, содан кейін Льюис оны қатты сол жақ ілгегімен шаңқау қалдырып, төбесіне құлатты. Оның екіншілері оны бұрышына көтеріп әкелуге мәжбүр болды. 1936 жылғы 6 наурызда Льюис Сент-Луистегі Мюссури штатының Муниципалдық аудиториясында өткен он раундтық жекпе-жекте оң жақтағы Эдди Симмсті жеңді. Льюис ағысқан шайқаста он раундтың бесеуін жеңіп алды. Симмс төрт раундқа ие болды және Льюиске өміріндегі ең қиын шайқастың бірін өткізді. Көп жағдайда болғандай, Льюис сол көзінен жарақат алды, ал түнгі жұмысының нәтижесі ретінде мұрны мен аузына көкпек пайда болды. Симмс белсенділік танытқандықтан, 10 840 көрерменнің арасында соңғы шешімге қарсылық білдірілді, бірақ Льюис ерекше қорғаныс көрсетіп, таза және шешуші қарсы соққылар жасады. Льюис Симстің тепе-теңдігін бұзу үшін қатты сол соққыларды пайдаланды және оның қауіпті оң соққыларын қолдануына кедергі келтірді. Симмс алғашқы екі раундты жеңіп алды, бірақ Льюис соңғы алты раундтың төртеуін жеңіп алды. Ол оныншы раундта керемет соққылар көрсетті. Екі төреші де және төреші Льюис үшін шешім қабылдады. Ол 1936 жылғы 13 наурызда Мэдисон Сквер Гарденде Джок МакАвойға қарсы өткен он бес раундтық жекпе-жекте бірауызды шешіммен атағын сақтап қалды. Льюис барлық он бес раундта басымдық танытса да, 15 000 көрерменнің көп бөлігі жылдам соққысымен танымал ағылшын МакАвойды қолдады. Жетінші раундтан оныншы раундқа дейін Льюиске тиесілі болды және соңғы шешімге үлкен әсер етті. Боб Годвин 1936 жылғы 29 мамырда Нью-Йорктегі Мэдисон Сквер Гарденде Льюиске бірінші раундта техникалық нокаутпен ұтылды. 2988 көрерменнің алдында Льюис Годвинді оң жақтан жасаған керемет соққымен төмен түсірді, ол тұрғаннан кейін соққылар шапқынына ұшырады, нәтижесінде төреші жекпе-жекті тоқтатуға мәжбүр болды. Льюис 1936 жылғы 12 тамызда Сент-Луистегі Мюссури штатының Муниципалдық аудиториясында бұрынғы жеңіл ауыр салмақ шебері Джордж Николске қарсы өткен он раундтық жекпе-жекте жеңіске жетті. Николс Льюисті бесінші раундта сол жақтан жасаған күшті соққымен шатастырды, бірақ Льюис қалған раундтарда ұпай жинады, ал Николс сегізінші және тоғызыншы раундтарда шаршап, тұншығып тұрды. Болашақтағы ауыр салмақ әлем чемпионы Ред Берман 1936 жылғы 2 қазанда Чикаго стадионында Льюиске екінші раундта 2:20 минутта нокаутпен ұтылды. Бірінші раундтың алғашқы қоңырауынан кейін көп ұзамай Льюис Берманды оң жақтан жасаған соққымен тоғызға дейін есептеді және тез арада тағы үш нокаутқа ие болды. Төреші дереу жекпе-жекті тоқтатуға тырысты, бірақ Берманды бірінші раундтың соңғы қоңырауы құтқарып қалды. Берман екінші раундтың қоңырауынан кейін бір минуттан кейін екі есеге құлады. Тоғызға дейін есептелгеннен кейін Берман қайтадан төмен түсіп, төреші жекпе-жекті тоқтады. Льюис 1936 жылғы 9 қарашада Лондонның Уэмбли стадионында 11 800 көрерменнің алдында британдық ринг шебері, лондондық Лен Харвиді жеңіп алды. Оның шабуылдары Харвиді бүкіл жекпе-жек бойына ұстап, тығылып тұруға мәжбүр етті. Алғашқы екі раундта баяу бастаған Льюис қалған раундтарда екі қолымен шабуылдауын күшейтті және соңғы үш раундта нокаутқа тырысты. Харви соңғы раундтарда нокауттан өзін қорғай алды. Льюис аз жарақат алды, бірақ бір көзіне аздап зақым келді, ол жаттығу кезінде болған. Кейіннен бұл жарақат ауыр болып шықты және боксшы карьерасына апат әкелді. Харви жекпе-жектен кейін оң қолының жарақаттанғанына шағымданды. 1937 жылғы 8 ақпанда Льюис Филадельфиядағы Конгресс-холлда 13 000 көрерменнің алдында Ал Эттореді 15 раундтық жекпе-жекте жеңді. Үшінші раундта Этторе Льюистің қатты соққыларынан екі рет тоғызға дейін есептелді. Ол үлкен жеңіске жетіп, төртінші раундты кең мағынада жеңіп алды, бір кезде Льюисті шатастырып, бүкіл рингте шайқасты. Бір төреші теңдікке шешім шығарды, ал екінші төреші мен төреші Льюис үшін шешім қабылдады. "Филадельфия Инквайрер" газеті Эттореге тек алты раунд берді. "Юнайтед Пресс" Льюиске сегіз, Эттореге жеті раунд берді. Этторе алғашқы екі раундты басымдықпен жеңіп, Льюиске айтарлықтай зиян келтірді, оның он бір килограмдық салмақ артықшылығын тиімді пайдаланды. Ол тоғызыншы және оныншы раундтарды жеңіп алды, бірақ әлі де ұпай бойынша қалып қойды. Льюис он бірінші раундта көзінен жарақат алды, сондай-ақ Этторе де жарақат алды. Бірнеше тілшілер Льюистің он үшінші раундтан он бесінші раундқа дейінгі басымдығын Эттороның шаршауына байланыстырды. Бұрын, 1937 жылғы 4 қаңтарда Льюис Эттореге 10 раундтық жекпе-жекте ресми түрде ұтылған, бірақ бұл шешім Пенсильвания бокс комиссиясы тарапынан әлдеқайда даулы теңдікке өзгертілді. Этторе алғашқы бес раундты жеңіп алған болуы мүмкін. Соңғы алты раундта Этторе Льюиске басымдық танытқан сияқты көрінді, соңғы қоңырауға дейін. Бір тілшінің пікірінше, Льюис жақын жекпе-жекте тоғызыншы және оныншы раундтарды жеңіп алды, сондай-ақ судья Ал Левиттің есебінде де көрсетілді. Көптеген жанкүйерлер теңдік шешіміне қолдау көрсетті, бірақ бұл ресми шешім болған жоқ. Льюис 1937 жылғы 29 маусымда Вашингтон қаласындағы Гриффит стадионында ауыр салмақтағы Вилли Реддишті 10 раундтық жекпе-жекте жеңіп алды. Сегізінші, тоғызыншы және оныншы раундтарда Льюис басына және денесіне жасаған оң және сол соққылары қарсыласын шаршатып жіберді. Төртінші раундтан кейін Реддиш бірнеше раундтарды жеңіп алды, ол белсенділік танытып, жекпе-жек бойына көшбасшылыққа ие болды. 10 000 көрермен шешімге наразылық білдірді. Льюис жекпе-жекте көзіне зақым алды. 1937 жылғы 17 желтоқсанда Льюис Кливлендте 5 000 көрерменнің алдында Джонни Рисконы 10 раундтық жекпе-жекте жеңді. 35 жастағы Риско ұзақ бокс карьерасының соңына жақындап қалған. Льюис алғашқы раундтарда үлкен артықшылыққа ие болды, бірақ соңында жайбарақаттаған сияқты көрінді. Associated Press оған он раундтың тоғызын берді, ал біреуін тең деп таныды. Льюис 1938 жылы он екі жекпе-жекте жеңіліссіз болды. Ол 25 сәуірде Миннеаполистегі Аудиторияда Эмилио Мартинеске қарсы төртінші раундта нокаутпен жеңіске жетті, бірақ бұл жекпе-жек Нью-Йорк штатының Атлетикалық комиссиясы (NYSAC) тарапынан Жеңіл ауыр салмақтағы әлем чемпионаты ретінде танылмады. Элмер Рей 1938 жылғы 19 мамырда Атланта, Джорджиядағы Понс де Леон Ball Park-та Льюиске 15 раундтық жекпе-жекте тоқтатылды. Әлі де чемпион атанған Льюис Рейді он бірінші раундтың соңында бүйрекке соққы жасап төмен түсірді және екінші раундтың басында оны аяқтады. 15 килограмдық салмақ артықшылығымен жекпе-жекке шыққан Рей Льюисті бірнеше раундқа шатастырған бүйірлі позада күресті.

1938 жылдың шілдесінде NYSAC жеңіл ауыр салмақ шеберлігінен айырылды

1938 жылғы 28 шілдеде Нью-Йорк штатының атлетикалық комиссиясы Льюисті "Тигр" Джек Фокс берген бәсекеге қатысудан бас тартқаны үшін титулынан айырды. Льюис алғашқы жеті раундта қарсыласын басып өтті, соққыларын да тиімді жасады, бірақ сегізінші раундта шаршағандай көрінді. Тоғызыншы раундта ол күшті оң соққыдан шалқап түсті, аяққа тұрғанда есінен танығандай болды, бірақ қайта жиналды және қарсыласын ұстады. Адамик раунд аяқталар алдында соңғы соққыны жасауға үлкермеді, бұл нокаут күтіп отырған 15 мың көрерменді үнсіз қалдырды. Оныншы раундта Льюис денесіне берілген қатты сол жақ ілгектен тез шалқап, кері шегінді, бірақ тәжірибесі мен уақтылы ұстау арқасында жағдайды түзетті. Адамиктің бірнеше соққыларынан қашып, Льюис сенімділікке толып, соңғы қоңырау сонар алдында қарсыласының бетіне қатты соққылар жасады. Төрешілер Льюиске алты раунд, ал Адамикке үш немесе төрт раунд берді.

НБА әлемінің жеңіл ауыр салмақтағы титулын қорғау, 1938 жылдың қазан айында Аль Гейнерге қарсы

1938 жылы 28 қазанда ол Нью-Хейвенде Аль Гейнерге қарсы Ұлттық бокс қауымдастығының (NBA) жеңіл ауыр салмақтағы әлем чемпионатының он бес раундылық жекпе-жегінде төрешілер шешімімен жеңіске жетті. Бұл кез келген салмақ санатындағы титулдық жекпе-жектің тарихындағы ең аз көрермен – бар болғаны 2486 адам жиналған ең кішкентай көпшілік болды. Льюис анық жеңіске жетті, бірақ Гейнер алғашқы он екі раундта күштірек өнер көрсетіп, бірнеше соққысымен Льюисті қатты шайқады. Льюис соңғы үш раундта күшті аяқтады, нәтижесінде жеңіске ие болды. Жергілікті Courant газеті Льюиске алты раунд, Гейнерге төрт раунд берді, ал бесеуі тең деп бағаланды. Гейнердің соңғы үш раундтағы шаршауы жекпе-жектен бір апта бұрын ауырған сырқатының салдарынан болды. Жекпе-жекте нокауттар тіркелмеді.

1939 жылдың қаңтарында ауыр салмақтағы әлем чемпионатында сәтсіз әрекет

1939 жылғы 25 қаңтарда Льюис бокс тарихында жартылай ауыр салмақтағы бірінші чемпион болып, салмақ санатын жоғарылатып, әлемнің ауыр салмақ чемпионы атағын бағындыруға тырысты, бірақ Нью-Йорктегі Мэдисон Сквер Гарденде бірінші раундта 2:29 секундта нокаутпен үстемдік күтіп отырған чемпион Джо Луиске ұтылып қалды. Бұл Льюис өміріндегі нокаутпен жеңілген жалғыз кездесуі болды, бірақ көптеген бокс жанкүйерлері үшін ең есте қаларлық жеңілісі еді.

Фильмдердегі бейнелер

Льюисті 2005 жылғы Брэддок туралы "Сүкіршік адам" фильмінде Трой Амос Росс сомдады.