Кіріспе

Француз маршалы Франсуа Этьен Кристоф Келлерман немесе де Келлерман, Вальмидің 1-ші герцогы (Franz Stephan Christoph Edler von Kellermann; 28 мамыр 1735 – 23 қыркүйек 1820) – француз әскери қолбасшысы, кейіннен «Армия генералы», Империя маршалы және масон. Маршал Келлерман француз революциялық соғыстары мен Наполеон соғыстарының барлық кезеңінде әртүрлі лауазымдарда қызмет етті. Келлерман Жеңіс аркасының 3-бағанындағы жазылған есімдердің бірі.

Ерте өмір

Франсуа Кристоф де Келлерманн Саксониялық әулеттен шыққан, бұл әулет Страсбург қаласында ұзақ жылдар бойы қоныс тепкен және ақсүйектерге теңестірілген. Ол Францияның Эльзас провинциясында тұратын отбасының жалғыз ұлы еді. Оның әкесі – Франсуа де Келлерманн (немесе Иоганн Кристоф Эдлер фон Келлерманн), ал анасы – баронша Мария Магдалена фон Дьерн.

Революцияға дейінгі әскери мансап

Он бес жастағы Франсуа Келлерман француз армиясына гусарлық полк – «Режимент де Лоуэридат» құрамында ерікті кадет ретінде қабылданды. Ол Корольдік Бавария жаяу әскер полкіне прапорщик болып тағайындалды және 1758 жылы Жеті жылдық соғыс кезінде капитандыққа дейін көтерілді. Бір рет ол шағын ат әскері бөлімін басқарып, 300 тұтқынды қолға түсіргенімен көзге түсті. 1771 жылы Келлерман Польшада әскери қызметтен өтті, сонда ол Сент-Луи орденінің кавалері атанды. 1776 жылы капитан-комендант шеніне ие болды, үш жылдан кейін «Конфлан гусарлары» (Hussards de Conflans) полкінің майоры болды. Келлерман 1784 жылы бригадир-генерал, ал келесі жылы маршал де лагерь атанды. Наполеонның көптеген маршалдары Революцияға дейін Корольдік армияда қызмет еткенімен, Келлерман бұрынғы режим кезінде осындай жоғары шенге жеткен жалғыз адам болды.

Революциялық мансап

1789 жылы Келлерман Француз революциясын құлшыныспен қабылдады, ал 1791 жылы Эльзастағы армияның генералы болды. 1792 жылы сәуірде генерал-лейтенант атағын алды, ал сол жылдың тамызында оған өмірінің ең маңызды мүмкіндігі туды. Ол жағдайға лайықты жауап берді, ал Валми шайқасында пруссиялықтарға қарсы жеңісі Гёте сөздерімен "әлем тарихында жаңа дәуірдің басталуы болды" делінді. Наполеон кейіннен: "Мен өмір бойы көрген ең батыл генералмын деп ойлаймын, бірақ 1793 жылы Валмидегі жел тегершігі бар биіктікте (Келлерман тұрған жерде) орналасуға батылым жетпейді" деді. Мозельдегі армияға ауыстырылған Келлерманды генерал Адам Кустин Рейндегі операцияларын қолдауға немқұрайдылық танытты деп айыптады; бірақ ол Париждегі Ұлттық конвенция алдында ақталды және Альпі мен Италия армиясының басшылығына тағайындалды, онда ол сақтықпен басшылық ететін және тамаша әкімшілік қабілеттері бар адам екенін көрсетті. Біраз уақыттан кейін ол конвенцияға қарсы көтерілген Лион қаласын басып алу туралы нұсқау алды, бірақ қала бас салғаннан кейін көп ұзамай ол Парижде он үш айға қамалды. Қайтадан ар-намысымен ақталғаннан кейін, ол лауазымына қайта орналасты және Италияда генерал Наполеон Бонапарттың армиясына қосылғанға дейін австриялықтарға қарсы оңтүстік-шығыс шекарасын қорғауда үлкен қызмет етті.

Императорлық мансап

Келлерманның жасы ол кезде алпыс екіде еді, әлі де жұмысына физикалық тұрғыдан лайықты болғанмен, соңғы екі жылда майданға келген жас генералдар жаңа рух пен жаңа соғыс өнерін ұсынды, соның салдарынан Келлерманның белсенді қызметі аяқталды. Бірақ Валмидің батыры ешқашан ұмытылған жоқ. Наполеон билікке келген кезде Келлерман тікелей сенатор (1800), Сенат төрағасы (1801), Францияның құрметті маршалы (19 мамыр 1804) және Вальми герцогі (1808) атағымен марапатталды. Бірінші француз империясына қызмет еткен кезеңде Келлерман әскерді басқару және оқыту ісімен айналысты. Ол сонымен қатар байланыс желісіне жауапкершілік жүктеді және резервтік әскерлерге басшылық етті, ал оның ұзақ және жан-жақты тәжірибесі оны Наполеонның ең бағалы көмекшілерінің біріне айналдырды. 1814 жылы ол императорды тақтан түсіруге дауыс берді және Людовик XVIII патшалығында пэр атанды. "Жүз күн"нен кейін ол Пэрлер палатасында отырып, либералдармен бірге дауыс берді. Маршал Келлерман 1820 жылдың 23 қыркүйегінде Парижде қайтыс болды және Пэр-Лашез зиратына жерленді. Оның ұлы Франсуа Этьен де Келлерман, Вальмидің 2-ші герцогы, Наполеон үшін де шайқасты және Маренго шайқасынан кейін кавалерия генералына дейін көтерілді. Келлерманның немересі саясаткер Франсуа Кристоф Эдмон де Келлерман болды, ал оның қарындасы Магдалена мавр сарайының қызметкері Анжело Солиманға үйленді.