Кіріспе

Швед табиғи мумиясы Фет Матс ("Fat Mats" нағыз аты: Mats Israelsson) (1677 жылы қайтыс болды) 1719 жылы Швецияда табылған табиғи мумия. 1719 жылы Фалун мыс кенішіндегі кеншілер суға толы, ұзақ уақыт қолданылмаған туннельде толық сақталған дене тапты. Денесі көрмеге қойылғанда, оның бұрынғы сүйіктісі Маргарет Олсдоттер оны 42 жыл бұрын жоғалып кеткен Фет Матс Исраэльсон деп таныды.

Ашылу

1719 жылы 2 желтоқсанда кеншілер Мардскинсфалет деп аталатын, суға толы шахтада, ұзақ уақыт пайдаланылмаған кен орнының бір бөлігінде өлі адамды тапты. Қайтыс болған адамның екі аяғы да ампутацияланған және жоғалған еді. Денесі жер бетіне көтерілгенде, ол құрғап, замандас сипаттамасына сәйкес, "ағаштай қатты" болды. Табиғатты зерттеуші Карл Линней келгенде, Фет-Мэтс тасқа айналмағанын, тек қазір пестицид ретінде белгілі мыс сульфатымен жабылғанын байқады. Линней витриолтың буланып кеткеннен кейін дене шіруге бастайтынын айтты. Бұл сөздері дұрыс болып шықты. Дегенмен, Фет Матс Исраильсонның денесі 1749 жылғы 21 желтоқсанда Стора Коппарберг шіркеуіне жерленгенге дейін 30 жыл бойы көрсетіліп тұрды. 1860 жылдардың басында еденді жөндеу кезінде Фет Матстың қалдықтары тағы да табылып, 1930 жылы шіркеудің зиратында жерленгенге дейін көрнекі экспонат ретінде қойылды.

Өсімдіктегі фематтар

Фет Матс неміс романтиктеріне шабыт берді. Философ және табиғатты зерттеуші Готфильф Генрих фон Шуберт оның туралы «Ansichten von der Nachtseite der Naturwissenschaft» еңбегінде жазды, Ахим фон Арним Фет Матс туралы баллада, Иоганн Питер Хебель оның туралы «Unverhofftes Wiedersehen» («Күтпеген кездесу») атты әңгіме жазды. Фридрих Реккерт те Фет Матс туралы жазды. Ең әйгілісі – Э. Т. А. Хоффманның 1819 жылы «Die Serapionsbrüder» жинағында жарияланған «Die Bergwerke zu Falun» әңгімесі. 1842 жылы Рихард Вагнер Хоффманның әңгімесі негізінде «Die Bergwerke zu Falun» либреттосын жазды, бірақ ол қабылданбады, соның орнына «Таннгейзер» жазды. 1901 жылы Венада Уго фон Хофманстальдің «Das Bergwerk zu Falun» («Фалун кені») премьерасы өтті.