Кіріспе
Британдық автомобиль өндіруші Тамуорт, Стаффордширде орналасқан
Reliant Motor Company – Англияның Стаффордшир, Тамуорт қаласында орналасқан британдық автомобиль өндіруші компаниясы. Ол 1935 жылы құрылған және 2002 жылы автомобиль өндірісін тоқтатты. Компания 1990 жылға дейін «Reliant Motor Company» (немесе қысқаша RMC) деп аталды, содан кейін «Reliant Motors» болды, ал Robin өндірісі тоқтағаннан кейін «Reliant Cars LTD» болып қайта құрылды, себебі компания автомобиль импортын жүзеге асыратын кәсіпорнына айналды. Қазіргі таңдағыда компания тоқтап тұр және «Reliant Partsworld» деп аталатын жеке қосалқы бөлшектер компаниясы ғана қалды, ол Reliant көліктеріне қосалқы бөлшектер шығарады. Reliant – негізінен шағын үш дөңгелекті көліктер және спорттық автомобильдер сияқты нарықтарға арналған көліктерді өндіретін ірі өндірістік компания болды. Ол ең алдымен үш дөңгелекті Reliant Robin көлігімен танымал болды, бірақ 60 жыл ішінде спорттық автомобильдер, кабриолеттер және коммерциялық көліктер сияқты түрлі көліктерді өндірді. Шамамен жарты миллион Reliant көлігі кем дегенде тоғыз елде өндіріліп сатылды. 1970 жылдардан 1990 жылдарға дейінгі кезеңде Reliant, British Leyland компаниясынан кейін Ұлыбританияның екінші ірі британдық автомобиль өндірушісі болды. Көліктерін жеңілдету үшін компания 1950 жылдардың ортасында шыны талшықтан автомобильдердің корпустарын жасауға шешім қабылдады. Осыдан бастап Reliant шыны талшықтан жасалған дизайн, техника және әзірлемелер саласындағы алғашқылардың бірі болды. Reliant сонымен қатар шыны талшықтан ас үй жұмыс үстелдерін, пойыз корпустарын және жеке су спорты үшін қолданылатын шанақтарды жасады. 1970 жылдары Reliant Еуропадағы ең ірі шыны талшық өндірушісі болды. British Leyland компаниясы құрылғаннан кейін 1970 жылдары Reliant екінші ірі британдық автомобиль компаниясы болды. Компанияның бес зауыты болды және ол жеті елге көліктер сатты.
Алғашқы көліктер
1934 жылы «Рали велосипед компаниясы» үш дөңгелекті көліктерді өндіруді тоқтату туралы шешім қабылдағанда, олардың өндіріс жетекшісі Т. Л. Уильямс және әріптесі Э. С. Томпсон жеңіл үш дөңгелекті көліктердің тарихы аяқталмағанын сезінді. Олар Уильямстың Тамворт қаласындағы Кеттлбрук көшесіндегі артқы бағында өз көлігін жасауға бел буды. Үйде жасалған осы үлгі бұрын «Рали» компаниясы шығарған «Karryall» фургонына ұқсас болды, ал прототипі 1935 жылдың қаңтарында тіркелді. Бірақ шағын жергілікті компаниялармен бірнеше сынақ жүргізгеннен кейін, оған руль қосылды. Жұмыс Фейзелидегі Уотлинг көшесіндегі қолданыстан шыққан автобус депосына көшірілді. 1935 жылдың 3 маусымында алғашқы «Reliant» жеткізілді. Ол 600 куб.см көлемді, ауамен салқындатылатын, бір цилиндрлі J. A. P. қозғалтқышымен жабдықталған. Жүргізуші қозғалтқыштың үстінде, мотоциклші сияқты көлік құралының ортасында отырды. Бір цилиндрлі қозғалтқыш «Reliant» көлігін жеткіліксіз қуатты қылды. 1936 жылдың наурыз айында екі цилиндрлі, сумен салқындатылатын J. A. P. қозғалтқышы және жалпы көлік салмағы 8 квинт (407 кг) дейін арттырылды. Жүргізуші енді қозғалтқыштың үстінде отырмады, ал көлік алдыңғы жағына қаратылған, әдеттегі орындықтармен жабдықталды. Жақсартылған алғашқы 8 квинттік екі цилиндрлі модель 1936 жылдың 16 наурызында жеткізілді. 1938 жылы «Reliant Motor Company» танымал «Austin Seven» көлігінде де қолданылатын 10.5 а.к., 747 куб.см төрт цилиндрлі «Austin» бүйірлі клапанды қозғалтқышын пайдалана бастады. Алғашқы төрт цилиндрлі «Reliant» 1938 жылдың 12 наурызында жеткізілді. Содан кейін «Austin Car Company» 747 куб.см «Austin Seven» қозғалтқышын өндіруді тоқтату ниетін жариялады. Уильямс «Reliant» компаниясын мүмкіндігінше тәуелсіз етуге мүдделі болғандықтан, компания өз күштерімен жасай алатын бөлшектерді сатып алмауға тырысты. «Austin» барлық 747 куб.см қозғалтқыш құралдарын және өндіру құқығын «Reliant» компаниясына сатты, осылайша оларға қозғалтқышты өндіруге мүмкіндік берді. «Austin» қозғалтқышына өте ұқсас болғанымен, «Reliant» пен «Austin» арасындағы ортақтық деңгейі әлі де нақты емес; «Reliant» бүйірлі клапанды қозғалтқышы 747 куб.см төрт цилиндрлі агрегат болды, ол «Austin» компаниясына қарағанда кіші масштабты өндіріс техникаларын қолдана отырып жасалды. «Reliant» картер құмымен құйылған, ал «Austin» компаниясы оны қалыптан құйған.
Соғыстан кейінгі көліктер мен шыны талшықтың пайда болуы
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Reliant соғысқа қажетті бөлшектер өндірді. Соғыстан кейінгі жылдары үш дөңгелекті көліктерді жетілдіру жұмысы жалғасты. Reliant компаниясы Regent деп аталатын сәл өзгертілген фургонды ұсынды. Сырттан үлкен мотоциклге ұқсас, алғашқы Regent 1946 жылдың 13 наурызында, алғашқы екі цилиндрлі фургоннан кейін он жыл өткен соң дайын болды. Regent 10 cwt дейін үлкейтілді және жақсырақ жабдықталды, есіктердегі матадан жасалған қорғау экранының орнына жылжитын терезелер болды. Екі үлкен модель шығарылды: 12 cwt Regent және Prince Regent. 1953 жылы Regent Reliant Regal көлігімен бірге өндірілді. 1956 жылы Regent-тың орнына Regal Mk II 5 cwt фургоны келді. 1952 жылы төрт орындық автомобиль ұсынылды, бастапқыда алюминийден жасалған корпусы болды, бірақ компания материалды жақсырақ түсінгендіктен және алюминийдің бағасы өскендіктен, оны панель-панельмен шыны талшығымен алмастырды. Грекияда өндіріс тоқтағаннан кейін, Reliant оны Ұлыбританияда жасауды шешті, бірақ Fox көлігіне көптеген өзгерістер енгізді, соның ішінде 12 дюймдік дөңгелектер, өзгертілген серіппелер және жоғары сығылымды 850 куб.см қозғалтқыш. Олар көлікті фургонға немесе универсалға айналдыру үшін артқы жағына қатты шатыр орнатты. Tandy Industries компаниясы Fox көліктерін шағын, екі орындық кемпер жасау үшін пайдаланды. Reliant сонымен қатар Reliant TW9 деп аталатын шағын үш дөңгелекті жүк көлігін жасады, кейін басқа компаниялар оны Ant деп сатты (және, Robin сияқты, Грециядағы MEBEA компаниясы лицензия бойынша өндірді, ал оның негізгі демеушісі бақылауды қолға алды). Haynes компаниясы Robin және Rialto көліктерінің жаңа түрлерін жасады, олар көбірек тұтынушыларды қызықтыру үшін, соның ішінде SLX сияқты сәндік модельдерді де қамтыды. Сату екі есе өсті, себебі бұрынғы Reliant көліктерінің көпшілігі қарапайым болды, тіпті металл бояуының опциясы да болмады. 1997 жылы өндіріс 1998 жылы Robin моделінің толық қайта жобаланғаннан кейін Бёрнтвудтағы Plant Lane зауытына көшірілді. Жаңа модельде толығымен жаңа панельдер болды және ол Энди Пламбтың жобалаған "күрделі беткейі" болды. Қазіргі заманғы "Киттен" сияқты төрт дөңгелекті Reliant көліктерін зерттеу жұмысы жалғасты. Осы жобаның прототиптері сол кезде көптеген газеттер мен журналдарда жарияланды. Robin моделінің өндірісі 2001 жылға дейін жалғасты, содан кейін акционерлер Ligier микрокөліктерін және Piaggio Ape үш дөңгелекті көліктерін импорттауды шешті. Джонатан Хейнс өзінің үлесін сатып, өндіріс тоқтамас бұрын компанияны тастап кетті, себебі ол жаңадан төрт дөңгелекті Reliant моделін жасағысы келді. Соңғы Reliant көлігі – Robin 65, 65 жылдық автомобиль өндірісін тойлау үшін жасалған металл алтын түсті Reliant Robin болды. Көліктерде барлық қосымша опциялар болды және 10 000 фунт стерлингке сатылды. 2001 жылғы Валентин күніне дейін осы көліктердің 65 данасы жасалды.
Экспорттық нарықтар
1950 жылдардың басында Reliant Израильде Regent фургондарын SKD түрінде өндіру туралы келісім жасады. Ұзақ өтпей Израиль Reliant компаниясынан Израильде құрастырылатын төрт дөңгелекті көлік құралын сұрады. Бұл көлік олардың қиын жолдарына төтеп берерлік және фургон, пикап, универсал түрлерінде қолданылуы мүмкін болуы керек еді. Көлікте Reliant-тің көптеген бөлшектері пайдаланылды; іс жүзінде Regent көлігін төрт дөңгелекті нұсқаға айналдыру болды. Бұл көлік Ұлыбританияда сатылмады және Reliant Regent 4 10 cwt фургоны деп аталды. Израильде Autocars Limited компаниясы оны сатты, бірақ көліктің атын Sussita деп өзгертіп, оны отандық өнімдей сезіндірді. 1958 жылы Reliant бұл көлікті Ұлыбританияда кеңінен көрсетті, үш дөңгелекті көліктерді ғана емес, басқа да көліктерді жобалай алатынын көрсету үшін, бірақ ол тек шетелдік модель болғандықтан, тек сол жақтан рульдік (LHD) нұсқада ғана көрсетілді. Осы қарым-қатынастың арқасында Autocars Reliant-ке өз елі үшін халық көлігін жобалауды тапсырды, ол кейін Carmel деп аталды. Carmel көлігі Reliant-тің Regal 3/25 көлігін жобалаған кезеңде жасалды және оның кейбір дизайндық ерекшеліктері біріне-бірі әсер етті, мысалы, Ford Anglia артқы терезесінің кері бұрыштық пішіні. Қозғалтқышы да 1100cc Ford Anglia қозғалтқышы болды. Көліктің кузовынан басқа шасси мен жүріс бөліктері Sussita көлігінен алынған еді. Кейін Reliant Sabra Sport көлігін жасады, оның дизайны Ashley Laminates компаниясының жиынтық көліктеріне негізделген. Reliant оны қайта жасап, Ұлыбритания нарығында Reliant Sabre ретінде сатты. Reliant Autocars үшін 1970 жылдардың басына дейін көліктерді жобалауын жалғастырды, содан кейін Autocars Standard Triumph компаниясынан бөлшектер алуды бастады, осылайша Reliant-пен байланысын үзіп қалды. Autocars компаниясы 1970 жылдардың соңында жұмысын тоқтатты және Израильде Reliant Kittens көліктерін сату үшін жаңа компания құруды жоспарлады, бірақ бұл жоспар іске аспады. Бұл экспорттан тағы бір экспорт бастау алды, 1962 жылы түрік делегациясы Израильдегі Autocars компаниясына сапар шекті және оның автомобиль өндірісіне әсерленді. Түркия кейіннен Reliant компаниясына өз халқы үшін көлік жобалауды тапсырды. Осы келісім арқылы Reliant Anadol көлігін жасады, ол GRP корпусы, бөлек шасси және Ford жүріс бөліктерін пайдаланған седан көлігі болды. Бірақ бұл келісім тек көлік дизайны үшін ғана емес, Түркияға өз зауытында, бояу және өндіріс процесінде толыққанды автомобиль өндірісін құруға көмектесу үшін жасалды. Компанияның аты Otosan болды. Anadol екі есікті седан, төрт есікті седан, фургон, пикап және универсал түрлерінде жасалды. Бірнеше қайта жасаулар Anadol көлігінің 1970 жылдарға дейін заманауи көрінісін сақтады. Кейіннен Otosan компаниясы жергілікті өндіріс көлемінің артуына байланысты Reliant-тен алыстады. 1980 жылдары Reliant тағы да Anadol көлігін қайта жасауды ұсынды, тіпті прототипті де көрсетті, бірақ Otosan компаниясы енді өз күшімен жұмыс істей алатынына сенді және көлікті өзі қайта жасады. Бұл Otosan үшін жақсы аяқталмады, сату көлемі төмендеді және ақырында Otosan Түркияда Ford Escort көлігін құрастыратын зауытқа айналды.
Қайта тірілту әрекеті
Reliant Robin өндірісі тоқтатылатынын жариялағаннан кейін көп ұзамай, Reliant Robin өндіріс құқықтары Судбериде орналасқан B&N Plastics атты фирмаға сатылды, ол автомобильдің маңызды бөліктерін қайта жобалады. Reliant компаниясы B&N Plastics фирмасына Reliant Robin-нің механикалық бөліктерін жеткізу туралы келісім жасады, ал B&N Plastics фирмасы өз өндіріс шеберлігін пайдаланып көлікті құрастырып, оны өз брендімен сатуға келісті. Жаңа "Робин" 2001 жылдың соңында өндіріле бастады. Жаңа автомобиль BN 1 Robin деп аталады, және ол Reliant брендінен толықтай босатылды. BN 2 моделі электр терезелер сияқты қосымша мүмкіндіктермен жабдықталады. BN 1 Robin базалық моделінің құны 10 000 фунт стерлинг болды, бірақ ол Robin 65 моделінің барлық мүмкіндіктеріне ие болды, мысалы, былғары интерьер. BN 2 моделінде осы және тағы да басқа мүмкіндіктер қарастырылған. Дегенмен, 30-40 автомобиль өндірілгеннен кейін, Reliant компаниясы Reliant Robin-нің механикалық бөліктерін жеткізе алмады, себебі олар 850 куб.см. қозғалтқыштың өндірісін тоқтатуға шешім қабылдады. Бұл BN 1 Robin-нің өндірісін жалғастыру үшін басқа қозғалтқышпен қайта жобалануын қажет етті. B&N Plastics компаниясы Робин дизайнын бекітуге 100 000 фунт стерлинг жұмсағаннан кейін өндіріс басталды. Компания Робин өндірісін сақтап қалу үшін одан әрі қайта жобалауды қаржыландыруға көмектесетін инвесторларды іздеді, бірақ 2002 жылдың басына қарай инвесторлар табылмай, B&N Plastics 200-ден астам орындалмаған тапсырыспен автомобиль өндірісін тоқтатты. B&N Plastics компаниясы 2002 жылдың соңында өндірісті тоқтатты. Кейінірек B&N Plastics компаниясы Reliant Robin-ді жаңарту үшін жапондық K классындағы 660 куб.см үш цилиндрлі қозғалтқыш пен бес жылдамдықты қоробканы орнатуды жоспарлап отырғаны белгілі болды.
Соңғы жылдар
Reliant 2001 жылға дейін аптасына 50 көлік өндірді, содан кейін өзінің модельдерін шығаруды тоқтатты және француздық Ligier микроавтомобильдері мен мотоциклдерін, сондай-ақ Piaggio Ape жеңіл коммерциялық көліктерін импорттауға көшті. Reliant Robin-нің соңғы нұсқасы былғары орындықтармен, металл алтын түсті бояумен, жеңіл қорытпа дөңгелектермен, жаңғақтан жасалған приборлық панельмен және басқа да сәндік элементтермен жабдықталды, бұл автомобиль 10 000 фунт стерлингке сатылды. Көлік компанияның өндіріс ішіндегі 65-ші жылдығында жасалғандықтан, Reliant Robin 65 деп аталды. Reliant Cars Ltd. Reliant Partsworld болып қайта аталды және Робин көлігі құрастырылған зауытта жұмыс істейді. Тамуорт қаласындағы Reliant Motors зауытының бұрынғы орны компания шығарған Reliant Scimitar көлігінің құрметіне Scimitar Park деп аталған тұрғын үй кешеніне айналдырылды. Кешендегі бірнеше көшелерге, мысалы, "Robin Close" сияқты Reliant көліктерінің аттары берілді.
Өндірістің басқа түрлері
Reliant шыны талшықтан жасалған берік көлік құралы ретінде танымал болғандықтан, өзінің көліктерінен бөлек, шыны талшықтан жасалған басқа да заттарды өндіруге көшті. Бұл "Reliant әлемі" деректі фильмінде көрсетілді, ол 1980 жылдардың басында Reliant компаниясы үш дөңгелекті көліктерді шығаратын шағын автомобиль компаниясынан қаншалықты кеңейгенін көрсету үшін түсірілді. Шыны талшығынан жасалған басқа да өнімдерге GRP раковиналар мен ас үй жұмыс беттері, металл көліктерге арналған GRP қанаттары, GRP суағарлар мен құбырлар, британдық темір жолы үшін GRP пойыз вагондары және GRP ұшақ корпустары кірді. Reliant Ford компаниясымен Transit үлгісі үшін шыны талшықтан жасалған жоғары шатырларды орнату бойынша көптеген келісімшарттар жасады. Сондай-ақ, Vauxhall Motors Reliant компаниясына Chevette үшін GRP корпус жиынтықтарын жасауды тапсырды.
Еске алу тақташасы
2017 жылдың 8 шілдесінде Т. Л. Уильямс пен Э. С. Томпсон – екі негізін қалаушының құрметіне көк тақта ашылды, сондай-ақ бұл оқиға Reliant компаниясының туған жері ретінде танылды. Уильямс пен Томпсон 1934 жылы алғашқы Reliant прототипін Уильямстың Кеттлбрук жолындағы «Бро Дауэл» деп аталатын үйінің артқы бағында құрастырды.
Мифтер
Reliant көліктеріне қатысты ең көп таралған аңыз – олар бұрыштарды айналып өте алмайды деген пікір. Бұл Top Gear бағдарламасында көрсетілген деп есептеледі, бірақ Джереми Кларксон 2016 жылы The Sunday Times газетінде Робиннің жиі аударылып кеткенін мойындады, себебі өндіріс тобы дифференциалды дәнекерлеген, артқы дөңгелектердің мөлшерін өзгертіп, жолаушылардың аяқтарына ауыр құм қаптарын орналастырған. Осының нәтижесінде көлік бұрынғыдан гөрі әлдеқайда тұрақсыз болды. Тағы бір аңыз – Reliant немесе кез келген үш дөңгелекті көлікке Ұлыбритания автожолдарына кіруге рұқсат жоқ. Бұл рас емес. Автожолда екі, үш немесе төрт дөңгелекті көліктердің барлығына, олардың қозғалтқышының көлеміне қарай рұқсат беріледі (көптеген ауыл шаруашылығы көліктерінен басқа). Көптеген адамдар британдық телесериал "Only Fools and Horses" комедиялық сериясының басты кейіпкері Дерек "Делбой" Троттердің Reliant Robin-ге ие болғаны туралы жаңылысады. Көптеген адамдар өздерінің Reliant Robin және Rialto көліктерін сары түске бояп, үстіне "Trotters’ Independent Trading Co" деген жазуды жазған, бірақ Троттерлердің фургоны шын мәнінде Supervan III болған. Көптеген адамдар Reliant үш дөңгелекті көлігін міндетті негізгі оқу (МБТ) лицензиясымен жүргізуге болады деп ойлайды, бірақ олардың қозғалтқыштары МБТ лицензиясынан асып кетеді. Reliant көлігін жүргізу үшін толық мотоцикл немесе автомобиль жүргізуші куәлігі қажет, және жүргізушінің жасы 21-ден жоғары болуы керек. Тағы бір кең таралған аңыз – барлық Reliant үш дөңгелекті көліктерінде кері бақылау жоқ; 1964 жылға дейін кері бақылау өшірілген, бірақ барлық Reliant көліктері осы мүмкіндікпен жабдықталған.
Лицензиялау
Бастапқыда үш дөңгелекті көлік құралын мотоцикл куәлігімен жүргізу үшін толық мотоцикл сынағын тапсыру және шектеу мерзімін аяқтау қажет болды. Куәлік берілген кезде оның құрамында B1 санаты болды. Бұл 550 кг-ға дейінгі үш немесе төрт дөңгелекті көлік құралын жүргізу құқығын берді, бірақ соңғы B1 куәлігі 2001 жылы шығарылды. 2013 жылдың қаңтар айында лицензиялау жүйесі тағы өзгерді. Толық А санатындағы мотоцикл куәлігі бар және 21 жастан асқан жүргізушілер кез келген салмақтағы үш дөңгелекті көлік құралын жүргізе алады. Ұлыбританияда толық көлік куәлігі бар жүргізушілерге де 21 жасқа дейінгі шектеу қолданылады. CBT куәлігі немесе одан төмен деңгейдегі куәлікпен Reliant үш дөңгелекті көліктерін жүргізу заңсыз.
Модельдер
Үлгі Басталуы Аяқталуы Дөңгелектер саны 7cwt, 10cwt 1935 1939 3 8cwt, 10cwt, 12cwt 1946 1950 3 Регент 1950 1956 3 Regal және Supervan III 1953 1973 3 Sabre 1961 1964 4 Scimitar GT 1964 1970 4 Rebel 1964 1974 4 FW5 1966 1975 4 TW9 1967 1987 3 Scimitar GTE/GTC 1968 1986 4 Robin 1973 2002 3 Kitten 1975 1982 4 FW11 1977 1977 4 Rialto 1982 1997 3 Fox 1982 1990 4 Scimitar SS1/SST 1984 1992 4 Scimitar Sabre 1992 1995 4