Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық ғарышкер, дәрігер және инженер (1956 жылы туған)
American astronaut, doctor and engineer (born 1956)
Мей Кэрол Джемисон (17 қазан 1956 жылы туған) – американдық инженер, дәрігер және бұрынғы NASA ғарышкері. 1992 жылы «Space Shuttle Endeavour» ғарыш кемесінде миссия маманы ретінде қызмет еткен кезде ол ғарышқа сапар шеккен алғашқы афроамерикандық әйел болды. Джемисон 1987 жылы NASA-ның ғарышкерлер құрамына қосылды және STS-47 миссиясына қатысу үшін таңдалды, оның аясында 1992 жылдың 12-20 қыркүйегі аралығында «Эндевор» Жерді шамамен сегіз күн бойы айналды. Алабама штатында дүниеге келген және Чикагода өскен Джемисон Стэнфорд университетін химиялық инженерия және африка және афроамерикандық зерттеулер мамандықтары бойынша бітірді. Одан кейін ол Корнелл университетінде медицина ғылымдарының докторы дәрежесін алды. Джемисон 1983 жылдан 1985 жылға дейін Либерия және Сьерра-Леонедегі Бейбітшілік корпусының дәрігері болып жұмыс істеді, сондай-ақ жалпы тәжірибелі дәрігер ретінде қызмет етті. Астронавт болу ниетімен ол NASA-ға өтініш берді. 1993 жылы Джемисон NASA-дан кетіп, технологиялық зерттеулер компаниясын құрды. Кейін ол коммерциялық емес білім беру қорын құрды және DARPA қаржыландыратын «100 жылдық Жұлдыз кемесі» жобасының жетекшісі болды. Джемисон балаларға арналған бірнеше кітап жазды және «Жұлдызды жол: Келесі буын» телесериалының 1993 жылғы эпизодында және басқа да бірнеше телебағдарламаларда пайда болды. Ол бірнеше құрметті докторлық дипломдарға ие және Ұлттық Әйелдер Даңқы залы мен Халықаралық Ғарыш Даңқы залына енгізілді.
Mae Carol Jemison (born October 17, 1956) is an American engineer, physician, and former NASA astronaut. She became the first African American woman to travel into space when she served as a mission specialist aboard the Space Shuttle Endeavour in 1992. Jemison joined NASA's astronaut corps in 1987 and was selected to serve for the STS 47 mission, during which the Endeavour orbited the Earth for nearly eight days on September 12–20, 1992. Born in Alabama and raised in Chicago, Jemison graduated from Stanford University with degrees in chemical engineering as well as African and African American studies. She then earned her medical degree from Cornell University. Jemison was a doctor for the Peace Corps in Liberia and Sierra Leone from 1983 until 1985 and worked as a general practitioner. In pursuit of becoming an astronaut, she applied to NASA. Jemison left NASA in 1993 and founded a technology research company. She later formed a non profit educational foundation and through the foundation is the principal of the 100 Year Starship project funded by DARPA. Jemison also wrote several books for children and appeared on television several times, including in a 1993 episode of Star Trek: The Next Generation. She holds several honorary doctorates and has been inducted into the National Women's Hall of Fame and the International Space Hall of Fame.
Ерте өмір және білім
Мэй Кэрол Джемисон 1956 жылы 17 қазанда Алабама штатының Декатур қаласында Чарли Джемисон мен Дороти Джемисонның үш баласының ең кішісі ретінде дүниеге келді. Оның әкесі қайырымдылық ұйымында техникалық қызметті бақылаушы болды, ал анасы мансабының көп бөлігін Чикагодағы Людвиг ван Бетховен атындағы бастауыш мектепте ағылшын тілі мен математика пәнінің мұғалімі болып жұмыс істеді. Отбасы алғаш Вудлон және кейін Морган Парк аудандарында тұрды. Джемисон өте ерте жасынан ғылымды оқып, бір күні ғарышқа ұшуды армандады. "Жұлдыздар жолы" телесериалы, әсіресе афроамерикалық актриса Нишель Николстің лейтенант Ухура рөліндегі шеберлігі оның ғарышқа деген қызығушылығын одан әрі қоздырды. Ол табиғатты және адам физиологиясын зерттеуді ұнататын, алған байқауларын ғылымды тереңдету үшін пайдаланды. Анасы оның құштарлығын қолдағанмен, Джемисон балабақшада өскенде ғалым болғым келеді десе, мұғалім оның медбике болғысы келгенін ойлады. Джемисон бала кезінен биге деген үлкен құштарлық танытты. Ол африкалық және жапон билерін, сондай-ақ балет, джаз және заманауи би сияқты түрлі би стиліндерін үйренді. Бала кезінде Джемисон кәсіби биші болуды армандады. 14 жасында ол "Вест-Сайд-Стори" мюзикліндегі Марияның басты рөліне үміткер болды. Басты рөл берілмесе де, ол фонограммада биші ретінде таңдалды. 1973 жылы Чикагодағы Морган Парк орта мектебін бітіргеннен кейін Джемисон 16 жасында Стэнфорд университетіне қабылданды. 2008 жылы The Des Moines Register газетіне берген сұхбатында Джемисон Стэнфордқа 16 жасында бару қиын болғанын, бірақ оның жастық мақтанышы көмектескен болуы мүмкін екенін айтты. Ол әйелдер мен ұлттық азшылықтардың ақ нәсілді ерлер басымдығы бар қоғамда сәтті болуы үшін белгілі бір деңгейде мақтаныш қажет деп мәлімдеді. Университеттегі соңғы курсында ол медициналық мектепке түсу немесе бітіргеннен кейін кәсіби биші болу мамандығын таңдау арасында тартысқа түсті. 1977 жылы Стэнфорд университетін химиялық инженерия мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алып бітірді. Стэнфордта оқып жүргенде ол бала кезінен қызығушылық танытқан ғарыш саласындағы зерттеулерін жалғастырды және алғаш рет НАСА-ға өтініш беруді ойлады.
Mae Carol Jemison was born in Decatur, Alabama, on October 17, 1956, the youngest of three children of Charlie Jemison and Dorothy Jemison Her father was a maintenance supervisor for a charity organization, and her mother worked most of her career as an elementary school teacher of English and math at the Ludwig van Beethoven Elementary School in Chicago, Illinois. The family first lived in Woodlawn and later the Morgan Park neighborhoods. Jemison knew from a young age that she wanted to study science and someday go into space. The television show Star Trek and, in particular, African American actress Nichelle Nichols' portrayal of Lieutenant Uhura further stoked her interest in space. Jemison enjoyed studying nature and human physiology, using her observations to learn more about science. Although her mother encouraged her curiosity When Jemison told a kindergarten teacher she wanted to be a scientist when she grew up, the teacher assumed she meant she wanted to be a nurse. Jemison had a great love for dance from a young age. She learned several styles of dance, including African and Japanese, as well as ballet, jazz, and modern dance. As a child, Jemison had aspirations of becoming a professional dancer. At the age of 14, she auditioned for the leading role of Maria in West Side Story. She did not get the leading role but was selected as a background dancer. After graduating from Chicago's Morgan Park High School in 1973, Jemison entered Stanford University at the age of 16. In an interview with The Des Moines Register in 2008, Jemison said that it was difficult to go to Stanford at 16 but that her youthful arrogance may have helped her; she asserted that some arrogance is necessary for women and minorities to be successful in a white male dominated society. During her senior year in college, she struggled with the choice between going to medical school or pursuing a career as a professional dancer after graduation; she graduated from Stanford in 1977, receiving a B. S. degree in chemical engineering. While at Stanford, she also pursued studies related to her childhood interest in space and first considered applying to NASA.
Медициналық мансап
Джемисон Корнелл медицина мектебінде оқыды және оқу барысында Америка медицина студенттері қауымдастығы қаржылаған зерттеу жүргізу үшін Кубаға, ал Камбоджа босқындары лагерінде жұмыс істеу үшін Таиландқа сапар шекті.
Jemison attended Cornell Medical School and during her training, traveled to Cuba, to conduct a study funded by American Medical Student Association and to Thailand, where she worked at a Cambodian refugee camp.
NASA мансабы
Бейбітшілік корпусында қызметтен кейін Америка Құрама Штаттарына оралған соң, Джемисон Лос-Анджелеске (Калифорния) қоныстанды. Лос-Анджелесте ол жеке практика ашып, сонымен қатар аспирантурада инженерлік курстар оқыды. 1983 жылы Салли Райд пен Гион Блуфордтың ғарышқа ұшуынан шабыттанған Джемисон 1985 жылғы қазан айында астронавттар бағдарламасына өтініш берді. 1989 жылы CBS телеарнасы Филисия Рашад пен Робб Веллер жүргізген "Best Catches" арнайы бағдарламасында Джемисонды елдің "ең ізделісті жігіттері мен қыздарының" бірі ретінде көрсетті. Джемисонның ғарышқа ұшуға дейінгі NASA-мен жұмысы Флоридадағы Кеннеди ғарыш орталығында ұшыруға қолдау көрсету және Шатлдың авиациялық интеграция зертханасында (SAIL) Шатлдың компьютерлік бағдарламалық қамтамасын тексеруді қамтыды. 1989 жылғы 28 қыркүйекте ол STS-47 экипажының 4-ші миссия маманы ретінде таңдалды және ғылыми эксперименттерге баса назар аудару мақсатында NASA сынап жатқан жаңа астронавт рөлі – ғылыми миссия маманы болып тағайындалды.
Upon returning to the United States after serving in the Peace Corps, Jemison settled in Los Angeles, California. In Los Angeles, she entered into private practice and took graduate level engineering courses. Inspired by the flights of Sally Ride and Guion Bluford in 1983, Jemison applied to the astronaut program in October 1985. CBS featured Jemison as one of the country's "most eligible singles" on Best Catches, a television special hosted by Phylicia Rashad and Robb Weller in 1989. Jemison's work with NASA before her shuttle launch included launch support activities at the Kennedy Space Center in Florida and verification of Shuttle computer software in the Shuttle Avionics Integration Laboratory (SAIL). On September 28, 1989, she was selected to join the STS 47 crew as Mission Specialist 4 and was also designated Science Mission Specialist, a new astronaut role being tested by NASA to focus on scientific experiments.
STS-47
Джемисон өзінің жалғыз ғарыш миссиясын 1992 жылдың 12-20 қыркүйегінде «Эндевор» ғарыш кемесінің жеті мүшелі экипажының құрамында орындады, бұл миссия STS-47 деп аталды және АҚШ пен Жапония арасындағы ынтымақтастық миссиясы, сонымен қатар 50-ші ғарыш миссиясы болды. Джемисон ғарышта 190 сағат, 30 минут, 23 секунд өткізіп, Жерді 127 рет айналды. Экипаж екі сменаға бөлінді, Джемисон Көк сменаға тағайындалды. Сегіз күндік миссия барысында ол өз сменасындағы байланысты «Жиіліктер ашық» сәлемімен бастады, бұл сөздер «Жұлдызды жол» фильмінен алынған. Джемисон «Алвин Эйли Америкалық би театрының» постерін және Батыс Африканың мүсіншесін ұшып кетті. Ол сонымен қатар Патриция С. Коуингс әзірлеген, биокері байланыс және автогенді жаттығуды қолданатын әдіспен, пациенттерге өздерінің физиологиялық жағдайын бақылауға және реттеуге көмектесетін техниканы сынады, бұл қозғалыс ауруы, көңіл сығуы және стресске байланысты ауруларды емдеудің мүмкін болатын жолы. «Spacelab Japan» модулінде Джемисон NASA-ның сұйықтық терапия жүйесін сынады, бұл Sterimatics Corporation компаниясы әзірлеген инъекцияға арналған су өндіру процедуралары мен жабдықтар жиынтығы. Ол содан кейін Baxter Healthcare компаниясы әзірлеген IV қаптар мен араластыру әдісін пайдаланып, бұрынғы қадамда алынған судан ғарышта тұзды ерітінді жасады. Джемисон сонымен қатар екі сүйек клеткасын зерттеу эксперименттерінің бірлескен зерттеушісі болды.
Jemison flew her only space mission from September 12 to 20, 1992, as one of the seven member crew aboard Space Shuttle Endeavour, on mission STS 47, a cooperative mission between the United States and Japan, as well as the 50th shuttle mission. Jemison logged 190 hours, 30 minutes, 23 seconds in space and orbited the earth 127 times. The crew was split into two shifts with Jemison assigned to the Blue Shift. Throughout the eight day mission, she began communications on her shift with the salute "Hailing frequencies open", a quote from Star Trek. Jemison took a poster from the Alvin Ailey American Dance Theater along with her on the flight. She also took a West African statuette a technique developed by Patricia S. Cowings that uses biofeedback and autogenic training to help patients monitor and control their physiology as a possible treatment for motion sickness, anxiety and stress related disorders. Aboard the Spacelab Japan module, Jemison tested NASA's Fluid Therapy System, a set of procedures and equipment to produce water for injection, developed by Sterimatics Corporation. She then used IV bags and a mixing method, developed by Baxter Healthcare, to use the water from the previous step to produce saline solution in space. Jemison was also a co investigator of two bone cell research experiments.
НАСА-дан кетуі
1993 жылы наурыз айында Джемисон компания құру үшін НАСА-дан кетті. Кейіннен Джемисонды ұшуға даярлаған НАСА-ның оқыту менеджері және жазушы Гомер Хиккам оның кеткеніне қандай да бір өкініш білдірді. Джемисон сондай-ақ Дороти Джемисонның Ұлыстық қорын құрды және оның атын анасының құрметіне берді. Қордың жобаларының бірі – «Біздің ортақ Жеріміз» ғылыми лагері, ол 12-16 жас аралығындағы оқушыларға арналған. 1994 жылы құрылған лагерьлер Дартмут колледжінде, Колорадо кен-металлургия институтында, Чойте Розмари Холл және АҚШ-тың басқа да жерлерінде өткізілді. Дороти Джемисон қоры басқа да шаралар мен бағдарламаларды демеушілік етеді, соның ішінде «Әлемді қалыптастыру» эссе байқауы, «Болашақты тыңдау» (студенттердің пікірін алуға бағытталған сауалнама бағдарламасы), «Жер онлайн» (студенттерге қауіпсіз түрде байланысуға және ғарыш пен ғылым туралы идеяларды талқылауға мүмкіндік беретін онлайн чат) және «Шындық фантазияға жетелейді» гала-кеші. Джемисон 1995 жылдан 2002 жылға дейін Дартмут колледжінде экологиялық зерттеулер профессоры болды, онда ол дамушы елдердегі технологияны дамыту жөніндегі Джемисон институтын басқарды. 1999 жылы ол Корнелл университетінің Эндрю Д. Уайт атындағы арнайы профессоры атанды. Джемисон ғылым білімін таратуды және аз ұлт өкілдерін ғылымға қызықтыруды ынтамен қолдайды. Ол Американдық медициналық қауымдастық, Американдық химия қоғамы, Ғарыш зерттеушілер қауымдастығы және Америка ғылымын дамыту қауымдастығы сияқты түрлі ғылыми ұйымдардың мүшесі. 1999 жылы Джемисон BioSentient Corp құрды және STS-47 барысында ол және Мори өзіндік сынақтан өткізген AFTE техникасын коммерцияландыруға лицензия алды. 2018 жылы ол Bayer Crop Science және National 4-H Council ұйымдарымен бірлесіп, жас балаларды ауыл шаруашылығы ғылымдарын түсінуге және оған ұмтылуға шақыратын «Ғылым маңызды» бастамасын іске қосты.
Jemison resigned from NASA in March 1993 to start a company. NASA training manager and author Homer Hickam, who had trained Jemison for her flight, later expressed some regret that she had departed. Jemison also founded the Dorothy Jemison Foundation for Excellence and named the foundation in honor of her mother. One of the projects of the foundation is The Earth We Share, a science camp for students aged 12 to 16. Founded in 1994, camps have been held at Dartmouth College, Colorado School of Mines, Choate Rosemary Hall and other sites in the United States, The Dorothy Jemison Foundation also sponsors other events and programs, including the Shaping the World essay competition, Listening to the Future (a survey program that targets obtaining opinions from students), Earth Online (an online chatroom that allows students to safely communicate and discuss ideas on space and science), and the Reality Leads Fantasy Gala. Jemison was a professor of environmental studies at Dartmouth College from 1995 to 2002 where she directed the Jemison Institute for Advancing Technology in Developing Countries. In 1999, she also became an Andrew D. White Professor at Large at Cornell University. Jemison continues to advocate strongly in favor of science education and getting minority students interested in science. She is a member of various scientific organizations, such as the American Medical Association, the American Chemical Society, the Association of Space Explorers and the American Association for the Advancement of Science. In 1999, Jemison founded BioSentient Corp and obtained the license to commercialize AFTE, the technique she and Mohri tested on themselves during STS 47. In 2018, she collaborated with Bayer Crop Science and National 4 H Council for the initiative named Science Matters which was aimed at encouraging young children to understand and pursue agricultural sciences.
Қоғамдық бейнес
Левар Бертон Джемисонның «Жұлдыздар жолы» (Star Trek) жанкүйері екенін біліп, шоуда қатысуға қызығушылық танытты. 1993 жылы Джемисон «Жұлдыздар жолы: Келесі буын» (Star Trek: The Next Generation) ғылыми-фантастикалық телехикаясының «Екінші мүмкіндік» (Second Chances) эпизодында лейтенант Палмер рөлінде ойнады, соның арқасында ол «Жұлдыздар жолы» туындысының тарихында ғарышқа ұшқан алғашқы астронавт атанды. 1999 жылдан 2005 жылға дейін Джемисон Корнелл университетінде Эндрю Диксон Уайт атындағы профессор болып тағайындалды. Джемисон ғылым мен технологияны насихаттайтын жеке және қоғамдық ұйымдар алдында белсенді түрде сөз сөйлейтін спикер. «Астронавт болу маған мүмкіндік береді, - дейді Джемисон, - бірақ егер мен тек ғарыш кемесі туралы айтсам, бұл мүмкіндікті босқа жібергенім болар еді». Джемисон өз платформасын АҚШ пен «Үшінші әлем» елдері арасындағы денсаулық сақтау деңгейінің айырмашылығы туралы мәселелерді көтеру үшін пайдаланады, сондай-ақ «Мартин Лютер Кинг [Кіші] тек арман етумен шектелмеді, ол нақты істер жасады» дейді. 1994 жылдан 1998 жылға дейін Джемисон Discovery Channel арнасында көрсетілген «Ғажайыптар әлемі» (World of Wonder) ғылыми сериалдарының жүргізушісі және техникалық кеңесшісі болды. 2006 жылы Джемисон Генри Луис Гейтс-младший жүргізген PBS телеарнасының шағын сериалдық жобасына қатысты. Бұл жобада тарихи зерттеулер мен генетикалық әдістерді пайдалана отырып, сегіз танымал афроамерикандықтардың отбасы тарихы зерттелді. Зерттеулер барысында Джемисон өзінің генетикалық құрамында 13% шығыс азиялық гена бар екенін білді. 2007 жылы Нью-Йорк мода апталығында жүрек ауруларына қарсы күреске қаражат жинау мақсатында өткен Red Dress Heart Truth мода көрсетіліміне қатысып, Лин Девонның киімдерін таңдады. Сол жылдың мамыр айында ол Харви Мадд колледжінің түлектері алдында сөз сөйледі және колледждің 52 жылдық тарихында 11-ші адам ретінде құрметті D. Eng. дәрежесімен марапатталды. 2008 жылдың 17 ақпанында Джемисон афроамерикандық студент қыздарының алғашқы студенттік қауымы Альфа Каппа Альфаның (Alpha Kappa Alpha) құрылғанына 100 жыл толуына арналған салтанатты шарада сөз сөйледі. Джемисон Альфа Каппа Альфа қауымының туын ғарышқа аттанғанда өзімен бірге алып жүрді. Оның ғарыш костюмі қауымның ұлттық мерейтойлық көрмесінің бөлігі болып табылады. Джемисон Альфа Каппа Альфаның құрметті мүшесі. 2009 жылдың наурыз айында Джемисон бірінші ханым Мишель Обамамен бірге Вашингтон округінің мемлекеттік мектептеріндегі жас қыздарға арналған форумға қатысты. 2014 жылы Джемисон Уэйн штаттық университетінде дәстүрлі доктор Мартин Лютер Кингқа арналған естелік түскі астың құрметті қонағы болды. 2016 жылы ол Bayer Corporation компаниясымен бірлесіп мектептерде ғылыми білімді насихаттау және дамыту жөніндегі жобаны іске қосты, тәжірибелік оқытуға баса назар аударды. 2017 жылдың ақпан айында Джемисон Мичиган мемлекеттік университетінің «Құлдықтан еркіндікке: американдық саяхат» (Slavery to Freedom: An American Odyssey) атты лекциялық цикліне қатысты. 2017 жылдың мамыр айында Джемисон Райс университетінде диплом беру салтанатында сөз сөйледі. Сол жылдың мамыр айында Батыс Мичиган университетінде 100 жылдық жоспар, ғылым мен білім беру және басқа да тақырыптар талқыланды. 2017 жылы LEGO компаниясы «NASA әйелдері» (Women of NASA) жинағын шығарды, онда Джемисон, Маргарет Гамильтон, Салли Райд және Нэнси Грейс Романның минифигуралары болды. 2019 жылдың 8 наурызында (Халықаралық әйелдер күні) Google Doodle-да Джемисонның «Ешқашан басқа адамдардың шектеулі қиялымен шектелмеңдер» деген сөзі келтірілді.
LeVar Burton learned that Jemison was an avid Star Trek fan and asked her if she would be interested in being on the show. In 1993, Jemison appeared as Lieutenant Palmer in "Second Chances", an episode of the science fiction television series Star Trek: The Next Generation, becoming the first real life astronaut to appear on Star Trek. From 1999 to 2005, Jemison was appointed an Andrew Dickson White Professor at Large at Cornell University. Jemison is an active public speaker who appears before private and public groups promoting science and technology. "Having been an astronaut gives me a platform," says Jemison, "but I'd blow it if I just talked about the Shuttle." Jemison uses her platform to speak out on the gap in the quality of health care between the United States and the Third World, saying that "Martin Luther King [Jr.] didn't just have a dream, he got things done." Jemison has also appeared as host and technical consultant of the science series World of Wonder which aired on the Discovery Channel from 1994 to 1998. In 2006, Jemison participated in African American Lives, a PBS television miniseries hosted by Henry Louis Gates Jr., that traces the family history of eight famous African Americans using historical research and genetic techniques. Jemison found to her surprise that she is 13% East Asian in her genetic makeup. Jemison participated in the Red Dress Heart Truth fashion show, wearing Lyn Devon, during the 2007 New York Fashion Week to help raise money to fight heart disease. In May of the same year, she was the graduation commencement speaker and only the 11th person in the 52 year history of Harvey Mudd College to be awarded an honorary D. Eng. degree. On February 17, 2008, Jemison was the featured speaker for the 100th anniversary of the founding of the Alpha Kappa Alpha, the first sorority established by African American college women. Jemison paid tribute to Alpha Kappa Alpha by carrying the sorority's banner with her on her shuttle flight. Her space suit is a part of the sorority's national traveling Centennial Exhibit. Jemison is an honorary member of Alpha Kappa Alpha. Jemison participated with First Lady Michelle Obama in a forum for promising girls in the Washington, D. C. public schools in March 2009. In 2014, Jemison also appeared at Wayne State University for their annual Dr. Martin Luther King Jr. Tribute Luncheon. In 2016, she partnered with Bayer Corporation to promote and advance science literacy in schools, emphasizing hands on experimentation. She took part in the Michigan State University's lecture series, "Slavery to Freedom: An American Odyssey", in February 2017. In May 2017, Jemison gave the commencement speech at Rice University. She discussed the 100 Year Plan, science and education and other topics at Western Michigan University also in May 2017. In 2017, LEGO released the "Women of NASA" set, with minifigures of Jemison, Margaret Hamilton, Sally Ride, and Nancy Grace Roman. The Google Doodle on March 8, 2019 (International Women's Day) featured a quote from Jemison: "Never be limited by other people's limited imaginations."
Жарияланымдар
Ол 2003 жылы Робин Морган құрастырған «Sisterhood Is Forever: The Women's Anthology for a New Millennium» антологиясына «Outer Space: The Worldly Frontier» атты мақаласын қосты.
She contributed the piece "Outer Space: The Worldly Frontier" to the 2003 anthology Sisterhood Is Forever: The Women's Anthology for a New Millennium, edited by Robin Morgan.