Кіріспе

Паркет (paʁkɛ; француз тілінде "кішкентай бөлік") – еденге әсемдік сыпару үшін қолданылатын ағаш тілімдерінен жасалған геометриялық мозаика. Паркеттің өрнектері көбінесе толыққанды геометриялық және тікбұрышты болады – шаршылар, үшбұрыштар, ромбтар, бірақ олар қисық сызықтарды да қамтуы мүмкін. Ең көп таралған паркет еден өрнегі – қабыршақталған.

Этимология

Бұл сөз көне француз тіліндегі парше (парк сөзінің кішіртілген түрі) сөзінен туындаған, сөзбе-сөз "шағын қоршалған кеңістік" деген мағынаны білдіреді.

Тарих

Версаль паркеті деп аталатын ірі диагональды шаршылар 1684 жылы «ағаштан жасалған паркет» ("parquet de menuiserie") ретінде пайда болды, бұл үнемі жуу қажет болатын және еден астындағы қабырғаларды шірітетін мрамор еденді алмастыру мақсатында жасалған. Мұндай ромб тәрізді паркеттерді 1693 жылы швед сәулетшісі Даниэль Кронстрем Версальде және Гранд-Трианонда атап өткен.

Материалдар

Түсі мен құрылысы контрастты, мысалы, емен, жаңғақ, вишня, липа, қарағай, шаған және т.б. ағаштар кейде қолданылады, ал қымбат түрлерінде әдемі түсті магони және кейде басқа тропикалық қатты ағаштар да пайдаланылады. Техникалық жағынан ағаш болмаса да, бамбук заманауи едендер үшін танымал материал болып табылады. Паркет едендер бұрын көбінесе ыстық битуммен жабыстырылатын. Бүгінде көбінесе суық жабысқыштар қолданылады.

Жөндеу

Паркет едендер дұрыс күтіммен ұзақ қызмет етеді. Жабыспаған блоктар қайтадан жабыстырылады. Битуммен жабыстырылған блоктарды жабыстыру үшін ыстық битум, суық битум эмульсиясы немесе спирт негізіндегі паркеттік желім қолданылуы керек.

Үй ішіндегі пайдалану

Паркет едендері көбінесе жатын бөлмелер мен дәліздерде кездеседі. Олар қарапайым еден плиткаларынан жақсырақ саналады, себебі оларға басқанда жылырақ сезіледі. Дегенмен, олар жүріс, шаң сорғышпен тазалау және теледидардан шығатын дыбыстарды нашар сіңіреді, бұл көп тұрғын үйлерде ыңғайсыздық тудыруы мүмкін.

Баскетбол алаңдары

Ең танымал паркет едендердің бірі – НБА-ның «Бостон Селтикс» командасы пайдаланатын еден. 1946 жылы «Бостон Арена» үйіне орнатылған бастапқы еден 1952 жылы «Бостон Гарденге» көшіріліп, 1995 жылы команда сол кезде «FleetCenter» деп аталған, қазір «TD Garden» деп аталатын аренаға көшкенге дейін пайдаланылды. Еден 1998 жылы «Бостон Гарден» бұзылғаннан кейін 1999 жылы кесіліп, естелік ретінде сатылғанға дейін қолданыста болды. Бүгін «Селтикс» командасы «TD Garden» ішінде ескі және жаңа бөлімдерді біріктіретін паркет еденде ойнайды. 2018 жылы «Селтикс» командасы «Ауербах орталығының» жаттығу залы үшін жаңа паркет еден салды. Бұл қызыл еменнен жасалған жалғыз НБА алаңының едені, ал қалғандары тас кеспеден жасалған. 2023 жылы «Селтикс» командасы 2023 жылғы НБА маусымдық турнирінде алғаш рет үйде дәстүрлі клен еденінде ойнады. «Селтикс» командасы НБА-ға паркет үлгісін маусымдық турнир алаңына қосуды өтінді, бірақ өтініш қабылданбады. «Орландо Мэджик», «Миннесота Тимбервулвз», «Денвер Наггетс» және «Нью-Джерси Нетс» командалары үшін де ұқсас шаршы панельді паркет едендер жасалды, бірақ кленнен. Төрт команданың ішінде тек «Мэджик» командасы 1989 жылы «Орландо Аренада» алғаш рет пайдаланылған және кейіннен 2010 жылы «Amway Center» (қазір «Kia Center») аренасына көшірілген шаршы панельді паркет еденді пайдалануды жалғастыруда. «Нетс» командасы 1988 жылы «Meadowlands Arena» аренасында паркет еденінде дебют жасады және 1997 жылға дейін оны пайдаланды. Еден 2007 жылға дейін «Seton Hall» баскетбол командасымен қолданыста болды. «Наггетс» командасы 1990 жылдан 1993 жылға дейін «McNichols Sports Arena» аренасында паркет еденін пайдаланды, ал «Тимбервулвз» командасы 1996 жылдан 2008 жылға дейін «Target Center» аренасында паркет еденінде ойнады. 1995 жылы «Торонто Рапторс» командасы балық қабыршақты паркет еденінде дебют жасады және үш түрлі үй аренасында ойнаған кезде 1999 жылға дейін оны пайдаланды: «SkyDome» (қазір «Rogers Centre»), «Copps Coliseum» (қазір «FirstOntario Centre») және «Maple Leaf Gardens». Қазіргі «Бруклин Нетс» командасы 2012 жылы «Barclays Center» аренасына көшкен кезде балық қабыршақты паркетті қайта пайдалануды жаңартып, жаңартты. Алайда, оның серіктес WNBA командасы (2019 жылдан бері), «Нью-Йорк Либерти» командасы, аренада дәстүрлі еденді пайдалануды жалғастыруда. «Шарлотта Хорнетс» командасы 2014–15 маусымында «Time Warner Cable Arena» аренасында паркетке ұқсас еденді ұсынды, бірақ ол нағыз паркет еден деп есептелмейді. Оның орнына, ол лак қолдану арқылы ашық және қара трапеция тәрізді бөліктерді ауыстырып бояу арқылы паркет үлгісін имитациялады, бұл франшизаның символы болып табылатын ара ұясы үлгісін құрады. 2021 жылы «Хорнетс» командасы трапецияларды орталық алаңға көшіріп, еден дизайнын өзгертті. NCAA колледж баскетболында паркет едендері үнемі қолданылатын бірнеше баскетбол алаңдары бар. «Wake Forest» университетінің «Лоуренс Джоэл ардагерлер ескерткіш аренасы» 1989 жылы ашылғаннан бері паркет еденімен ерекшеленеді. «Айова» университетінің «Carver Hawkeye Arena» аренасы 1983 жылы ашылғаннан бері паркет еденімен жабдықталған.