Кіріспе
14-15 ғасырлардағы ағылшын алтын монетасы – ортағасырлық ағылшын монетасы. Асыл – король Эдуард III-нің екінші монета реформасы (1344–1346) кезінде көптеп шығарылған алғашқы ағылшын алтын монетасы болды. Оған дейін Генрих III патша тұсында және Эдуард III патшалықтың басында алтын пенни мен флорин соғылған, бірақ олар көп таралмады. Асылдың туындылары – жарты асыл және төрттен бір асыл көптеп шығарылып, халық арасында кең танымал болды. Монетаның құны алты шиллинг сегіз пенс (6/8 немесе 6s.8d., vjs. viijd. деп жазылатын) құрады, бұл сексен ескі пенске немесе бір фунт стерлингтің үштен бір бөлігіне тең еді. 1464 жылға дейін, яғни құны жоғарылағанға дейін, осы құнды сақтау үшін монетаның салмағы әртүрлі өзгертіліп тұрды. Бұл монетаның тарихында жазу, монета таңбасы және (шамалы дәрежеде) дизайнының көптеген түрлері кездеседі.
the medieval English coin
The noble was the first English gold coin produced in quantity, introduced during the second coinage (1344–1346) of King Edward III. It was preceded by the gold penny and the florin, minted during the reign of King Henry III and the beginning of the reign of King Edward III; these saw little circulation. The derivatives of the noble, the half noble and quarter noble, on the other hand, were produced in quantity and were very popular. The value of the coin was six shillings and eight pence (written 6/8, or 6s.8d., vjs. viijd. ), which was equivalent to eighty old pence or one third of a pound sterling. The weight was changed from issue to issue to maintain this value until 1464 when the value was increased. Throughout the history of this denomination there are many variations of inscription, mintmark, and (to some extent) of design.
Шығу тегі
Монета Едуард III-нің екінші (1344–1346) монета айналымы кезінде енгізілді, ол кезде монетаның салмағы 138,5 дән (9,0 грамм) болды; патшаның үшінші (1346–1351) монета айналымы кезінде монетаның салмағы 128,5 дәнге (8,3 грамм) дейін азайтылды, ал төртінші (1351–1377) монета айналымында ол 120 дәнге (7,8 грамм) дейін жеңілдетілді. Асыл монетаның диаметрі 33–35 мм, жартылай асыл монета 25–26 мм, ал төрттен бір асыл монета 19–21 мм болды. Эдуард III-нің екінші монета айналымының алдыңғы жағындағы жазу: EDWAR DGRA REX ANGL Z FRANC DNS HYB ("Едуард, Құдайдың рақымымен Англия және Франция королі, Ирландияның иесі"). Суреті: Кемеде семсер мен қалқан ұстаған патшаның бейнесі. Кері жағындағы жазу: IHC AUTEM TRANSIENS PER MEDIUM ILLORUM IBAT ("Бірақ Иса олардың арасынан өтіп, жолына кетті"). Дизайны: Крестің ортасында "L" әрпі. Кеменің суреті және Киелі кітаптан алынған мәтін (Лұқа 4:30 Евангелиесінен) 1340 жылы Слюй шайқасындағы Эдуардтың жеңісін еске түсіреді. Үшінші монета айналымының дизайны екінші монета айналымымен бірдей, тек кері жағындағы крестің ортасында "Е" әрпі бар. Төртінші монета айналымында саяси жағдай жазуларды өзгертуді қажет етті. Бастапқыда Эдуард Франция тағына құқығын сақтап қалды, бірақ 1360 жылғы Бретинь келісімінен кейін бұл талаптан бас тартылды, ал монеталар Аквитанияға құқығын талап ете бастады. 1369 жылы келісім бұзылып, Франция тағына құқығы қайта жаңартылды. Келісімге дейінгі жазу (алдыңғы жағы): EDWARD DEI GRA REX ANGL Z FRANC D HYB(E) ("Едуард, Құдайдың рақымымен Англия және Франция королі, Ирландияның лорды"). Кері жағындағы жазу: IHC AUTEM TRANSIENS PER MEDIUM ILLORUM IBAT ("Бірақ Иса олардың арасынан өтіп, жолына кетті"). Келісімге көшу кезеңі (1361) және Келісім кезеңі (1361–1369) (алдыңғы жағы): EDWARD DEI GRA REX ANGL DNS HYB Z ACQ (Едуард, Құдайдың рақымымен Англия королі, Ирландия және Аквитанияның лорды). Кері жағындағы жазу: IHC AUTE TRANSIES P MEDIUM ILLORR IBAT ("Бірақ Иса олардың арасынан өтіп, жолына кетті") (көптеген түрлері бар, көбінесе толық сөздер жоқ). Келісімнен кейінгі кезең (1369–1377) (алдыңғы жағы): EDWARD DEI G REX ANG Z FRA DNS HYB Z ACT (Едуард, Құдайдың рақымымен Англия және Франция королі, Ирландия және Аквитанияның иесі). Кері жағындағы жазу: IHC AUTE TRANSIES P MEDIUM ILLORR IBAT ("Бірақ Иса олардың арасынан өтіп, жолына кетті") (көптеген түрлері бар, көбінесе толық сөздер жоқ).
1377 жылдан бастап
Ричард II патшалық құрған кезде (1377–99 жж.) ақсүйектер Лондон мен Кале қалаларындағы монета соғу орындарында шағылды, бірақ қазір оларды табу қиын. Каледе соғылған монеталарды кеме мұртындағы байрақ арқылы ажыратуға болады. Аверстегі жазу: RICARD DI G REX ANGL Z FR DNS HIBS Z AQT (қысқартуларда шағын өзгерістермен) ("Ричард, Құдайдың құрметімен Англия және Франция королі, Ирландия және Аквитанияның иесі"). Кері жағындағы жазу: IHC AUTEM TRANSIENS PER MEDIUM ILLORR IBAT (көптеген нұсқалары бар) ("Бірақ Иса олардың арасынан өтіп өтті"). Аверстің тағы бір нұсқасы бар: RICARD DI GR REX ANGL DNS HIBS Z AQT – француз атауының жоқ екеніне назар аударыңыз. Генрих IV (1399–1413) патшалық құрған кездегі ақсүйектер 1412 жылға дейін соғылған 120 граммдық (7,8 грамм) "ауыр монеталарға" және 1412–13 жылдары соғылған 108 граммдық (7,0 грамм) "жеңіл монеталарға" бөлінеді. Генрихтің ақсүйектерін ажырату біршама қиын, өйткені Генрих V және Генрих VI патшалары да ақсүйектерді соққан және олар көз тартарлықтай ұқсас, бірақ ерекшеліктері, әсіресе монета таңбалары оларды ажыратуға көмектеседі – қызығушылық танытқан оқырмандарға жақсы монета каталогына жүгінуге кеңес беріледі. Ауыр монеталар кезеңінде ақсүйектер Лондон мен Каледе соғылды, Кале монеталары кеменің мұртындағы байрақ арқылы ерекшеленді. Жеңіл монеталар кезеңінде ақсүйектер тек Лондонда ғана соғылды. Аверстегі жазу: HENRIC DI GRA REX ANGL Z FR DNS HIBS Z AQT (қысқартулардың көптеген нұсқалары бар) ("Генрих, Құдайдың құрметімен Англия және Франция королі, Ирландия және Аквитанияның иесі"). Кері жағындағы жазу: IHC AUTEM TRANSIENS PER MEDIUM ILLORR IBAT ("Бірақ Иса олардың арасынан өтіп өтті").
1413 жылдан бастап
Генрих V (1413–22) монеталары оның әкесінің монеталарына өте ұқсас, бірақ дизайн мен әріп стилінің жетіге жуық әртүрлі нұсқалары бар. "Аквитания" деген аталымның болмауы Генрих IV және V монеталары арасындағы тағы бір айырмашылық. Аверстегі жазу: HENRIC DI GRA REX ANGL Z FRANC DNS HYB (көбінесе қысқартылған) ("Генрих, Құдайдың рақымымен Англия және Франция королі, Ирландияның иесі"). Реверстегі жазу: IHC AUTEM TRAN(S)IENS PER MEDIUM ILLORR IBAT ("Бірақ Иса олардың арасынан өтіп, өз жолымен кетті"). Генрих VI-ның бірінші билігі (1422–61) кезінде ақсүйек монеталары соғылды, бірақ алтынның жетіспеуі монеталардың азайтылуына себеп болды. Лондон мен Кале монетаханаларынан бірнеше шығарылым жасалды, бірақ кезеңнің соңына қарай монеталар тек Лондонда ғана соғылды. Аверстегі жазу: HENRIC DI GRA REX ANGL Z FRANC DNS HYB (көбінесе қысқартылған) ("Генрих, Құдайдың рақымымен Англия және Франция королі, Ирландияның иесі"). Реверстегі жазу: IHC AUTEM TRANSIENS PER MEDIUM ILLORR IBAT ("Бірақ Иса олардың арасынан өтіп, өз жолымен кетті"). Британдық археологиялық телесериалдың "Time Team" атты эпизодында Коднор қамалының көпір аймағын қазғанда алтын ақсүйек монетасы табылған. Бұл қамалдың бастапқы құрылысын анықтауға көмектесті және тұрғындарының Агинкур шайқасына қатысқандығын растады деп есептелді.
Obverse legend: HENRIC DI GRA REX ANGL Z FRANC DNS HYB (often abbreviated) ("Henry by the grace of God King of England and France Lord of the Irish"). Reverse legend: IHC AUTEM TRAN(S)IENS PER MEDIUM ILLORR IBAT ("But Jesus passing through their midst went His way"). Nobles were struck throughout Henry VI's first reign (1422–61), but a shortage of gold resulted in fewer coins being struck. There were a number of issues, from both the London and Calais mints, but towards the end of the period the coins were only struck in London. Obverse legend: HENRIC DI GRA REX ANGL Z FRANC DNS HYB (often abbreviated) ("Henry by the grace of God King of England and France Lord of the Irish"). Reverse legend: IHC AUTEM TRANSIENS PER MEDIUM ILLORR IBAT ("But Jesus passing through their midst went His way"). In an episode of the British archaeological television series Time Team, a gold Noble was unearthed while excavating the drawbridge area of the moat of Codnor Castle. This helped to date the original castle construction and was believed to confirm the participation of the occupants in the Battle of Agincourt.
1430 жылдан бастап
Эдуард III билегеннен бері стилі, құны немесе сапасы өзгермеген алтын асыл, соңғы рет король Эдуард IV (1461–1470) билік құрған кезеңде соғылды. Алтын бағасы 1430 жылдардан бастап көтерілді, сондықтан алтын монеталар Еуропада Англияға қарағанда құндырақ болды, бұл Англияда алтын тапшылығына әкелді, себебі монеталар пайда табу үшін экспортталды. Эдуард IV-тің ауыр монеталар кезеңінде (1461–1464) Лондонда тек аз ғана асылдар соғылды. Соңында, 1464 жылы монеталардың континентке ағып кетуін тоқтату мақсатында барлық алтын асылдардың құны алты шиллинг пен сегіз пенстен (6/8 немесе 80 пенс) сегіз шиллинг пен төрт пенске (8/4 немесе 100 пенс) дейін көтерілді, сондай-ақ жаңа монета – «Роза асылы немесе Корольдік» он шиллингке тең және 120 дәнге (7,8 грамм) салмақ қосылды. Алайда, ол танымал болмады және 1470 жылдан кейін шығарылуы тоқтатылды. Керісінше, 1464 жылы алғашқы асылмен бірдей құнға ие, алты шиллинг пен сегіз пенстік жаңа монета – «періште» енгізілді және көп ұзамай танымал және маңызды монетаға айналды. Аверстегі жазу: EDWARD DI GRA REX ANGL Z FRANC DNS HYB («Эдуард, Құдайдың рақымымен Англия және Франция патшасы, Ирландияның иесі»). Реверстегі жазу: IHC AUTEM TRANSIENS PER MEDIUM ILLOR IBAT («Бірақ Иса олардың арасынан өтіп өзінің жолымен кетті»). Шартты түрде алты шиллинг сегіз пенс, 6с.8д. немесе көбінесе 6⧸8 (және «алты және сегіз» деп оқылатын) сол кездегі британ валютасында есеп жүргізудің белгілі бір аспектілерінде пайдалы болды, тіпті ондық жүйеге көшу күніне, 1971 жылдың 15 ақпаны, дүйсенбіге дейін.