Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Планетадағы барлық тіршілікті немесе планетаның өзін жоя алатын құрылыс, кәсіби күрес әрекеті.
Construct which could destroy all life on a planet or a planet itself
the professional wrestling move
Ақырзаман құрылғысы – планетадағы барлық тіршілікті, әсіресе Жерді, немесе планетаның өзін жоя алатын, планета Жердің аяқталуын білдіретін "ақырзаман" терминін қолданатын гипотетикалық құрылыс. Көптеген гипотетикалық құрылыстар сутекті бомбаларды шексіз үлкен етіп жасауға негізделген, оларды нысанаға жеткізу туралы алаңдаушылық жоқ деп есептеледі (Teller-Ulam дизайнына қараңыз) немесе оларды ұзақ мерзімді және қауіпті радиоактивтік жауын-шашын тудыруға арналған материалдармен "тұздауға" болады (мысалы, кобальт бомбасы). Ақырзаман құрылғылары мен олардың тудыратын ядролық апаттары әсіресе 20-шы ғасырда әдебиет пен өнерде кездеседі, себебі ғылым мен технологияның жетістіктері әлемнің жойылуын (немесе кем дегенде барлық адам өмірінің жойылуын) ықтимал сценарийге айналдырды. Көптеген ғылыми фантастика жанрындағы классикалық туындылар осы тақырыпты қарастырады. "Ақырзаман машинасы" термині 1960 жылдан бері қолданылып келеді, бірақ содан бері "ақырзаман құрылғысы" деген тіркес кеңінен таралды.
A doomsday device is a hypothetical construction — usually a weapon or weapons system — which could destroy all life on a planet, particularly Earth, or destroy the planet itself, bringing "doomsday", a term used for the end of planet Earth. Most hypothetical constructions rely on hydrogen bombs being made arbitrarily large, assuming there are no concerns about delivering them to a target (see Teller–Ulam design) or that they can be "salted" with materials designed to create long lasting and hazardous fallout (e. g., a cobalt bomb). Doomsday devices and the nuclear holocaust they bring about have been present in literature and art especially in the 20th century, when advances in science and technology made world destruction (or at least the eradication of all human life) a credible scenario. Many classics in the genre of science fiction take up the theme in this respect. The term "doomsday machine" itself is attested from 1960, but the alliterative "doomsday device" has since become the more popular phrase.
Тарих
1954 жылғы «Касл Браво» термоядролық қару сынағы кез келген аумақты радиоактивті жауын-шашынмен жабуға және айналасындағы барлық нәрсені қатты радиоактивті етуге мүмкіндік беретін, кез келген үлкен ядролық құрылғы жасау мүмкіндігін көрсеткеннен бері, Лео Силард сияқты ядролық қару теорияшылары «қиямет машинасы» туралы ойлады. Бұл машина жүздеген тонна кобальтпен қоршалған алып термоядролық құрылғыдан тұрады, ол жарылғанда көп мөлшерде Cobalt-60 шығарып, Жердің көп бөлігін тіршілікке жарамсыз ететін еді. RAND стратегиясы Герман Кан Кеңес Одағы немесе АҚШ-тың ядролық шешім қабылдаушылары басқа елдің ядролық шабуыл жасау қаупі болғанда, барлық сутегі бомбаларын бірден жарытып, планетаны радиоактивті жауын-шашынмен жабуға бағдарламаланған компьютермен байланыстырылған «қиямет машинасы» құруды ұсынуы мүмкін деп болжады. АҚШ және оның «қиямет машинасының» теориялық мүмкіндігі – ядролық шабуылды тоқтату үшін, ол адамның араласуына қарамастан және көмегінсіз автоматты түрде іске қосылуында еді. Кан кейбір жоспарлаушылар «қиямет машиналарын» шабуылдаушыларды тоқтатуға жеткілікті сенімді қауіп ретінде қарастыратынын, сондай-ақ 1950-ші жылдардың ортасында АҚШ пен Кеңес Одағы арасындағы ядролық қатынастарды бақылап тұрған «жаппай қарсы шабуыл» концепциясының тудырған қауіпті жағдайдан сақтауға көмектесетінін мойындады. Алайда, «қиямет машиналары» туралы талқылау кезінде Кан ядролық қаруланған N-ші елдің «қиямет машинасының» іске қосылуы мүмкін екенін айтты және АҚШ-тың мұндай машинаны сатып алуын қолдамайтынын мәлімдеді. Кеңес Одағының Суық соғыс кезінде салған «Өлі қол» (немесе «Периметр») жүйесі, өрт сөндіруге қабілетті дизайны мен ядролық мүмкіндіктеріне байланысты «қиямет машинасы» деп аталды.
Since the 1954 Castle Bravo thermonuclear weapon test demonstrated the feasibility of making arbitrarily large nuclear devices which could cover vast areas with radioactive fallout by rendering anything around them intensely radioactive, nuclear weapons theorists such as Leo Szilard conceived of a doomsday machine, a massive thermonuclear device surrounded by hundreds of tons of cobalt which, when detonated, would create massive amounts of Cobalt 60, rendering most of the Earth too radioactive to support life. RAND strategist Herman Kahn postulated that Soviet or US nuclear decision makers might choose to build a doomsday machine that would consist of a computer linked to a stockpile of hydrogen bombs, programmed to detonate them all and bathe the planet in nuclear fallout at the signal of an impending nuclear attack from another nation. The US and its doomsday device's theoretical ability to deter a nuclear attack is that it would go off automatically without human aid and despite human intervention. Kahn conceded that some planners might see "doomsday machines" as providing a highly credible threat that would dissuade attackers and avoid the dangerous game of brinkmanship caused by the massive retaliation concept which governed US Soviet nuclear relations in the mid 1950s. However, in his discussion of doomsday machines, Kahn raises the problem of a nuclear armed Nth country triggering a doomsday machine, and states that he didn't advocate that the US acquire a doomsday machine. The Dead Hand (or "Perimeter") system built by the Soviet Union during the Cold War has been called a "doomsday machine" due to its fail deadly design and nuclear capabilities.
Көркем шығармаларда
1940-1950 жылдары ядролық қарудың ойлап табылуы және тотальді жойылу қаупінің үнемі болғандығы салдарынан, ғылыми фантастикада қиямет құрылғылары көбейе бастады. Мысалы, "Др. Странгелов" (1964) фильмінде Силард пен Канның идеялары негізінде жасалған қиямет құрылғысы, толыққан толық аяқталмаған американдық шабуылдан кейін іске қосылып, Жердегі барлық тіршілікті жояды. Сондай-ақ, "WarGames" (1983) фильміндегі зымырандарды ұшыру жүйесі, оның басқаруы толығымен компьютерге жүктелген, және "Терминатор" (1984) фильміндегі Skynet-тің адамзатты жартылай жоқ етуі де осы санатқа жатады.
Doomsday devices started becoming more common in science fiction in the 1940s and 1950s, due to the invention of nuclear weapons and the constant fear of total destruction. A well known example is in the film Dr. Strangelove (1964), where a doomsday device, based on Szilard and Kahn's ideas, is triggered by an incompletely aborted American attack and all life on Earth is extinguished. This includes the missile launch system in the movie WarGames (1983), control of which has been handed entirely to a computer, and Skynet's nigh destruction of the human race in The Terminator (1984).