Кіріспе
Британдық қазіргі және тарихи монеталар
Біріккен Корольдік, Британдық Корольдік тәуелділіктері және Британдық теңізасты аумақтарының стандартты айналыстағы монеталары пеннилер мен фунт стерлингтерде (символ "£", коммерциялық GBP) есептеледі және құны бір пенни стерлингтен екі фунтқа дейін жетеді. 1971 жылғы 15 ақпанда ондық жүйеге көшуден кейін фунт 100 (жаңа) пенске бөлінді. Ондық жүйеге дейін он екі пенс бір шиллингке, ал жиырма шиллинг бір фунтқа тең болатын. Британдық монеталар Уэльстің Ллантрисант қаласындағы Корольдік монета соғу орталығында дайындалады. Корольдік монета соғу орталығы монеталардың дизайнын да тапсырыс береді. Айналыстағы монеталардан өзге, Ұлыбритания 5 фунт номиналындағы естелік ондық монеталарды (тағдар) да соғады. Сондай-ақ, салтанатты Maundy ақшасы, алтын соверендер, жартылай соверендер және алтын мен күміс Britannia монеталары да шығарылады. Біріккен Корольдіктен тыс, фунт стерлингті қолданатын кейбір аумақтар өз монеталарын шығарады, олардың номиналы мен сипаттамалары Ұлыбритания монеталарымен бірдей, бірақ жергілікті дизайнмен.
Ондыққа дейінгі монеталардың тарихы
Шарльменнің франк империясымен сауда байланыстарының арқасында англосаксон мемлекеттері франк ақша жүйесін қабылдады. 12 денье ("d", пенни) соуға (шиллингке) және 240 денье немесе 20 соу либраға ("£", фунтқа) тең болды, осыдан қазіргі британ ақшасының аты шықты. Бұл 240 пеннидің нақты салмағын көрсетеді, олардың әрқайсысы 30 граммнан салмақ тартса, 1 фунт стерлинг (0,925 сынамалы) күмістен тұратын салмаққа тең болатын. Осы кезден бастап көптеген ғасырлар бойы тек пеннилер ғана соғылды, ал шиллингтер мен фунттар тек есептеу бірліктері ретінде қолданылды.
1500-ден бұрынғы теңге
Англияның күміс пенниі алғаш рет біздің заманымыздың 8-ші ғасырында Батыс Еуропаның Каролинг ақша жүйесін қабылдаумен пайда болды, онда 12 пенни бір шиллингті, ал 20 шиллинг бір фунтты құрады. Англияның пенниінің салмағын 8 ғасырда Шарльменнің замандасы Мерсиялық Оффа 22 1/2 трой грам (шамамен 1,46 грамм) деп белгіледі; 240 пеннидің салмағы 5400 грам немесе мұнара фунты (5760 грамдық трой фунтынан өзгеше). Күміс пенни 780 жылдан 1280 жылға дейін 500 жыл бойы соғылған жалғыз монета болды. Шарльменнің тұсында 12 ғасырға дейін Англияның күміс ақшасы қол жетімді ең таза күмістен жасалған. Бірақ, жақсы күміс ақша соғудың кемшіліктері де болды, атап айтқанда, оның тозу деңгейі және монеталарды "қиюдың" немесе кесудің оңайлығы. 1158 жылы Генрих II ағылшын монеталары үшін жаңа стандартты – «Тилби пенниін» енгізді, ол 92,5% күміс және 7,5% мыстан тұратын стерлинг күміс стандарты болды. Бұл тозуға төзімді қорытпа болды, бірақ күмістің жоғары сапалы түрі саналды. Бұл «қию» әрекетін тоқтатуға көмектесті, бірақ бұл практика одан әрі шектелді және қазіргі монеталардың жиегіндегі тік тілімдердің енгізілуімен толығымен жойылды. Күміс пеннидің салмағы 1344 жылға дейін 22 грамнан жоғары болды; кейін 1351 жылы 18 грамға, 1412 жылы 15 грамға, 1464 жылы 12 грамға және 1527 жылы 10 1/2 грамға дейін төмендетілді. Корольдік монета соғу тарихы 886 жылға дейін жетеді. Көптеген ғасырлар бойы өндіріс Лондон қаласында жүргізілді, бастапқыда Лондон мұнарасында, содан кейін Tower Hill-де, қазіргі Royal Mint Court деп аталатын жерде орналасқан. 1970 жылдары өндіріс Оңтүстік Уэльстегі Ллантрисантқа көшірілді. Тарихи тұрғыдан Шотландия мен Англияда жеке монета жүйелері болды; Шотландияның соңғы монеталары Англиямен біріккеннен кейін 1709 жылы соғылды.
1500-ден кейінгі теңге
Генрих VIII билік құрған кезде күміс мазмұны бірте-бірте төмендеп, үштен бір бөлік күміске дейін жетті. Алайда, 1551 жылы Эдуард VI билік құрғанда, бұл құлдыраған монеталар шығару тоқтатылып, стерлинг күмісіне қайта оралуға басымдық берілді, сонда бір пеннидің салмағы 8 гран болатын. Сол жылы алғашқы таждар мен жарты таждар шығарылды. Осы кезден бастап 1920 жылға дейін стерлинг ережесі сақталды. Монеталар бастапқыда қолмен соғылған – екі штамптың арасына бос монетаны қойып соққымен ұрудың ежелгі әдісі. Бұл классикалық Грек дәуірінен бастап Батыс әлемінде монета жасаудың дәстүрлі тәсілі болды, Азиядан айырмашылығы, онда монеталар дәстүрлі түрде құйылатын. Машинамен жасалған (яғни ұнтақталған) монеталар алғаш рет Елизавета I (1558–1603) билік құрған кезеңде және кейін Джеймс I мен Карл I билік құрған жылдары шығарылды, бірақ бастапқыда монета сақтаушылары механикаландыруға қарсылық көрсетті, олар көптеген монеталардың балғамен соғылуын қамтамасыз етті. 1662 жылдан бері шығарылған барлық британдық монеталар ұнтақталған. 1601 жылы бір трой унция немесе 480 гран стерлинг күмісінен 62 пенни (яғни әр пенни 7,742 гран салмақта) жасауға бұйрық берілді. 1696 жылға қарай, тоғыз жылдық соғыс кезінде монетаны кесіп алудың көбеюі валютаның құнын күрт әлсіретті, сондықтан айналыстағы барлық қолмен соғылған күміс монеталарды қайтарып алып, жаңа монеталармен алмастыру туралы шешім қабылданды. Бұл операция алаяқтық пен басқарудағы кемшіліктерге байланысты апатқа жақын келді, бірақ Исаак Ньютонның Монетахана сақтаушысы болып тағайындалғаннан кейін жеке араласуы арқасында сақталды – бұл лауазым формалдық болып есептелген, бірақ ол оны жауапкершілікпен қабылдады. Ньютонның 1717 жылдың 21 қыркүйегінде Ұлыбританияның Қаржы министрлігінің Лорд комиссарларына жазған есебінің нәтижесінде, 1717 жылдың 22 желтоқсанындағы патша жарлығымен алтын және күміс монеталар арасындағы биметалдық қатынас өзгертілді, соның салдарынан алтын гинеяларды 21 күміс шиллингтен артық бағаға сатуға тыйым салынды. Басқа еуропалық елдердегі бағалардың өзгешелігінен күміс тапшылығы туды, себебі күміс монеталар импорт төлемдері үшін қолданылды, ал экспорт алтынмен төленді, нәтижесінде Ұлыбритания күміс стандартынан алғашқы алтын стандартына көшті, бұл жарлықта көзделген биметалдық стандарт емес. 1816 жылғы монета реформасы күміс монеталардың салмағы мен құнының арақатынасын және физикалық өлшемдерін белгіледі. Осыдан бастап әр трой унция стерлинг күмісі 66 пенниге немесе 51/2 шиллингке айналдырылды. 1920 жылы барлық британдық монеталардың күміс мазмұны 92,5%-дан 50%-ға дейін төмендетілді, ал қалған бөлігі марганецтен тұрады, бұл монеталар ұзақ айналыста болғаннан кейін өте қара түске түсуіне себеп болды. 1947 жылы күміс толығымен алынып тасталды, тек Маунди монеталары 1920 жылға дейінгі 92,5% күміс құрамына оралды. 1816 жылғы салмақ/құн қатынасы және өлшем жүйесі 1920 жылы күмістің құнын төмендетуден және 1947 жылы купроникльден жасалған номиналды монеталарды қабылдаудан аман қалды. Ол тіпті ондық жүйеге көшуден кейін де сақталды, оларға эквиваленттері бар монеталар үшін, олардың жаңа пенстердегі құнымен бірге шығарыла берді. Ұлыбритания 1992 жылы кішірек, ыңғайлы "күміс" монеталар енгізілгеннен кейін одан бас тартты.
Ондық
1971 жылы 15 ақпанда ондық жүйеге көшуден бастап фунт стерлинг (символ "£") 100 пенске бөлінді. (Ондық жүйеге дейін фунт 20 шиллингке, әрқайсысы 12 [ескі] пенске бөлінген; осылайша, бір фунтта 240 [ескі] пенс болған.) Фунт стерлинг ондық жүйеге көшкеннен кейін де Ұлыбританияның валюта бірлігі болып қала берді (көптеген басқа Британдық Достастық елдерінен айырмашылығы, олар ондық жүйеге көшу кезінде фунтты долларға немесе 10 шиллинг немесе 1/2 фунттан тұратын жаңа валюта бірліктерімен алмастырды). Келесі монеталар осы суреттерімен енгізілді: Жарты пенни, 1971–1984 жж.: Монархты бейнелейтін тәж. Бір пенни, 1971–2007 жж.: Тәж киген қақпақ және тізбек (Парламент палатасының символы). Екі пенни, 1971–2007 жж.: Уэльс принцінің қауырсындары: корона ішіндегі страустың қауырсындары. Бес пенни, 1968–2007 жж.: Шотландияның символы – патша тәжімен безендірілген қызыл гүл. Он пенни, 1968–2007 жж.: Патша тәжімен безендірілген Англияның арыстаны. Елу пенни, 1969–2007 жж.: Британия және арыстан. Бірінші ондық монеталар – бес пенни (5p) және он пенни (10p) – 1968 жылы ондық жүйеге көшуге дайындық ретінде, халықты жаңа жүйемен таныстыру үшін енгізілді. Бұл монеталар бастапқыда ондық жүйеге дейінгі монеталармен бірге айналыста болды және олардың мөлшері мен құны сол кездегі бір шиллингтік және екі шиллингтік монеталармен сәйкес келді. 1969 жылы ескі он шиллингтік банкнотты алмастырып, елу пенни (50p) монетасы енгізілді. Сол кездегі қалған ондық монеталар – жарты пенни (1/2p), бір пенни (1p) және екі пенни (2p) – 1971 жылы ондық жүйеге көшу кезінде шығарылды. Ондық жүйе жоспарланған кезде алюминийден жасалатын ширек пенни монетасын шығару ұсынылған, бірақ ол ешқашан да соғылмаған. Жаңа монеталар бастапқыда (жекеше) немесе (көпше) деген жазумен белгіленді. "Жаңа" сөзі 1982 жылы алынып тасталды. Жаңа пеннилерді ескі пеннилерден ажырату үшін "p" символы қабылданды, ескі пеннилерде "d" символы қолданылған (латынша "denarius" сөзінен, Рим империясында қолданылған монета).
Half penny, 1971–1984: A crown, symbolising the monarch. One penny, 1971–2007: A crowned portcullis with chains (the badge of the Houses of Parliament). Two pence, 1971–2007: The Prince of Wales's feathers: a plume of ostrich feathers within a coronet. Five pence, 1968–2007: The Badge of Scotland, a thistle royally crowned. Ten pence, 1968–2007: The lion of England royally crowned. Fifty pence, 1969–2007: Britannia and lion. The first decimal coins – the five pence (5p) and ten pence (10p) — were introduced in 1968 in the run up to decimalisation in order to familiarise the public with the new system. These initially circulated alongside the pre decimal coinage and had the same size and value as the existing one shilling and two shilling coins respectively. The fifty pence (50p) coin followed in 1969, replacing the old ten shilling note. The remaining decimal coins – at the time, the half penny (1/2p), penny (1p) and two pence (2p) — were issued in 1971 at decimalisation. A quarter penny coin, to be struck in aluminium, was proposed at the time decimalisation was being planned, but was never minted. The new coins were initially marked with the wording (singular) or (plural). The word "new" was dropped in 1982. The symbol "p" was adopted to distinguish the new pennies from the old, which used the symbol "d" (from the Latin denarius, a coin used in the Roman Empire).
Аверс үлгілері
Қазіргі кездегі барлық британдық монеталардың бетінде қазіргі монархтың басы бейнеленген. 2022 жылға дейін ондық жүйеге көшкеннен бері бір ғана монарх болды, Елизавета II, және оның басы сол күнге дейін соғылған барлық ондық монеталарда оңға қарап тұрды (төмендегі «Монархтың профилі» бөлімін де қараңыз). Патшайымның жасы ұлғайған сайын өзгеретін келбетін көрсететін бес түрлі бейне пайдаланылды. Оларды Мэри Гиллик (1968 жылға дейін соғылған монеталар үшін), Арнольд Мачин (1968–1984), Рафаэль Маклуф (1985–1997), Ян Ранк Бродли (1998–2015) және Джоди Кларк (2015 жылдан бастап) жасады. 2022 жылдың қыркүйегінде Мартин Дженнингс салған Карл III-нің алғашқы портреті таныстырылды. Қазіргі монеталардың көпшілігі латынша жазумен келген, оның толық түрі «Елизавета II, Құдайдың құрметімен, Королева және Иман қорғаушысы» дегенді білдіреді. Жазу әдетте түрлі қысқартылған нұсқаларда кездеседі. Карл III таққа отырғаннан кейін соғылған және айналымға шығарылған монеталарда жазу .
2008 жылғы қайта құру
2008 жылы Ұлыбритания монеталары кең ауқымды қайта жобалауға ұшырады, нәтижесінде барлық монеталардың артқы дизайны өзгерді. Бұл британдық монеталардың алғашқы ондық монеталары 1968 жылдың сәуірінде енгізілгеннен бергі алғашқы масштабты өзгеріс болды. Басты ерекшелік – алты монетада (1p, 2p, 5p, 10p, 20p, 50p) ортақ артқы дизайнның пайда болуы, оларды біріктіру арқылы Корольдік қалқанның суретін құруға болады. Бұл бір монета дизайнының бірнеше монетада осылайша қолданылған алғашқы жағдайы болды. 2015 жылы 2 фунт стерлинг монетасының қайта жобалануына 2008 жылы 50 пенс монетасынан Британияның бейнесі жоғалғаны туралы шағымдар себеп болды. Барлық монеталардың бет жағындағы дөңгелек нүктелерден (шекарадағы кішкентай нүктелер) бас тартылды. 20 пенс монетасының бет жағына 1982 жылы монета енгізілген кезде артқы жағында болған жыл да қосылды (бұл ешқандай датасы жоқ ерекше «мұқаба» нұсқасының шығуына әкелді). 50 пенс монетасының екі жағы да 180 градусқа бұрылды, яғни монетаның төменгі бөлігі енді жалпақ жиек емес, бұрышқа айналды. Бұрын 1 және 2 фунттан басқа барлық монеталарда болған, монетаның номиналдық құнын көрсететін сандар алынып тасталды, тек сөздермен жазылған құн қалды. Қайта жобалау 2005 жылдың тамызында Корольдік монета жасау орталығы бастаған конкурс нәтижесінде туды, ол 2005 жылдың 14 қарашасында аяқталды. Конкурсқа барлығы 4000-нан астам өтініш келіп түсті. Кейбір сыншылар қайта жобалауда Уэльс символының (мысалы, Уэльс аждаһасы) болмауына наразылық білдірді, себебі Корольдік қалқанда Уэльске тән ешқандай белгі жоқ. Уэксхэм округінің Парламент депутаты Иан Лукас, сонымен қатар Ұлыбритания туына Уэльс аждаһасын қосу үшін үгіт жүргізіп, бұл жағдайды «көңіл көншітпейтін» деп атады және Корольдік стандартқа Уэльсті қосу туралы өтінішпен Корольге хат жазатынын мәлімдеді. Дизайнер Дент: «Мен уэльстімін және оған мақтан тұтамын, бірақ мен дизайнда Уэльс аждаһасы немесе басқа да бейнесінің жоқтығы туралы ешқашан ойламадым, себебі мен үшін Уэльс Корольдік гербте бейнеленген. Бұл мен үшін ешқашан мәселе болған жоқ» деді. Неміс жаңалықтар журналы Der Spiegel бұл қайта жобалау Ұлыбританияның «жақын арада евро аймағына қосылмау» ниетін білдіретінін мәлімдеді.
2008 жылдан кейінгі өзгерістер
2012 жылдан бастап 5 пен 10 пенс монеталары никельмен қапталған болаттан жасала бастады, ал қалған купроникль монеталарының көп бөлігі қымбат металдарды қайтару мақсатында айналымнан алынды. Жаңа монеталардың салмағын сақтап қалу үшін қалыңдығы 11%-ға арттырылды. Жаңа монеталарға байланысты никельге аллергияның күшеюіне қатысты алаңдаушылықтар туды. Корольдік монета жасау орталығы тапсырыс берген зерттеулер көрсеткендей, монеталар жасалма терге батырылғанда никельдің ағып кетуі жоғарыламаған. Дегенмен, тәуелсіз зерттеуде монеталарды ұстағандағы үйкеліс ескі үлгідегі монеталармен салыстырғанда никельдің төрт есе көп бөлінуіне себеп болатыны анықталды. Швеция 2015 жылдан бастап монета жасауда никель қолданудан бас тартуды жоспарлап отыр. 2016 жылы 1 фунт стерлинг монетасының құрамы бір металлдан жасалған дөңгелек пішіннен 12 қырлы екі металлдан жасалған дизайнға өзгертілді, диаметрі сәл үлкейтілді және бұрынғы көптеген дизайн үлгілері бір, өзгермейтін дизайнға алмастырылды. Жаңа монеталардың өндірісі 2016 жылы басталды, ал 2016 жылғы монеталар 2017 жылдың 28 наурызында айналымға түсті. 2015 жылдың ақпан айында Корольдік монета жасау орталығы Энтони Дюфорттың суреті салынған 2 фунт стерлинг монетасының жаңа дизайнын жариялады, бірақ оның екі металлдан жасалған құрамы өзгеріссіз қалды. Британдық монеталардың шетіндегі жазулар 1983-2016 жылдар аралығындағы дөңгелек 1 фунт монеталарында жиі кездесетін, бірақ қазіргі кезде тек 2 фунт монеталарында ғана таба аласыз. 1997 жылдан 2015 жылға дейін шығарылған стандартты 2 фунт стерлинг монетасының шетінде жазу болды. 2015 жылдан бастап жаңартылған монетаның шетінде жаңа жазу пайда болды, ол «Мен төрт теңізді иемденемін» деген латын тіліндегі сөздер, бұл сөздер бұрын Британия бейнесі салынған монеталарда кездесетін. Басқа еске алу монеталарының 2 фунттарының өзіндік шет жазулары немесе дизайн үлгілері бар.
2023 қайта құру
2023 жылдың қазан айында Корольдік монета жасау орталығы айналымға шығарылатын монеталардың жаңа дизайнын жариялады, олар жыл соңына дейін шығарылуға тиіс болды. Жаңа дизайндарда король Карл III-нің сол жаққа қараған портреті және корольдің мойнының артында шағын Тюдор тажының белгісі бейнеленген. Монетаның кері жағы тік бөлінген: сол жақтағы үштен бірінде король Карл II монеталарындағыдай бірін-бірі байланыстырған үш "C" әрпінен тұратын фон және сандық номиналы көрсетілген үлкен сан бар, бұл 2008 жылғы жаңа дизайнға қатысты сынға жауап ретінде жасалған. Әр дизайнның оң жақтағы үштен екі бөлігінде төрт елдің әрқайсысын көрсететін жануар немесе өсімдік бейнеленген: 1 пенни – жаңғақты тышқан, 2 пенни – қызыл сүрегі, 5 пенни – ағылшын еменінің жапырақтары мен емен жаңғақтары, 10 пенни – батыс қапталқұс, 20 пенни – Атлантикалық тупик, 50 пенни – Атлантикалық лосось, 1 фунт – екі ара, 2 фунт – Ұлыбританияның төрт геральдикалық гүлі: Тюдор раушаны, қызылқұйрық, нарцисс және үш жапырақты қонжыр. Монета шетінде латын тілінде "Барлықтарыңыздың қызметінде" деген жазу бар, бұл корольдің 2022 жылғы 9 қыркүйектегі таққа отыру сөзінен алынған.
1p depicts the hazel dormouse. 2p depicts the red squirrel. 5p depicts English oak tree leaves and acorns. 10p depicts a western capercaillie. 20p depicts an Atlantic puffin. 50p depicts an Atlantic salmon. £1 depicts two bees. £2 depicts the four heraldic flowers of the United Kingdom: Tudor rose, thistle, daffodil and shamrock, with the edge inscription , Latin for “In the service of all”, taken from the King's inaugural address on 9 September 2022.
Ескірген атаулар
Төмендегі ондық сандардағы монеталар айналыстан шығарылды және заңды төлем құралы болудан қалды. Атауы Аверс Кері Диаметрі Қалыңдығы Масса Құрамы Етісі Кірісі Алынған Жарты тыйын Елизавета II Королева Корольдік тажы 17.4 мм 1 мм 1.78 г Бронза Түз 1971 1984 Бес пенс* Елизавета II Тажды киген қызыл гүл 23.59 мм 1.7 мм 5.65 г Купроникль Тісті 1968 1990 Он пенс* Тажды киген арыстан 28.5 мм 1.85 мм 11.31 г 1992 Елу пенс* Отырған Британия арыстанмен бірге 30.0 мм 2.5 мм 13.5 г Түз, жетібұрышты Реулео 1969 1997 Әртүрлі мерекелік суреттер 1973 Бір фунт† Елизавета II Көптеген әртүрлі суреттер 22.5 мм 3.15 мм 9.5 г Никельді мыс Тісті, өзгеретін жазу және/немесе әшекеймен 1983 15 қазан 2017 Корольдік қалқан 2008 Екі фунт Стандартты кері суреті жоқ 28.4 мм ~3 мм 15.98 г Никельді мыс 1986 1998
* 5 пенс, 10 пенс және 50 пенс монеталарының сипаттамалары мен күндері 1968 жылдан бері шығарылған үлкен өлшемдерге қатысты. † Сипаттама 1983 жылдан 2016 жылға дейін шығарылған дөңгелек монетаға жатады. Ескіргенімен, бұл монетаны әлі де банктерде және британдық теміржол жүйелерінде айырбастауға болады.
Айналыста жүрген ескерткіш үлгілері
Айналымдағы елу пенс пен екі фунт монеталар әртүрлі еске алу кері дизайндарымен шығарылды, әдетте тарихи оқиғалардың жылдықтарын немесе белгілі адамдардың туған күнін атап өту үшін. 50 пенстің үлкен нұсқасының үш мерейтойлық дизайны шығарылды: 1973 жылы (ЕЭҚ), 1992–93 жылдары (ЕҚ төрағалығы) және 1994 жылы (D-Day мерейтойы). Кішігірім 50 пенс монетасының еске алу дизайндары (Британияның стандартты шығарылымымен қатар) 1998 жылы (екі дизайн), 2000 жылы және 2003 жылдан 2007 жылға дейін жыл сайын (2006 жылы екі дизайн) шығарылды. Толық тізім үшін, қараңыз Елу пенс (Британдық ондық монетасы). 1997 жылға дейін екі фунт монетасы тек мерейтойлық шығарылымдарда ғана соғылды – 1986, 1989, 1994, 1995 және 1996 жылдары. 1999 жылдан бастап 2 фунт стерлингтің еске алу монеталары, 1997 жылы енгізілген стандартты екі металл монеталармен қатар, тұрақты түрде шығарылады. Жыл сайын бір немесе екі дизайн соғылды, 2000 жылы ешқайсысы да, ал 2002 жылы Манчестерде өткен 2002 жылғы Достастық ойындарына арналған төрт аймақтық дизайн шығарылды. Бұл монеталардың кері жағы ерекше дизайнмен, ал шеттерінде тақырыпқа қатысты жазулар бар. Мерейтойлық тақырыптар кем дегенде 2009 жылға дейін жалғасады, екі дизайн жарияланды. Толық тізім үшін, қараңыз Екі фунт (Британдық ондық монетасы). 2018 жылдан 2019 жылға дейін "The Royal Mint's Quintessentially British A to Z series of coins" деп аталатын 26 түрлі дизайны бар 10 пенс монеталар сериясы айналысқа шығарылды.
Ескерткіш монеталардың заңды төлем құралы мәртебесі
2013 жылдан бері күміс естелік 20, 50 және 100 фунт стерлингтік монеталардың көптеп шығарылуы оларды жұмсау немесе сақтау әрекеттеріне әкелді, бұл Корольдік монетахананы осы күміс монеталардың, сондай-ақ купроникльді 5 фунт стерлингтік монетаның заңды төлем құралы мәртебесін түсіндіруге мәжбүр етті. Заңды төлем құралының мағынасы өте шектеулі және берешекті өтеу үшін сотқа төлеумен байланысты, сондықтан ешкімнің нақты төлем түрін қабылдауы міндетті емес (ол заңды төлем құралы болсын немесе болмасын), оның ішінде естелік монеталарды да. Корольдік монетахананың ұсынымдарында бұл монеталар заңды төлем құралы ретінде бекітілгенімен, олар жалпы айналымға шығарылмаған, шектеулі санда жасалған коллекциялық монеталар саналады.
Маунди ақшасы
Maundy ақшасы – дәстүрлі түрде кедейлерге таратылатын салтанатты монеталар, қазіргі уақытта ең лайықты зейнеткерлерге жыл сайын табыс етіледі. Maundy монеталары бір, екі, үш және төрт пенс номиналында болады. Олар 1822 жылдан бері соғылып келеді және өте шектеулі санда шығарылады. Бұл монеталар Ұлыбританияда заңды төлем құралы саналады, бірақ айналымға ие болуы өте сирек немесе мүлдем болмайды. Ондық жүйеге дейінгі Maundy монеталарының заңды төлем статусы мен құны ондық жүйеге кейінгі монеталармен бірдей, және ондық жүйеге ауысқан кезде номиналдық құны 140%-ға артқан. Олардың нумизматикалық құны одан да жоғары. Maundy монеталарында патшайымның билік басындағы айналымдағы монеталарда қолданылған түпнұсқа портреті сақталған.
Алтын теңгелер
Британияның дәстүрлі алтын монетасы – алтын суверен, бұрын 20 шиллинг (немесе бір фунт) құны бар және таза алтыннан жасалған айналымдағы монета, бірақ қазір бір фунт номиналды құны бар. Корольдік монета жасау зауыты суверендерді, сондай-ақ ширек суверендерді (2009 жылы енгізілген), жарты суверендерді, қос суверендерді және бес есе суверендерді өндіруді жалғастыруда. 1987 және 2012 жылдар аралығында «Британия» атты алтын теңгелер сериясы шығарылды, онда 1 трой унциясы (31,1 г), 1/2 унциясы, 1/4 унциясы және 1/10 унциясы таза алтын бар, мыңдық тазалығы 916 (22 карат) және номиналды құны 100 фунт, 50 фунт, 25 фунт және 10 фунт. 2013 жылдан бастап «Британия» алтын теңгелерінде 999 (24 карат) мыңдық тазалығы бар 1 трой унциясы таза алтын бар. 1997-2012 жылдар аралығында «Британия» атауымен күміс теңгелер де шығарылды. Қолданылған қорытпа – Британия күмісі (мыңдық тазалығы 958). Күміс монеталар 1 трой унция (31,1 г), 1/2 унция, 1/4 унция және 1/10 унция мөлшерінде болды. 2013 жылдан бастап қолданылатын қорытпа күміс (мыңдық тазалығы 999). 2016 жылы Корольдік монета жасау зауыты алтын мен күмістен жасалған, әрбір аңға арналған 10 «Патшайымның аңдары» атты теңгелер сериясын ұсынды. Корольдік монета жасау зауыты сондай-ақ айналымдағы монеталардың күміс, алтын және платинадан жасалған сынақ жиынтықтарын, сондай-ақ зергерлік бұйымдарға орнатылған алтын монеталар сияқты сыйлық өнімдерін шығарады.
Ұлыбританиядан тыс монеталар
Ұлыбританиядан тыс жерде, Британдық Корольдік тәуелділіктеріне жататын Джерси мен Гернси фунт стерлингті өз валюталары ретінде пайдаланады. Дегенмен, олар сол номиналдар мен сипаттамаларындағы, бірақ әртүрлі дизайндары бар жергілікті монеталарды шығарады. Бұл монеталар осы аумақтарда Ұлыбритания монеталарымен, сондай-ақ ағылшын, солтүстік ирландиялық және шотландтық банкноттармен бірге еркін айналымда жүреді, бірақ Ұлыбританияда қолдану үшін оларды айырбастау қажет. Олдерни аралы да мерекелік монеталарды шығарады. (Толық мәліметтер үшін Джерси фунтының, Гернси фунтының және Олдерни фунтының монеталарын қараңыз). Мэн аралы Корольдік тәуелділіктері арасында өзінің жеке валютасын – Мэн фунтын шығаратын ерекше жағдайды құрайды. Мэн аралы фунт стерлингті қосымша валюта ретінде мойындағанымен, Мэн фунтының монеталары Ұлыбританияда заңды төлем құралы емес. Фунт стерлинг сонымен қатар Оңтүстік Грузия және Оңтүстік Сандвич аралдары, Британдық Антарктика және Тристан-да-Кунья сияқты британдық теңізасты аумақтарының ресми валютасы болып табылады. Оңтүстік Грузия және Оңтүстік Сандвич аралдары кейде арнайы коллекциялық монеталар жиынтығын шығарады. 2008 жылы Британдық Антарктика аймағы Ұлыбританияның аталған аймаққа құқығының 100 жылдығын еске алу үшін 2 фунт стерлингтік монета шығарды. Гибралтар, Фолкленд аралдары және Сент-Хелена/Ассенсия британдық теңізасты аумақтарының валюталары – яғни Гибралтар фунты, Фолкленд аралдары фунты және Сент-Хелена фунты – фунт стерлингке бірдей шартта байланысқан, бірақ техникалық тұрғыдан алғанда дербес валюталар болып саналады. Бұл аумақтар өз монеталарын шығарады, олар да Ұлыбритания монеталары сияқты бірдей номиналдар мен сипаттамаларға ие, бірақ жергілікті дизайнмен жасалған, мысалы, Гибралтар фунтының, Фолкленд аралдары фунтының және Сент-Хелена фунтының монеталары. Басқа британдық теңізасты аумақтары фунт стерлингті ресми валюта ретінде пайдаланбайды.
Сленг және күнделікті қолдану
Кейбір ондық жүйеге дейінгі монеталар немесе номиналдары халық арасында кеңінен танымал болды, ең танымалдары – шиллинг үшін «боб», ал фунт үшін «квид». Фартинг – «маг», күміс үш пенс – «джой», ал кейінгі никель-мыс үш пенс – «threepenny bit» ( /θ//r//ʌ//p//n//i/ немесе /θ//r//ɛ//p//n//i/ бит, яғни «thrup’ny» немесе «threp’ny» бит – апострофтің айтылуы толық «e» дыбысынан бастап, толық жойылуға дейін ауысатын); алты пенс – «таннер», екі шиллингтік монета немесе флорин – «two bob bit» болды. «Боб» әлі де «бір-екі боб табу/табуға лайық» және «боб-жұмыс аптасы» сияқты тіркестерде қолданылады. Екі шиллинг алты пенс монетасы немесе жарты крона – «half dollar» деп аталатын, кейде «екі және бір тепкіш» те де дейтін. Екі пенстің құны барлық жерде «/t//ʌ//p//ən//s/ – tuppence» деп айтылатын, бұл қолданыс әлі күнге дейін, әсіресе егдеулер арасында естіледі. Акцентсіз «pence» жұрнағы /p//ən//s/ дыбысталатын, он екіге дейінгі басқа сандарға да қосылды; сондықтан «fourpence», «sixpence three farthings», «twelvepence ha’penny», бірақ «он сегіз пенс» әдетте «бір және алты» деп айтылатын. «Квид» бүгінгі күнге дейін Ұлыбританияда бір немесе бірнеше фунтты білдіретін танымал сленг ретінде сақталған, «a quid» және «two quid» сияқты түрлерде қолданылады. Сол сияқты, елдің кейбір аймақтарында «боб» фунттың жиырмадан бірін, яғни бес жаңа пенсті білдіретін, ал екі «боб» – 10 пенс болатын. Ондық валютаның енгізілуі жаңа еркін қолданысқа әкелді, онда пенстердегі кез келген сома «пи» жұрнағымен айтылады: мысалы, «жиырма үш пи» немесе алғашқы жылдары «екі жарым пи», бұрынғы «tuppence ha’penny» орнына. Бір фунттан жоғары сомалар әдетте былай айтылады: «бес фунт қырық». Бір фунттан кем, он пенске дейінгі сома кейде былай айтылады: «бір фунт пен пенни», «үш фунт пен төрт пенни». «Бит» сленгі термині қолданыстан толық жойылды, бірақ Шотландияда елу пенске кейде «он боб бит» деп аталады. Ондық номиналды монеталар әдетте «бұрыш» немесе «монета» терминдерін пайдалана отырып сипатталады, мысалы, «елу пи бұрышы», «он пенс монетасы».
Патшалық атақтары
Британдық монеталар өте ерте заманнан бері олар шығарылған мемлекеттің билеушісінің атымен және әрқашан латын тілінде жазылған ұзақ немесе қысқа атаумен жазылған; ең ерте ерекше ағылшын монеталарының бірі – Мерсияның Оффасының күміс пеннилері, олар «Король Оффа» деген жазумен жазылған. Жазулар ұзарған сайын, монетаға сыйып қалу үшін жазулардағы сөздер жиі қысқартылды; бірдей жазулар монетаның мөлшері мен әшекейіне байланысты әртүрлі жолдармен қысқартылды. Монета шетінен айналып өтетін жазулар әдетте жоғарғы шеттің ортасынан басталып, сағат тілі бойынша жүреді. Өте ұзын жазу монетаның екінші жағында жалғастырылатын еді. Барлық монархтар латынша есімдерді қолданды, Эдуард III және Эдуард VI, екі Елизавета және Карл III (сәйкесінше ЭДВАРДУС, ЕЛИЗАБЕТА және КАРОЛУС). + Монета жазуларының мысалдары Латын мәтіні Ағылшын мәтіні Ескертпелер Эдуард III, Құдайдың рақымымен Англия және Франция королі, Ирландия лорды Эдуард, Құдайдың рақымымен Англия королі, Ирландия лорды және Аквитания. Эдуард III француз тағына талабын уақытша тастаған кезде, 1360 жылғы Бретінь келісімінен кейін қолданылды. Эдуард, Құдайға шүкір, Англия және Франция королі, Ирландия және Аквитанияның иесі. Ағылшын-француз қарым-қатынасы нашарлағаннан кейін және Эдуард III өзінің талабын қайтадан жаңартқаннан кейін қолданылды. Генрих VII, Құдайдың рақымымен Англия және Франция королі Франция 1369 жылдан бері ағылшындар тарапынан үнемі иеленіп келді. Генрих VIII, Құдайдың рақымымен Англия және Франция королі Араб цифры 8 римдік VIII орнына қолданылды. Генрих VIII, 1541 жылы Ирландияны патшалыққа айналдырғаннан кейін қолданылды. Араб цифры 8 римдік VIII орнына қолданылды. Филипп және Мария, Құдайдың рақымымен король және королева Аймақтардың атаулары орындылық себептерімен монетадан алынып тасталды. Елизавета, Құдайдың рақымымен Англия, Франция және Ирландия королевасы Джеймс, Құдайдың рақымымен Ұлыбритания, Франция және Ирландия королі Джеймс, Шотландия королі, ағылшын тағына отыру арқылы екі патшалықты өз тұлғасында біріктірді; ол екі патшалықтың қосындысын «Ұлыбритания» деп атады (барлық аралдың атауы), бірақ олар бір ғасырдан астам уақыт бойы заң жүзінде бөлек болды. Чарльз, Құдайдың рақымымен Ұлыбритания, Франция және Ирландия королі Оливер, Англия, Шотландия, Ирландия және т.б. мемлекеттердің қамқоршысы, Құдайдың рақымымен Кромвель монарх ретінде билік жүргізді, бірақ король атағын талап етпеді. Чарльз II, Құдайдың рақымымен Ұлыбритания, Франция және Ирландия королі Джеймс II, Құдайдың рақымымен Ұлыбритания, Франция және Ирландия королі Уильям мен Мэри, Құдайдың рақымымен Ұлыбритания, Франция және Ирландия королі және королевасы Уильям мен Мэри жұбайлар бірлесіп билік жүргізді. Уильям III, әйелі қайтыс болғаннан кейін жалғыз билік жүргізді. Анна, Құдайдың рақымымен Ұлыбритания, Франция және Ирландия королевасы Георгий, Құдайдың рақымымен Ұлыбритания, Франция және Ирландия королі, сенімнің қорғаушысы, Брауншвейг және Люнебург герцогы, Киелі Рим империясының қазынашысы және сайлаушысы Георгий I, Ганновер сайлаушысы ретінде ие болған атақтарын қосты. Сондай-ақ, ол «сенімнің қорғаушысы» деген атақты қосты, ол Генрих VIII-ден бері ағылшын корольдерінің барлық атағы болған, бірақ бұрын монеталарда сирек кездесетін. Георгий II, Құдайдың рақымымен Ұлыбритания, Франция және Ирландия королі, сенімнің қорғаушысы, Брауншвейг және Люнебург герцогы, Киелі Рим империясының қазынашысы және сайлаушысы Георгий III, Құдайдың рақымымен Ұлыбритания, Франция және Ирландия королі, сенімнің қорғаушысы, Брауншвейг және Люнебург герцогы, Киелі Рим империясының қазынашысы және сайлаушысы Георгий III, Британия королі, сенімнің қорғаушысы Ұлыбритания мен Ирландияны біріктіру актісі бір патшалыққа біріктірді, ол монетада латын тіліндегі көпшелік «британиялықтар» («британиялықтар», көбінесе қысқартылған) арқылы бейнеленді. Сонымен қатар, Франция тағына талап етуден бас тартты және басқа атақтар монетадан алынып тасталды. Георг IV, Құдайдың рақымымен Британия королі, сенімнің қорғаушысы Римдік сан «4» әртүрлі сандарда IIII және IV арқылы бейнеленді. Уильям IV, Құдайдың рақымымен Британия королі, сенімнің қорғаушысы Виктория, Құдайдың рақымымен Британия королевасы, сенімнің қорғаушысы Виктория, Құдайдың рақымымен Британия королевасы, сенімнің қорғаушысы, Үндістан императрицасы Викторияға 1876 жылы «Үндістан императрицасы» атағы берілді. Эдуард VII, Құдайдың рақымымен барлық британиялықтардың королі, сенімнің қорғаушысы, Үндістан императоры Эдуард VII монеталары «британиялықтардың» артынан «барлық» деген сөзді қосты, бұл Ұлыбританияның теңіздік колонияларымен қатар Англия, Шотландия және Ирландияның Біріккен Корольдіктеріне билік етуді білдірді. Георгий V, Құдайдың рақымымен барлық британиялықтардың королі, сенімнің қорғаушысы, Үндістан императоры Эдуард VIII, Құдайдың рақымымен барлық британиялықтардың королі, сенімнің қорғаушысы, Үндістан императоры Эдуард VIII тақтан бас тарған болса да, оның монеталары тиісінше айналымға түспеді, бірақ оның монеталарында осы сөздер болған деп болжауға болады. Георгий VI, Құдайдың рақымымен барлық британиялықтардың королі, сенімнің қорғаушысы, Үндістан императоры Георгий VI, Құдайдың рақымымен барлық британиялықтардың королі, сенімнің қорғаушысы Үндістан мен Пәкістан тәуелсіздік алғаннан кейін 1948 жылы «Үндістан императоры» атағынан бас тартты. Елизавета II, Құдайдың рақымымен барлық британиялықтардың королевасы, сенімнің қорғаушысы Елизавета II, Құдайдың рақымымен королева, сенімнің қорғаушысы 1954 жылы «барлық британиялықтар» деген сөз монетадан алынып тасталды және қазіргі монеталарда ешқандай мемлекеттің аты көрсетілмейді. Карл III, Құдайдың рақымымен король, сенімнің қорғаушысы.
Колониялардағы монеталар
Британдық колонияларда айналысқа шығарылған кейбір монеталар британдық монеталардың бір бөлігі деп есептеледі, себебі оларда қай ел үшін соғылғаны көрсетілмеген және олар Ұлыбританияда айналыста болған сол кездегі монеталардың стилінде жасалған. 1834 жылдан бастап үш жарты пенс (1 1/2 пенс, фунттың 1/6 бөлігі) монетасы негізінен Вест-Индияда және Цейлонда қолданылған. Ямайкалықтар бұл монетаны "кватти" деп атаған. Жарты фартинг (пеннидің 1/2 бөлігі, фунттың 1/480 бөлігі) монетасы бастапқыда 1828 жылы Цейлонда қолдану үшін соғылған, бірақ 1842 жылы Ұлыбританияда заңды төлем құралы деп жарияланды. Үшінші фартинг (пеннидің 1/3 бөлігі, фунттың 1/240 бөлігі) монетасы Мальта үшін 1827 жылдан бастап соғылған.