Кіріспе

Бұл – таңдау жылы бойынша ғарышкерлердің тізімі: ғарыш кемесінің командирі, ұшқышы немесе экипаж мүшесі ретінде адамды ғарышқа ұшу бағдарламасына дайындау үшін таңдалған адамдар. Бұрын ғарышкерлерді үкіметтер ғана – әскерилер немесе азаматтық ғарыш агенттіктері ғана қаржылап, оқытатын. Алайда, 2004 жылы жеке қаржыландырылған SpaceShipOne ұшуынан бастап, субұрпалық (суборбитальдық) ұшу мүмкіндігі пайда болды, соның нәтижесінде астронавттардың жаңа санаты – коммерциялық астронавттар құрылды. «Астронавт» термині кейде ғарышқа саяхаттауға дайындалатын кез келген адамды – ғалымдарды, саясаткерлерді, журналистерді және туристерді де қамтуы мүмкін. Бірақ бұл мақалада тек кәсіби ғарышкерлер, яғни осы мамандық бойынша дайындалғандар тізімделген. Бұл ұлттық ғарыш бағдарламалары мен жекеменшік компаниялардың өздерінің кәсіби ғарышкерлерін оқытуына және/немесе жұмысқа алуына қатысты. 500-ден астам адам ғарышкерлікке оқытылған. Ғарышқа ұшқандардың толық тізімін «Аты бойынша ғарыш саяхатшыларының тізімі» бетінен табуға болады.

Солтүстік Америка X-15 ұшқыштары тобы (АҚШ)

X-15 ұшағына тікелей қатысқан 14 ұшқыш болды, бірақ олардың тек 12-сі ғана оны ұшты. Таңдаудың ресми процесі болған жоқ, себебі таңдалғандардың барлығы білікті сынақ ұшқыштары болды. Скотт Кросфилд пен Альвин Уайт – жобаға алғаш қатысқан North American Aviation компаниясының негізгі және резервтік сынақ ұшқыштары. 1957 жылы Әуе күштерінің капитан Ивен Кинчело (негізгі ұшқыш) мен Роберт Уайт (қосалқы) X-15 ұшағына тағайындалды. Кинчело басқа ракеталық бағдарламадағы апатта қаза тапқаннан кейін, Уайт негізгі ұшқышқа айналды, ал капитан Роберт Рашворт оның қосалқы ұшқышы болды. NASA-ның алғашқы ұшқыштары – Джозеф Уокер мен Нил Армстронг. Әскери-теңіз күштерінен командир-лейтенант Форрест С. Петерсен қатысты. Уокер мен Армстронгты NASA ұшқыштары Джон Б. Маккей (1960), Милтон Томпсон (1963) және Уильям Х. Дана (1965) алмастырды. Уайт пен Рашвортты капитан Джо Энгл (1963), капитан Уильям Джозеф Найт (1964) және майор Майкл Адамс (1966) жалғастырды. Әскери-теңіз күштері Петерсеннің орнына лейтенант Ллойд Гуверді (1924–2016) таңдады, бірақ ол ешқашан дайындықтан өткен жоқ немесе ұшқан жоқ. 2023 жылғы мәлімет бойынша, X-15 ұшқыштарының арасында тірі қалған жалғыз адам – Джо Энгл.

Боинг

Боинг компаниясы ғарыш зерттеу тобына бұрынғы НАСА астронавты Крис Фергюсонды жұмысқа алды. Боингтің астронавт құрамына үміткерлер қатарында бұрынғы НАСА астронавттары, коммерциялық ғалым-астронавттар және ешқашан ғарышқа ұшпаған сынақ ұшқыштары бар.

SpaceX

SpaceX NASA-ның бұрынғы ғарышкерлерін жұмысқа алды, бірақ Халықаралық ғарыш станциясына өзінің коммерциялық көліктерімен ұшу үшін SpaceX қызметкерлерін ешқайсысын таңдамады. SpaceX-тің бұрынғы бас медициналық директоры Анил Менон 2021 жылы NASA-ның 23-ші ғарышкерлер тобының құрамына қабылданған NASA ғарышкері болып табылады.

Ғарышқа ұшу мамандары қауымдастығы

Әлемдегі алғашқы коммерциялық астронавт корпусы – Ғарышқа ұшу мамандары қауымдастығы 2012 жылдың наурыз айында NASA-ның Ұшу мүмкіндіктері бағдарламасы арқылы бірқатар адамдармен ғарышқа ұшу миссияларын қаржыландырды. Жылдаған миллион доллар қайта пайдалануға дайын, тапсырмаларды орындауға және құрылғыларды орнатуға арналған ғарыш ұшақтарын қолдана отырып, суборбитальдық ұшуларда жоғары биіктіктегі түнгі жарқырағыш бұлттардың толыққанды спектроскопиялық талдауына бөлінді. Ұйымның коммерциялық астронавттары NASA астронавттарының қатысуымен NASA астронавт корпусының үлгісіндегі іріктеу процесінен өтеді. Оның кейбір мүшелері өздері ғарышкерлерді даярлаушы ретінде жұмыс істейді, ал кейбіреулері ұлттық ғарыш агенттіктерінің ғарышкерлерге үміткерлерді іріктеу кампанияларында финалист ретінде сұхбаттан өтті. Халықаралық ғарыш станциясына орбиталық миссияны сәтті аяқтаған И Со Ён осы қауымдастықтың мүшесі болып табылады.

Virgin Galactic компаниясы

Scaled Composites және Virgin Galactic ғарышкерлерінің қатарында Майкл Алсбери (2014 жылы Virgin Galactic апатында қаза тапқан), Роб Бендалл (Канада), Ричард Брэнсон, Питер Калогианнис, Ники Лауда (Австрия), Брайан Мейслер, Клинт Николс, Уэс Персалл, Берт Рутан, Питер Сейфферт, Питер Сиболд, Марк Стаки және Дейв Маккей болды. Бұл тізімге бейресми білім беруші және аэроғарыш тарихшысы Грегори Кеннеди де енді.

Копенгагеннің суборбиталдары

Копенгаген Суборбиталдар (2008, Дания) Данияны Карман сызығынан жоғары адамдарды ұшыруға қол жеткізген төртінші ел ретінде танытуды мақсат етеді.

Марс-1

Марс-1 – 2023 жылға дейін Марста тұрақты адам колониясын құруды мақсат еткен жеке бастама. Жобаны голландиялық кәсіпкер Бас Лансдорп басқарды, ол 2012 жылдың мамыр айында Марс-1 миссиясының жоспарларын жариялады. 2013 жылдың 19 сәуірінде Марс-1 ғарышкерлерді іріктеу туралы хабарландырылды, ал іріктеу жұмысы 22 сәуірде басталды. 2013 жылдың тамызына қарай Марс-1 жобасына әлемнің түкпір-түкпірінен 200 000-нан астам өтініш келіп түсті. 2013 жылдың 30 желтоқсанында екінші кезеңнің нәтижелері жарияланды, нәтижесінде 107 елден 1058 үміткер таңдалды. Марс-1 жобасы медициналық, техникалық және қаржылық тұрғыдан қамтамасыз етілуіне қатысты түрлі сынға ұшырады. Расталмаған ақпараттар бойынша, Марс-1 – донорлардан, оның ішінде қатысушылардан мүмкіндігінше көп ақша алу мақсатымен жасалған алаяқтық схема болған. 2019 жылдың ақпан айында Марс-1 компаниясы 2019 жылдың 15 қаңтарында швейцариялық сотта банкроттыққа ұшырағанын және компания ретінде таратылғанын хабарлады.

Марс - илхам

Inspiration Mars Foundation, американдық коммерциялық емес ұйым, Деннис Тито құрған, 2018 жылдың қаңтарында немесе, егер 2018 жылғы мерзім өткізілсе, 2021 жылы Марс планетасының жанынан ұшуға адамдардан тұратын миссияны іске қосуды мақсат еткен. Ұшуға үміткерлердің арасында Джейн Пойнтер мен Тэбер МакКаллум жұбайлар бар, олар Biosphere 2 экспериментіне қатысқан.

Waypoint2Space (жол нүктесі-ғарыш)

2014 жылы Waypoint2Space FAA қауіпсіздік мақұлдауын алды. Компания Хьюстон қаласындағы NASA Джонсон ғарыш орталығымен ынтымақтаса ғарышқа ұшуға дайындық бойынша оқыту қызметтерін ұсынады.

Труакс инженерлік

Суборбитальды ғарыш зымырасын құруға тырысқан алғашқы жеке компания Truax Engineering, компания қызметкері, инженер және өмір бойы авиациямен айналысқан Жена Йегерді өз зымырасының алғашқы сынақ пилоты ретінде таңдады. 1991 жылы қаражат жетіспеуіне байланысты жоба тоқтатылды.