Кіріспе

Бейбітшілікті насихаттау үшін қолданылатын белгілер

Көптеген бейбітшілік белгілері әртүрлі мәдениеттер мен жағдайларда түрлі жолдармен қолданылған. Көгершін мен зәйтүн бұтағын ерте христиандар символдық түрде пайдаланған, кейіннен Пабло Пикассоның Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін танымал болған «Көгершін» литографиясы арқылы бұл белгі бейбітшілік символына айналды. 1950 жылдары қазіргі кезде «бейбітшілік белгісі» (кейде «бейбітшілік және махаббат» деп те аталады) деп танылатын нысанды Джеральд Холтом Ұлыбританиялық Ядролық қарусыздану кампаниясының (CND) логотипі ретінде жасады. Бұл ұйым Ұлыбританиядағы бейбітшілік қозғалысының алдыңғы қатарында болды және АҚШ және басқа елдердегі соғысқа қарсы және контрмәдениет белсенділері тарапынан қабылданып, қолданылды. Бұл белгі «N» және «D» әріптерінің семафор сигналдарының біріктірілуінен тұрады, ол «ядролық қарусыздану» дегенді білдіреді.

V қол сигналы және бейбітшілік туы да халықаралық бейбітшілік белгілеріне айналды.

Кейінгі бейнелеулер

XVII ғасырдағы ақындар зәйтүн бұтағын бейбітшілікпен байланыстырған. 1644 жылғы Карл I алтын монетасында монархтың қылышы мен зәйтүн бұтағы бейнеленген. XVIII ғасыр бойы ағылшын монеталарында Британияның найзасы мен зәйтүн бұтағы суреттелген. Гринвичтегі Ескі Корольдік теңіз колледжінде Джеймс Торнхиллдің «Тыныштық пен бостандық тиранияны жеңіп алды» (1708–1716) атты аллегориялық суреті бар. Онда король Уильям III және королева Мэри (Англия құқықтарының жарлығын қабылдаған) көкте таққа отырғызылған, артында ізгіліктер тұр. Бейбітшілік, өз көгершіндері мен қозыларымен бірге, Вильгельмге зәйтүн бұтағын ұсынады, ол өз кезегінде абсолюттік монархия билік ететін Еуропаға бостандықтың бас киімін табыс етеді. Вильгельмнің астында жеңілген француз патшасы Людовик XIV тұр. 1775 жылдың қаңтар айында «Лондон журналының» бетінде Америка мен Британияға зәйтүн бұтағын алып келіп, Сауда ғибадатханасынан бұлттан түскен Бейбітшіліктің гравюрасы жарияланды. Сол жылдың шілде айында Америка Континенттік Конгресі Ұлыбританиямен толыққанды соғыстың алдын алу ниетімен «Зәйтүн бұтағы петициясын» қабылдады. Жаңа өсиетте көгершін Исаның крещениесі кезінде Оның үстіне қонған Құдайдың Киелі Рухымен салыстырылады. Христиандар крещение мен Нұхтың тоқсанының арасындағы ұқсастықты байқады. Петірдің бірінші хатында (б.з. бірінші ғасырының соңында жазылған) су арқылы құтқарылу әкелген тоқсан, крещениенің алғы көрінісі екені айтылады. Тертуллиан (шамамен 160–220 жж.) көгершінді «дүниеге Құдайдың қаһарының басылғанын жариялаған, ол сандықтан жіберіліп, зәйтүн бұтағымен қайтып келген, содан кейін крещениеде көгершін түрінде төмен түсетін Киелі Рухқа теңеді, ол көктен жіберілген Құдайдың тыныштығын әкеледі». Бастапқыда көгершін жан тыныштығы, бейбітшіліктің жеке тәжірибесін білдірді, ал ерте христиан өнерінде ол крещение суреттерімен бірге келеді. Екінші ғасырдың соңында (мысалы, Тертуллианның жазбаларында) ол сонымен қатар әлеуметтік және саяси бейбітшілікті, «ұлттарға бейбітшілік» білдірді, ал үшінші ғасырдан бастап ол Нұх пен Кеме, Даниял мен арыстандар, үш жас жігіт пеште және Сусанна мен ақсақалдар сияқты қақтығыстар суреттерінде пайда бола бастады. Рим катакомбаларындағы христиан жазуларында көгершін кездеседі, кейде оған pace (латынша «бейбітшілік») деген сөздер қосады. Мысалы, Калликст катакомбасында латын тілінде жазылған «NICЕLLA VIRCO DEI OVE VI XIT ANNOS P M XXXV DE POSITA XV KAL MAIAS BENE MERENTI IN PACE» деген жазудың жанында көгершін мен бұтақ суреттелген. Ол «Ницелла, Құдайдың таза қызы, шамамен 35 жыл өмір сүрді. Ол сәуірдің 17-сі күні май айының қалендасына дейін 15 күн бұрын осы жерге қойылды. Жақсылық жасағанға бейбітшілік болсын!» Басқа мысалда грек тілінде ΕΙΡΗΝΗ (Эйрене, яғни бейбітшілік) деп жазылған мүсінге қарай ұшып бара жатқан көгершін бейнеленген. Бұл символ біздің заманымыздың бірінші ғасырының соңына жататын Тунистегі (Ежелгі Карфаген) Суссадағы христиан катакомбаларында да табылған. Зәйтүн бұтағының христиандық символизмі, көгершін әрдайым көтеріп жүретін, гректердің қолданысынан және Еврей Киелі кітабындағы Нұхтың оқиғасынан туындайды. Нұхтың оқиғасы көгершіннің тоқсаннан әкелген жаңа жыртылған зәйтүн жапырағымен (ивритше: עלה זית, алей зейит) аяқталады, ол тоқсаннан кейінгі өмірдің белгісі және Нұхты, оның отбасын және жануарларды құрлыққа әкелген Құдайдың нышаны. Рабиндік әдебиет зәйтүн жапырағын «Израиль жерінің жас бүршіктері» немесе көгершіннің адамдарға қызмет етудегі тәтті тағамнан гөрі, Құдайға қызмет етудегі ащы тағамды артық көретіндігі ретінде түсіндірді, бірақ еврей ой-пікірінде бейбітшілікті білдірмейді, бірақ көгершін мен зәйтүн бұтағы христиандықта осы мағынаны алды. Константиннің бейбітшілігінен бұрын (313 ж.), Рим Константиннің дінін қабылдағаннан кейін христиандарды қудалауды тоқтатқанда, Нұх көбінесе дұға ету қалпында бейнеленген, оған қарай ұшып бара жатқан көгершін немесе оның созылған қолына қонған көгершін суреттелген. Грейдон Снайдердің айтуынша, «Нұхтың оқиғасы ертедегі христиан қауымына Рим қуғын-сүргінінің қауіпті ортасына төтеп бере алатын ыдыста пәктігі мен тыныштығын білдіруге мүмкіндік берді». Ортағасырлық жарықтандырылған қолжазбаларда, мысалы, Хокхам Киелі кітабында, көгершіннің Нұхқа бұтақпен қайтып келгені көрсетілген. 14 ғасырда «Вулгата» аудармасын ағылшын тіліне аударған Уиклифтің Киелі кітабында «жасыл жапырақты зәйтүн ағашының бұтағы» (Жаратылыс 8:11) деп жазылған. Орта ғасырларда христиандар суреттеген кейбір еврей қолжазбаларында да Нұхтың көгершіні зәйтүн бұтағымен бейнеленген, мысалы, Алтын Хаггада (шамамен 1420 жыл). 17 ғасырдан бергі ағылшын Киелі кітаптары, Нұхтың оқиғасын тікелей ивриттен аударған, «зәйтүн жапырағын» (алей зейит) «зәйтүн бұтағы» емес деп көрсетеді, бірақ осы уақытқа дейін Нұхтың оқиғасында көгершіннің зәйтүн бұтағымен байланысы бейбітшілік символы ретінде қалыптасқан.

Дүниежүзілік бейнелер

XV ғасырдың соңы XV ғасырдың соңында Флоренциядағы "Тәуелсіздік және бейбітшілік ондығы" деп белгілі Dieci di Balia комитетінің мөрінде зәйтүн бұтағымен көгершін бейнеленген. Олардың ұраны "Pax et Defencio Libertatis" (Бейбітшілік және еркіндікті қорғау) болды. XVIII ғасырдың соңы XVIII ғасырдағы Америкада Солтүстік Каролинаның 1771 жылғы 2 фунттық банкнотасында көгершін мен зәйтүн суреті салынған. 1778 жылғы Джорджияның 40 долларлық банкнотасында көгершін мен зәйтүн, сондай-ақ пышақ ұстаған қол бейнеленген. Ұран "Соғыс немесе бейбітшілік, екеуіне де дайынбыз" деген мағынаны білдірген. ХХ ғасырдың басында 1917 жылғы неміс соғыс облигациясының плакатында "Соғыс облигациясына жазылыңыз" деген жазумен, ұшып бара жатқан бейбітшілік көгершінінің үстінде бүркіт басы бейнеленген. ХХ ғасырдың ортасында Пикассоның "Коломба" (Көгершін) литографиясы, зәйтүн бұтағы жоқ, дәстүрлі, реалистік көгершін суреті 1949 жылғы сәуірде Парижде өткен Дүниежүзілік бейбітшілік кеңесінің символы ретінде таңдалды. Көгершін бейбітшілік қозғалысының және коммунистік партияның идеалдарының символына айналды, сондай-ақ осы кезеңдегі коммунистік демонстрацияларда қолданылды. 1950 жылғы Шеффилдте өткен Дүниежүзілік бейбітшілік кеңесінде Пикассо әкесінің оған көгершін сурет салуды үйреткенін айтып, "Мен өлімге қарсы өмірді, соғысқа қарсы бейбітшілікті қолдаймын" деді. 1952 жылғы Берлинде өткен Дүниежүзілік бейбітшілік кеңесінде Пикассоның көгершіні сахна үстіндегі баннерде бейнеленді. Соғыстан кейінгі бейбітшілік қозғалысында көгершін символы кеңінен қолданылды. Коммунистерге қарсылар бейбітшілік көгершініне өз көзқарастарын білдірді: "Paix et Liberté" тобы "La colombe qui fait BOUM" (жарылыс жасайтын көгершін) атты плакаттарды таратты, онда бейбітшілік көгершіні совет танкысіне айналған.

Бұзылған мылтық

Бұзылған мылтық символын Соғысқа қарсылық танытушылар халықаралық ұйымы (WRI) және оның еншілес ұйымдары пайдаланады, бірақ ол 1921 жылы WRI құрылғанға дейін пайда болған. Символдың алғашқы белгілі мысалы 1909 жылғы қаңтардағы «De Wapens Neder» («Қоралдарды төмен!») журналының бетінде, яғни Нидерландыдағы Халықаралық антимилитаристік одақтың ай сайынғы газетінде кездеседі. 1915 жылы Норвегияның әлеуметтік-демократиялық жастар одағы басып шығарған «Under det brukne Gevær» («Сынған мылтық астында») атты кітапшаның мұқабасында пайда болды. 1917 жылы құрылған (неміс) Соғыс құрбандары лигасы 1919 жылғы туында сынған мылтықты бейнеледі. 1921 жылы 16 қазанда Бельгия жұмысшылары Ла-Лувьер қаласынан шеру өткен кезде, мылтығын сындырып жатқан әскердің суреті салынған туларды алып жүрді. Әскери қызметтен бас тартқан неміс Эрнст Фридрих Берлинде Анти-Кригс мұражайын ашты, онда есіктің үстінде сынған мылтықтың бейнесі салынған бас-рельеф орналасқан. Мұражай сынған мылтық белгілерін, қыздар мен әйелдерге арналған брошкаларды, ұлдарға арналған белбеулерді және ерлерге арналған галстук инелерін таратты.

Ақ құрт

1933 жылы Еуропада соғыс қаупі кеңінен тараған кезде Әйелдер кооперативтік гильдиясы Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза болған әскерилерді еске алу үшін Британдық Корольдік легионы таратып жүрген қызыл мактардың орнына ақ мактарды таратуды бастады.

Бейбітшілік символы

Қазіргі таңда халықаралық деңгейде "бейбітшілік символы" немесе "бейбітшілік белгісі", сондай-ақ ядролық қарусыздану символы немесе CND символы (Ядролық қарусыздану науқаны) ретінде танылатын бұл символ Холтомның дизайнын Эрик Остин (1922–1999) керамикалық белгілерге бейімдеген. Түпнұсқа дизайны Англияның Брэдфорд қаласындағы Бейбітшілік мұражайында сақталады. Бұл туралы алғашқы бағалау 1958 жылғы 5 сәуірде "Манчестер Гардиан" газетінде жарияланған. Осы бастапқы идеяға қоса, Холтом Франсиско Гойяның "1808 жылдың 3 мамыры" (1814) картинасынан да шабыттанғанын айтқан:

Мен үмітсіздікке берілдім. Теңдесіз үмітсіздік. Мен өзімді салдым: үмітсіздікке толы адамның бейнесі, алақандары сыртқа қарай, төменге созылған күйде, Гойяның атыс жасауға дайындалып тұрған шаруасы сияқты. Мен суретті түзу сызыққа келтіріп, оның айналасына шеңбер салып қойдым. Дегенмен, картинадағы шаруаның қолы төмен емес, жоғары созылған. Холтомның корреспонденті Кен Колсбун дизайнер үмітсіздік символына өкінгенін, себебі ол бейбітшілікті тойлауға болатын нәрсе деп санаған және символдың кері бұрылуын қалағанын айтады. Эрик Остин "қайғының ишарасы" мотивінің ұзақ уақыттан бері "адамның өлімімен" байланысты екенін, ал шеңбердің "туылмаған баламен" байланысты екенін анықтаған.

Халықаралық қабылдау

Авторлық құқыққа, сауда белгісіне немесе шектеулерге ие емес, бұл символ CND шеңберінен шығып, қарусыздану және соғысқа қарсы қозғалыстар кеңінен қабылдады. 1958 жылы Альберт Бигелоу атты бейбітшіл наразылық білдіруші ядролық сынақтар аймағына CND туы бар шағын қайықпен келгенде, бұл символ АҚШ-та кеңінен танылды. 1960 жылы Чикаго университетінің бірінші курс студенті Филипп Альтбах бұл символдарды түйреп, АҚШ-қа әкелді. Альтбах Студенттік бейбітшілік одағының (СБО) өкілі ретінде британдық бейбітшілік ұйымдарымен кездесу үшін Англияға барған еді. Ол елге оралғаннан кейін СБО-ны бұл символды қабылдауға көндірді. 1960-1964 жылдар аралығында олар университеттерде мыңдаған түймелерді сатты. 1968 жылға қарай бұл символ жалпылама бейбітшілік белгісі ретінде қабылданып, әсіресе хиппи қозғалысымен және Вьетнам соғысына қарсылықпен байланысты болды. 1970 жылы АҚШ-тың екі жеке компаниясы – Нью-Йорктің Intercontinental Shoe Corporation және Майамидің Luv, Inc. бұл бейбітшілік символын сауда белгісі ретінде тіркеуге тырысты. Патенттер комиссары Уильям Э. Шейлер-кене бұл символдың "патенттік кеңседе тіркеуге жататын тауар белгісі ретінде тиісті жұмыс істей алмайтынын" мәлімдеді. 1973 жылы Оңтүстік Африка үкіметі апартеидке қарсылардың оны пайдалануын тыйым салуға тырысты.

Түсіндірме

Джеральд Холтом бастапқыда шеңбер ішінде христиан кресін пайдалануды жоспарлаған, бірақ бірнеше дін қызметкерлері наразылық шеруінде кресті қолдануға қарсылық білдіргендіктен ол осы идеядан бас тарды. Дегенмен, Холтомның символы христиан кресімен, сондай-ақ өлім рунасымен (20 ғасырдың басындағы эзотеризмде өліммен байланысты кері ᛘ рунасы) салыстырылды. 1968 жылы коммунизмге қарсы уағызшы Билли Джеймс Харгис бұл символды "ұзын крест" деп сипаттап, оның антихристті білдіретінін мәлімдеді. Харгистің бұл түсіндіруін Джон Бирч қоғамының мүшесі Марджори Дженсен қолдап, символдың "шайтанның символы, крест кері бұрылып, сынған" күйінде екенін жазған кітапша шығарды, бұл "қара алақаны немесе қарапайым аяқ" деп белгілі болған. 1970 жылдың маусым айында Джон Бирч қоғамының журналы "Американдық пікір" басылымында бұл символ 8 ғасырда Испанияға шапқан маврлардың алып жүрген деген "ұзын кресімен" салыстырылды. 1970 жылғы 28 қыркүйектегі Ұлттық Республикалық Конгресс Комитетінің хабархатындағы сұрақтар бетінде 1942 жылы неміс нацистік партиясы жариялаған гүл шоғындағы "өлім рунасының" дизайнымен салыстыру жасалды. 1970 жылғы 2 қарашадағы "Time" журналында осы салыстырулар туралы айтылып, мұндай ұқсастықтың "мүмкін, жай ғана сәйкес келуі" екені атап өтілді.

Көктемгі жалау

Радуга түстеріндегі халықаралық бейбітшілік туы алғаш рет 1961 жылы Италияда, бейбітшіл және әлеуметтік философ Альдо Капитанидің (1899–1968) ұйымдастыруымен Перуджадан Ассизиге өткен бейбітшілік шеруінде қолданылды. Британдық бейбітшілік шерулерінде қолданылған бейбітшілік туларынан шабыттанған Капитани Перуджаның әйелдерінен түрлі-түсті матадан жолақтарды асығыс тігіп алуын сұрады. 1961 жылдан бері, соның ішінде 2010 жылы да, бұл шеру көп рет қайталанды. Алғашқы туды Капитанидің әріптесі Ланфранко Менкарони Тоди қаласының жанындағы Коллеваленцада сақтап келді. Тудың ортасында «PACE» (итальян тілінде «бейбітшілік») деген сөз жазылған, көкжиек түсіндегі жеті жолағы бар. Бұл былай түсіндіріледі:

<blockquote>Құдайдың Ұлы су тасқыны туралы айтуынша, ол көкжиекті адам мен табиғат арасындағы одақтың белгісі ретінде орнатты және ешқашан тағы су тасқыны болмайтынына уәде берді. Осылайша, көкжиек жер мен аспандағы бейбітшіліктің, сондай-ақ барлық адамдар арасындағы бейбітшіліктің символына айналды. Анна Капитани мен Сильвана Менкарони көтерген Капитанидің алғашқы бейбітшілік туының суретінде қызыл, қызғылт сары, ақ, жасыл, күлгін, индиго және лаванда түстері көрсетілген. 2009 жылдың қараша айында «GPACE – Youth for Peace – Give Peace a Chance Everywhere» жастар ұйымының мүшелері Саленто аймағындағы Лечче қаласында ені 21 метр, ұзындығы 40 метр болатын үлкен бейбітшілік туын жасады.

V белгісі

V белгісі (Юникодта) – алақаны сыртқа қаратылған, көрсеткіш және орта саусақтары жайылған, ал қалған саусақтары бүгілген қол қимылы. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бұл жеңісті білдіру үшін қолданылған. 1960 жылдары АҚШ-та Вьетнам соғысына қарсы күрескендер және кейіннен соғысқа қарсы наразылықтарда бұл қимыл бейбітшілік символы ретінде қабылданып, пайдаланылды.

Қағаз крандар

Жапонияда сәттіліктің дәстүрлі символы саналатын кранды 1945 жылы Хиросимада болған атом бомбасының салдарынан қайтыс болған Садако Сасаки (1943–1955) деген қыздың оқиғасы бейбітшілік символы ретінде кеңінен танымал етті. «Садако және мың қағаз кран» кітабында кеңінен тараған оқиға бойынша, ауруының соңғы сатыларында ол қағаздан крандар жасауды бастады, себебі жапон халық мәтелінде мың оригами кранды жасаған адамның тілегі орындалады делінеді. Бұл жандардың естелігінде терең із қалдырды. Осының нәтижесінде, ол әр жылғы 6 тамызда еске алынады, ол Жапонияның барлық халқы үшін жыл сайынғы бейбітшілік күні болып табылады.

Жапондық бейбітшілік қоңырауы

Жапондық Бейбітшілік қоңырауы – Біріккен Ұлттар Ұйымының бейбітшілік символы. 1952 жылдың 24 қарашасында құйылған бұл қоңырау 1954 жылдың 8 маусымында Жапония халқының Біріккен Ұлттар Ұйымына жасаған ресми сыйы болды. Жапония әлі ресми түрде Біріккен Ұлттар Ұйымына қабылданбаған кезде, бейбітшілік символы ретіндегі бұл қоңырауды Жапония БҰҰ-ға сыйға тартты. Жапондық Бейбітшілік қоңырауын Жапонияның Біріккен Ұлттар Ұйымы қауымдастығы (Жапония Біріккен Ұлттар Ассоциациясы) БҰҰ-ға тапсырды.

Салам

Үш сөзден тұратын логотип, еврейше "шалом" (Еврейше: ), арабша "салам" (Арабша: ) және ағылшынша "peace" сөздері Таяу Шығыста бейбітшілік символы ретінде қолданылып келеді. "Шалом" және "салам" сөздерінің мағынасы бірдей және олардың екеуі де семит тілдік тобының S L M түбірлі сөздерінен (ивритте Š L M, араб тілінде S L M) туындаған. Бұл символ Таяу Шығыстағы бейбітшілікті және араб-израиль қақтығысының аяқталуын көрсетеді. Қабырғаға ілінетін плакаттар, таңбалар, футболкалар және түймелер осы үш сөзбен ғана сатылады.