Кіріспе

Кинокамера (сондай-ақ фильмдік камера және кинотүсіру камерасы деп те аталады) – экранда көрсету үшін жылжымалы бейнелерді жасау мақсатында, бірден бірнеше фотосуреттерді тіркеп түсіретін фотокамераның бір түрі. Статикалық камера бір уақытта бір суретті түсіргенмен салыстырғанда, кинокамера үзіліссіз механизм немесе электрондық тәсілдер арқылы суреттер тізбегін жасайды; әр сурет – фильмнің немесе бейненің кадры болып табылады. Кадрлар кинопроектор немесе бейнепроектор арқылы белгілі бір кадр жылдамдығымен (секундына кадрлар саны) көрсетіліп, жылжымалы суретті құрайды. Егер кадр жылдамдығы жеткілікті деңгейде жоғары болса (секундына 24 кадр немесе одан да көп), көздің қабылдауы көрерменнің көзі мен миын жеке кадрларды біріктіріп, үздіксіз қозғалыс иллюзиясын тудырады.

Тарих

Кинокамераның қызықты алдыңғы үлгісі 1845 жылы Кью обсерваториясында Фрэнсис Рональдс ойлап тапқан машина болды. Фотосезімтал бетті камераның диафрагмасы арқылы сағат механизмімен 12 немесе 24 сағат бойы үздіксіз жазуды қамтамасыз ету үшін баяу жылжытты. Рональдс өз камераларын ғылыми құралдардың өзгеруін тіркеуге қолданды және олар бір ғасырдан астам уақыт бойы әлемнің көптеген обсерваторияларында пайдаланылды. 1882 жылы француз ғалымы және хронофотографы Этьен Жюль Марей хронофотографиялық тапаншаны ойлап тапты. Ол секундына 12 кадр түсіре алатын және металл жапқышпен бір хрономатографиялық тақтаға қозғалатын суреттерді сақтайтын алғашқы құрылғы болды. 1876 жылы Вордсворт Донисторп шыны тақталарға суреттер түсіріп, оларды қағаз пленкаға басып шығаруға болатын камераны ұсынды. 1889 жылы ол үздіксіз қозғалатын пленкалы камераға патент алды. Тағы бір пленкалық камераны 1888 жылы Англияда француз Луи Ле Принс жасады. Ол 1887 жылы Лидстегі шеберханасында 16 линзалы камера құрастырды. Алғашқы 8 линза электромагниттік жапқыш арқылы сезімтал пленкада жылдам іске қосылды; содан кейін пленка жылжытылып, қалған 8 линзаның пленкамен жұмыс істеуіне мүмкіндік берді. Көптеген тәжірибелерден кейін ол 1888 жылы бір линзалы камераны жасады, оны қағаз пленкаға қозғалатын суреттер тізбегін түсіру үшін пайдаланды, соның ішінде Раундхей бағындағы көрініс пен Лидс көпірі. 1878 жылдың маусым айында Эдвард Муйбридж Стэнфордтың Пало-Альто фермасында (қазір Стэнфорд университетінің кампусы) жарыс жолында 12 камерадан тұратын тізбекті фотосуреттер жасады. Жапқыштар автоматты түрде іске қосылды, егер арбаның дөңгелегі немесе жылқының кеудесі немесе аяғы электромагниттік тізбекке қосылған сымдарды итерсе. Алғашқылардың бірі британдық өнертапқыш Уильям Фриз Грин болды. 1887 жылы ол майлау арқылы мөлдірленген қағаз пленкасын қолданып, қозғалысты жазу үшін тәжірибелер жасады. Сондай-ақ ол Александр Паркс көмегімен жасалған эксперименталды целлюлоидты қолдануға тырысқанын айтты. 1889 жылы Фриз Грин секундына онға дейін сурет түсіре алатын қозғалмалы сурет камерасына патент алды. 1890 жылы жасалған тағы бір үлгіде жаңа Eastman целлюлоид пленкасының рулондылары қолданылды, олар тесілген. 1890 жылдың 28 ақпанында британдық "Фотографиялық жаңалықтар" газетінде патенттелген камера туралы толық есеп жарияланды. Ол көптеген рет камераларын және олармен түсірілген фильмдерін көрсетті, бірақ фильмдерін жұртшылыққа көрсетпеді. Ол өзінің өнертабысының егжей-тегжейін американдық өнертапқыш Томас Эдисонға 1890 жылдың ақпанында жіберді, оны Диксон да көрді (төменде қараңыз). Уильям Кеннеди Лори Диксон, шотландтық өнертапқыш және Эдисонның қызметкері, 1891 жылы кинетограф камерасын жасады. Камера электр қозғалтқышымен жұмыс істеді және жаңа тісті пленкамен түсіруге қабілетті болды. Камерадағы пленканың үзіліссіз қозғалысын басқару үшін, таспаның әр кадрды толық ашу үшін жеткілікті ұзақ тоқтауына мүмкіндік беру және содан кейін оны келесі кадрға жылдам (секундтың 1/460 бөлігінде) жылжыту үшін, тісті дөңгелек тік бұрандалы диск механизмімен қоздырылды – бұл жоғары жылдамдықты тоқтату және қозғалу фильмінің алғашқы практикалық жүйесі, ол келесі ғасырдың кинематографиясының негізі болды. Аугуст және Луи Люмиер ағайындарына тиесілі Люмиер Домитор камерасын 1894 жылы Лиондағы Люмиер зауытының бас механикасы Чарльз Мойсон жасады. Камерада ені 35 миллиметрлік қағаз пленка қолданылды, бірақ 1895 жылы Люмиер ағайындары Нью-Йорктегі Celluloid Manufacturing Co. компаниясынан сатып алған целлюлоид пленкаға көшті. Олар оны Etiquette bleue эмульсиясымен жауып, жолақтарға бөліп, тесіп тастады. 1894 жылы поляк өнертапқышы Казимеж Прожинский проектор мен камераны біріктіріп, оны плеограф деп атады.

Жаппай нарық

Ле Принс, Фризе Грин, Эдисон және Люмьер ағайындарының еңбегінің нәтижесінде 1890 жылдардың ортасына қарай кинокамера қолдануға ыңғайлы құралға айналды. Көп ұзамай кинокамераларды жасау үшін алғашқы фирмалар құрылды, олардың ішінде Birt Acres, Eugene Augustin Lauste, Dickson, Pathé frères, Prestwich, Newman & Guardia, de Bedts, Gaumont Démény, Schneider, Schimpf, Akeley, Debrie, Bell & Howell, Leonard Mitchell, Ertel, Ernemann, Eclair, Stachow, Universal, Institute, Wall, Lytax және тағы да басқалары болды. Аэроскоп 1909–1911 жылдары поляк өнертапқышы Казимеж Прошинский жасап, Англияда патенттеді. Аэроскоп – қолмен ұсталатын, сәтті пайда болған алғашқы кинокамера. Оператор фильмді жылжыту үшін сол кездегідей дөңгелекті айналдыру қажеттігі болмады, сондықтан камераны екі қолымен ұстап, фокусты реттей алды. Бұл аэроскопты қиын жағдайларда, соның ішінде әуеден және әскери мақсаттар үшін түсіруге мүмкіндік берді. Алғашқы толығымен металдан жасалған кинокамера 1911–1912 жылдарғы Bell & Howell Standard болды. Ең күрделі модельдердің бірі – 1932 жылғы Mitchell Technicolor Beam Splitting Three Strip Camera. Оның көмегімен қызғылт, жасыл және қызыл жарық сүзгілері арқылы үш түсті бөліп алуға болады, соңғысы қолданылатын үш түрлі шикізаттың бірі болып табылады. 1923 жылы Eastman Kodak 35 мм-ға қарағанда арзан балама ретінде 16 мм пленканы ұсынды, ал бірнеше камера жасаушылар жаңа нарықты пайдаланып, модельдерді шығарды. Бастапқыда 35 мм-ға қарағанда сапасы нашар деп есептелген 16 мм камералар 2000 жылға дейін Bolex, Arri және Aaton сияқты компаниялармен өндірілді.

Цифрлық кинокамералар

Цифрлық кинокамералар 1890 жылдардан бері қалыпты стандарт болған аналогты фильмді пайдаланбай, суреттерді түсіру үшін электрондық бейне сенсорын қолданады. Бейнелер әдетте қатты дискілерге немесе флэш-жадқа түрлі форматтарда жазылады. Тұтынушыларға арналған цифрлық SLR (DSLR) камералары да кейбір төмен бюджетті тәуелсіз туындыларда қолданылған. 2010 жылдардан бері цифрлық кинокамералар киноиндустриясында басым камера түріне айналып, фильмдерде, телевизиялық туындыларда және тіпті (азырақ) бейне ойындарда қолданылуда. Осыған жауап ретінде кинорежиссер Мартин Скорсезе коммерциялық емес "Фильм қоры" ұйымын құрды, оның мақсаты кино түсіруде фильмді сақтап қалу, себебі көптеген фильм жасаушылар DSLR камералары фильмнің тереңдігі мен эмоциясын жеткізе алмайды деп санайды. Бұл ұйымға Квентин Тарантино, Кристофер Нолан және тағы да басқа белгілі режиссерлер қатысады.

Техникалық мәліметтер

Кинокамераның көптеген оптикалық және механикалық элементтері кинопроекторда да кездеседі. Пленканы кернеу, тарту, үзіліспен қозғалу, иірімдер және тіреуіштерді орналастыру талаптары шамамен бірдей. Камерада жарық көзі болмайды және пленка жарық өткізбейтін корпуста сақталады. Камера линзада орналасқан диафрагма арқылы экспозицияны басқара алады. Камера көмекшілері камераның оң жағын көбінесе "көмекшісіз жақ" деп атайды, себебі онда әдетте индикаторлар немесе көрсеткіштер, пленканы орнатуға қол жеткізу және көптеген линза модельдеріндегі линза белгілері болмайды. Жаңа жабдықтар мұндай кемшіліктерді азайтуға көмектесті, бірақ негізгі моторлық және электрондық конструкция талаптары екі жақтан да пленканың қозғалыс блогына қол жеткізуге кедергі келтіреді. Цифрлық камералардың пайда болуы жоғарыда аталған механизмді ең төменгі деңгейге дейін азайтып, көптеген кемшіліктерді жойды. Коммерциялық дыбыстық фильмдер үшін стандартталған кадр жылдамдығы секундына 24 кадрды құрайды. Стандартты коммерциялық (яғни кинотеатрлық) пленка ені 35 миллиметр, ал көптеген басқа форматтар да бар. Стандартты қатынастар 1.66, 1.85 және 2.39 (анаморфты). NTSC бейнесі (Солтүстік Америка мен Жапонияда қолданылады) 29.97 кадр/с жылдамдықпен, ал PAL (көптеген басқа елдерде қолданылады) 25 кадрмен ойнатылады. Бұл екі теледидар және бейне жүйелерінің де әртүрлі ажыратымдылығы және түс кодтамасы бар. Фильм мен бейнедегі көптеген техникалық қиындықтар әртүрлі форматтар арасындағы аудармамен байланысты. Бейне қатынастары – толық экран үшін 4:3 (1.33) және кең экран үшін 16:9 (1.78).

Бірнеше камера

Бірнеше камера қатар орналастырылып, бір көріністің бір бұрышын түсіріп, көрсетілім барысында қайталануы мүмкін. Фильм кейіннен бір мезгілде көрсетіледі, бір ғана үш бейнелі экранда (Cinerama) немесе толық шеңбер құрайтын бірнеше экранда, экрандар арасындағы бос орындар арқылы прожекторлар қарсы экранды жарықтандырады. (Circle Vision 360° қараңыз) Камераларда да, айналарда да дөңес және ойыс айналар қолданылады.

Дыбысты қадамдастыру

Фильмдегі мәселелердің бірі – дыбыс жазбасын фильммен синхрондау. Көптеген кинокамералар дыбысты ішкі жазбаға түсірмейді; оның орнына, дыбыс жоғары дәлдікті аудио құрылғысымен бөлек жазылады (екі жүйелі жазу туралы қараңыз). Бұған ерекшелік – камераның ішінде оптикалық немесе кейіннен магниттік жазу басы бар жаңалықтар фильміне арналған камералар. Оптикалық жазу үшін фильмде тек бір перфорация болды, ал екінші перфорациялар орналасатын аймақ бақыланатын жарқын жарыққа ұшыратылды, ол кейіннен жарық өтуін реттейтін және дыбысты қайтаратын толқын пішінді бейнелейтін. Магниттік жазу үшін, 16 мм-лік бір перфорациялық пленканың сол бөлігі магниттік жолақпен алдын ала жолақталған. Фильмді тегіс орау үшін жазу жолағының қалыңдығын теңестіретін кішкентай тепе-теңдік жолағы перфорациялар мен жиектің арасында болды. Екі жүйелі камералар әдетте «синхронды» немесе «синхронды емес» деп жіктеледі. Синхронды камералар кристаллмен басқарылатын моторларды пайдаланады, олар фильмнің камера арқылы дәл жылдамдықпен өтуін қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, олар түсірілім кезінде дыбыс жазбасына кедергі келтірмейтіндей тыныш жасалған. Синхронды емес немесе «MOS» камералары мұндай мүмкіндіктерді ұсынбайды; осы камералардың түсірілімдеріне дыбысты сәйкес келтірудің кез келген әрекеті «синхрондық қатеулікке» әкеледі, ал олардың шығаратын шуы дыбыс жазбасын жасауды бессәби етеді. Екі жүйелі түсірілімді синхрондау үшін, әдетте түсірілімді бастайтын клаперлік тақта редакторға суретті дыбысқа сәйкес келтіру үшін анықтамалық нүкте ретінде қолданылады (көрнекі және түсірілім де аталады, сондықтан редактор қай суреттің қай дыбысқа сәйкес екенін біледі). Сондай-ақ, көрініс және түсірілім нөмірлері мен басқа да маңызды ақпаратты фильмнің өзінде көруге мүмкіндік береді. Aaton камералары AatonCode деп аталатын жүйеге ие, ол уақыт кодына негізделген аудио жазғышпен «бірге синхрондауға» мүмкіндік береді және фильмнің шетіне тікелей цифрлық уақыт кодын басып шығарады. Дегенмен, қазіргі уақытта ең көп қолданылатын жүйе – фильм өндірушісінің фильмнің шетіне жазылған бірегей идентификациялық нөмірлер (Kodak жүйесі KeyKode деп аталады). Олар кейін тіркеледі (әдетте компьютерлік өңдеу жүйесімен, бірақ кейде қолмен) және өңдеу кезінде аудио уақыт кодымен бірге жазылады. Басқа нұсқа болмаған жағдайда, қол шапалақтау дұрыс және анық болса, жұмыс істей алады, бірақ микрофонды тез ұру (егер ол осы қимыл үшін кадрда болса) артықшылықты табады. Синхронды емес камералардың ең көп қолданылатын түрлерінің бірі – қауіпті арнайы эффектілерде қолданылатын серіптік камералар, «апат камералары» деп те аталады. Олармен түсірілген көріністер қысқа болуы керек немесе дыбыспен қолмен қайта синхрондалуы керек. MOS камералары көбінесе екінші бірлік жұмысына немесе баяу немесе жылдам түсірілімді қамтитын кез келген жұмысқа қолданылады. Цифрлық камералардың пайда болуымен синхрондау термині артық болды, өйткені бейне және дыбыс бір мезгілде электрондық түрде жазылады.

Үй кино камералары

Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын кинокамералар қол жетімді болды, көбінесе 9,5 мм немесе 16 мм фильм форматтары қолданылды. Соғыстан кейінгі кезеңде кинокамералардың танымалдығы артып, үй кинофильмдерін жасауға мүмкіндік берді. Соғысқа дейінгі модельдермен салыстырғанда, бұл камералар кішкентай, жеңіл, жетілдірілген және қолжетімді болды. 1921 жылы Эммануэль Голдберг әуесқойлар мен жартылай кәсіби фильмдер үшін өте ықшам 35 мм кинокамераны жасады. 1923 жылы қолмен түсіруге мүмкіндік беретін пружиналық механизм қосылды. «Кинамо» камерасын Жоррис Айвенс және басқа да авангардтық және деректі фильмдерді түсіретін режиссерлер 1920 жылдардың соңы мен 1930 жылдардың басында пайдаланды. Негізгі модельде бір тұрақты диафрагма/фокус линзасы болса, жақсырақ нұсқасында айналмалы мұнарада әртүрлі диафрагмалар мен фокустық қашықтықтары бар үш немесе төрт линзасы болуы мүмкін. Жақсы сапалы камера әр түрлі алмастырылатын, фокусталатын линзалармен немесе мүмкін бір зум линзасымен бірге келуі мүмкін. Көрістің іздеушісі әдетте камераның ішінде немесе үстіндегі параллель көрініс болатын. 1950 жылдары және 1960 жылдардың көп бөлігінде бұл камералар сағаттық механизмдермен жұмыс істейтін моторлармен жабдықталды, олардың сапасы да әртүрлі болды. Қарапайым механизм камераны шамамен 30 секундқа ғана қоса алса, беріктікпен жұмыс істейтін камера стандартты жылдамдықпен 75–90 секундқа дейін жұмыс істей алатын. Бұл камералар үшін қолданылатын ең көп таралған фильм «Стандарт 8» деп аталатын, ені 16 миллиметр болатын және түсіру кезінде жартысы ғана жарыққа шығарылатын фильм болды. Бұл фильмде 16 мм фильмге қарағанда екі есе көп перфорация болды, сондықтан кадрлардың биіктігі мен ені 16 мм кадрлардың жартысына тең болды. Фильм алынып, бірінші жартысы түсірілгеннен кейін екінші жағындағы кадрларды түсіру үшін камераға қайта салынатын. Дамытудан кейін фильм ортасынан кесіліп, ұштары біріктіріліп, 16 мм фильмнің 25 футынан (8 м) 50 фут (15 м) «Стандарт 8» фильм алынды. 16 мм камералар, кіші форматтағы модельдерге механикалық тұрғыдан ұқсас, үй кинофильмдерін түсіруде де қолданылды, бірақ көбінесе жартылай кәсіби фильмдер мен жаңалықтарды түсіретін операторлардың құралы болды. 1960 жылдары «Super8» деген жаңа фильм форматы батареямен жұмыс істейтін электр кинокамераларының пайда болуымен бірге келді. Жаңа фильм, бірдей ендегі фильмге үлкен кадрлы суреттермен, ауыстыруды және дамытуды жеңілдететін кассетада келді. Жаңа жүйенің тағы бір артықшылығы – дыбысты жазу мүмкіндігі, бірақ сапасы орташа болды. Камера корпустары, кейде линзалар, бұрынғы типтердегі металлдан гөрі пластиктен жасалатын болды. Жаппай өндіріс құны төмендеген сайын бағасы да төмендеді, осы камералар өте танымал болды. Бұл форматтағы және осы типтегі камералар 2000 жылдары цифрлық бейнекамералардың пайда болуымен әуесқойлар үшін тез арада ескірді. 2010 жылдан бері әуесқойлар смартфон камераларын жиірек пайдалана бастады.