Кіріспе

Ядролық қаруға қарсы ұйым

Халықаралық дәрігерлер ядролық соғыстың алдын алу жөніндегі (IPPNW) 63 елдегі ұлттық медициналық ұйымдардың партиялық емес федерациясы болып табылады. Ол дәрігерлерді, медицина студенттерін, басқа да денсаулық сақтау қызметкерлерін және ядролық қырып жою қаупінен азат, бейбіт және қауіпсіз әлем құру мақсатын бөлісетін адамдарды біріктіреді. Ұйымның бас кеңсесі Массачусетс штатының Мальден қаласында орналасқан. IPPNW 1985 жылы Нобель бейбіт сыйлығымен марапатталды. IPPNW-ның филиалдары – ядролық қаруды жою және соғыстың алдын алуға ортақ міндеттенген ұлттық медициналық ұйымдар. Филиалдардың мүшелері санаулы адал дәрігерлер мен студенттерден ондаған мың белсенділер мен олардың қолдаушыларына дейін жетеді. Әлемдік федерация құрамындағы тәуелсіз ұйымдар ретінде IPPNW филиалдары соғыс, денсаулық сақтау, әлеуметтік әділдік және экология салаларындағы кең ауқымды қызметтермен айналысады.

Құрылу

1961 жылы болашақ IPPNW негізін қалаушы доктор Бернард Лоун ядролық қару мен соғыстың медициналық салдарына алаңдап, Гарвардта АҚШ Әлеуметтік жауапкершілік дәрігерлері (PSR) ұйымын құрды. 1980 жылдың желтоқсан айында доктор Лоун мен КСРО Кардиология институтының докторы Евгений Чазов арасындағы 6 хат алмасып, сәуірде Мәскеуде өткен кездесуден кейін, олар доктор Эрик Чивиан, Джеймс Э. Мюллер, Герберт Абрамс, Леонид Ильин және Михаил Кузинмен бірге IPPNW құру үшін Женевада кездесуге келісті. Сол жерде IPPNW ядролық соғыстың алдын алуға, ядролық соғыстың медициналық салдары мен қауіптері туралы хабардарлықты халықаралық деңгейде таратуға, сондай-ақ Кеңес Одағы мен АҚШ арасындағы медициналық байланыстарды нығайтуға міндеттенді. Олар «әлемдегі жүздеген мыңдаған адамдардың санасын бейбітшілік үшін жұмылдырып, термоядролық апатқа қарсы күрескені» үшін осы сыйлықты алды.

Дау

Нобель сыйлығының табыс ету рәсімі кезінде 200-300 адам құқығын қорғаушылар сыртта наразылық білдірді, бұрынғы совет физигі доктор Андрей Д. Сахаровқа қарсы 1972 жылғы саяси шабуылдарға қатысқан және оған кінәлі деп есептелетін марапаттың екінші иегері доктор Евгений Чазовты айыптады. 12 қарашада Германияның Христиан-демократиялық одағының өкілі Хайнер Гейслер доктор Чазовты айыптап, оның іс-әрекеттері туралы сыйлық комитетіне хат жолдады. Бұл сыйлықты табыс етуге ешқандай әсер етпеді, себебі Комитет төрағасы Эгиль Арвик сөз сөйлегенде: «Биылғы сыйлық қарусыздану мәселесіне көбірек назар аударады, бірақ одан да тереңірек адам құқықтарымен, тіпті ең негізгі адам құқығымен – өмір сүру құқығымен байланысты» деді. Дәрігерлердің кәсіби этикасының «дәрігерлер емдей алмайтын нәрсенің алдын алуға міндетті» деген қағидасын негізге алған дәрігерлер сарапшыларының әлемдік федерациясы саясаткерлер мен жұртшылыққа ядролық соғыс туралы медициналық және ғылыми фактілерді түсіндіру үшін, сондай-ақ әлемдік қару қоймаларынан ядролық қаруды жоюды қолдау үшін бірікті. Федерацияның негізін қалаушы президенттері – АҚШ-тан Бернард Лоун және КСРО-дан Евгений Чазов, сондай-ақ IPPNW-нің алғашқы лидерлері Джеймс Э. Мюллер, Румыниядан Иоан Морару, АҚШ-тан Эрик Чивиан және Герб Абрамс, Кеңес Одағынан Михаил Кузин және Леонид Ильин осы қадамға қосылды. Олар Хиросима мен Нагасаки қалаларына тасталған атом бомбаларының салдарынан туындаған мәселелерді зерттеген жапон әріптестері жинаған деректер негізінде ғылыми зерттеулер жүргізу үшін команда құрды және күйік, жарылыс және радиациялық зақымданудың медициналық әсерлері туралы білімдерін пайдаланды. 1985 жылы олар Нобель сыйлығын алды. Соңғы жылдары IPPNW және оның серіктестері уран өндіру мен өңдеудің денсаулыққа және қоршаған ортаға тигізетін әсерлеріне қайта назар аударды, Үндістанда қоғамдық денсаулық сақтау зерттеулерін жүргізді және Австралияның уран экспорты саласын кеңейту жоспарларына қарсы шықты. 2010 жылы федерацияның халықаралық кеңесі денсаулық пен қоршаған ортаға қауіп төндіретіндіктен уран өндіруге толық тыйым салуды талап ететін резолюция қабылдады. IPPNW сонымен қатар медицинадағы ядролық қауіпті зерттеді – медициналық изотоптар өндіретін реакторларда жоғары байытылған уранды пайдалануды зерттеді және осы осал реакторларды қару-жараққа жарамсыз уранға ауыстыру үшін үгіт жүргізді. IPPNW 2007 жылы ядролық қаруды жою жөніндегі халықаралық науқанды (ICAN) бастады және қазір ол 80-нен астам елдегі 200-ден астам гуманитарлық, экологиялық, адам құқықтары, бейбітшілік және даму ұйымдарымен бірге ядролық қаруды тыйым салу және жою жөніндегі әлемдік келісімді қолдайтын жетекші медициналық үкіметтік емес ұйым болып табылады. ICAN 2017 жылы Нобель сыйлығын алды. 1990 жылдары IPPNW денсаулық пен қауіпсіздікке қауіп төндіретін қарулы зорлық-зомбылықпен күресу үшін өз қызмет аясын кеңейтті. IPPNW соғысты тоқтатуға және қарулы қақтығыстардың себептерін қоғамдық денсаулық тұрғысынан қарауға бейілді. Жерге тиесілі миналарға тыйым салу жөніндегі әлемдік науқан IPPNW-тің ядролық емес аренаға алғашқы ірі қадамы болды. Федерация 2001 жылы «Алдын алуға ұмтылу» бағдарламасын іске қосып, кіші қарулы зорлық-зомбылыққа қарсы күреске кірісті, ол қарулы зорлық-зомбылықтың барлық түрлерінің қоғамдық денсаулық саласын қамтитын кең ауқымды шараға айналды. «Алдын алуға ұмтылу» бағдарламасын IPPNW-тің әлемдік оңтүстік бөлігіндегі филиалдары, негізінен Сахарадан оңтүстікке қарай Африка, Латын Америкасы және Оңтүстік Азия, мүшелері қарулы зорлық-зомбылық үнемі қауіп төндіретін және денсаулық сақтау бюджетінің елеулі бөлігін жұмсайтын аймақтарда өмір сүретін және жұмыс істейтін адамдар жетекшілік етті. «Алдын алуға ұмтылу» бағдарламасы аясында IPPNW қару-жарақ саудасы туралы келісімді (ATT) қабылдауға сәтті үгіт-насихат жасаған азаматтық қоғам ұйымдарының кең ауқымды жаһандық коалициясына қатысты. IPPNW Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының зорлық-зомбылықтың алдын алу альянсының белсенді қатысушысы және Шағын қаруға қарсы халықаралық іс-қимыл желісінің (IANSA) қоғамдық денсаулық желісін үйлестіреді. IPPNW Норвегия, Дания, Ұлыбритания және Канада университеттерімен бірлесіп, денсаулық арқылы бейбітшілік саласына арналған медициналық білім беру курстарын әзірледі. IPPNW бейбітшілік пен денсаулық арасындағы өзара байланысты түсінуді дамытуға бағытталған академиялық жұмысты қолдайды және ынталандырады.