Кіріспе

Сан-Луис-Потоси, көбінесе Сан-Луис деп аталады, немесе әріптерімен SLP (Отоми: Nmiñ'u) – Мексиканың Сан-Луис-Потоси штатының астанасы және ең халқы көп қаласы. Бұл, Сан-Луис-Потоси муниципалитетінің орталық қаласы. Қаланың теңіз деңгейінен биіктігі көрсетілмейді. Қаланың халқы шамамен 824 229 адамды құрайды, ал метрополиялық аймақтың халқы – Соледад-де-Грасиано-Санчес қаласы және басқа да айналасындағы муниципалитеттерді қоса алғанда, шамамен 1 221 526 адамға жетеді. Бұл Сан-Луис-Потоси метрополиясын Мексикадағы он бірінші ең ірі метрополиялық аймаққа айналдырады. Қала Сан-Луис-Потоси штатының батыс-орталық бөлігінде, 22.16° солтүстік ендігінде және 100.98° батыс бойламында орналасқан. Муниципалитеттің ауданы көрсетілмейді. Қала Бахио макроаймағының құрамына кіреді. Қала Францияның IX Луисінің (Мексикада Сан-Луис-Рей-де-Франция, Франция королі, Сент-Луи ретінде белгілі) құрметіне аталған, ол қаланың қасиетті покровители болып саналады. "Потоси" атауы, қалаға негіз салынғанға дейін шамамен қырық жыл бұрын ашылған Боливиядағы Потосидің өте бай кен орындарына сілтеме жасайды, себебі Сан-Луиске жақын Серро-де-Сан-Педродағы күміс және алтын кен орындарын игеру 1592 жылы қаланың негізін қалаудың басты себебі болды. Қазіргі уақытта қала Мексиканың орталық бөлігіндегі маңызды өнеркәсіптік орталықтардың бірі болып табылады және дамыған өндіріс саласына ие. Соңғы онжылдықтарда көптеген шетелдік компаниялар, қаланың сауда үшін стратегиялық орналасуына байланысты, Сан-Луис-Потосиде инвестиция салуды жөн көрді, себебі қала Мексика қаласы мен АҚШ шекарасының арасында, сондай-ақ Мексиканың үш ірі қаласы – Мексика қаласы, Гвадалахара және Монтеррей құрайтын үшбұрыштың ортасында орналасқан. Өнеркәсіптік экономикасынан басқа, қала соңғы кезде мемлекеттік және федералды бағдарламалар арқылы Мексиканың орталық аймағындағы туристік орын ретінде насихатталуда. Сан-Луис-Потосидің тарихи орталығы көптеген ғимараттарда әртүрлі көркем стильдердің керемет үйлесімін көрсетеді және Мексикадағы отарлық сәулет өнерінің көрнекті үлгісі болып табылады. 2010 жылы тарихи орталық ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне "Камино Реал де Тьерра Адентро" аясында енгізілді.

Колонияға дейінгі кезең

Испан дәуірінен бұрын, қазіргі Сан-Луис-Потоси штатының аумағында екі мәдени аймақ орналасты: Мезоамерика және Аридоамерика. Штаттың оңтүстік және шығыс аймақтарын Отоми және Уастек патшалықтары билеген, ал солтүстік және орталық-батыс аймақтарында, қазіргі Сан-Луис қаласы орналасқан жерде, Чичимека халқы тұрды. Чичимека – қазіргі Мексиканың солтүстігіндегі Ацтек империясының шекарасында көшпелі өмір салған түрлі этностарды білдіретін жалпы атау. Көшпелі халық болғандықтан, олар Мезоамерика өркениеттері сияқты ірі қалалар мен тұрақты елді мекендер салған жоқ. Тарихшылар оларды өте соғысқан халықтар деп сипаттайды, олар үнемі бір-бірімен соғысқан. Бұл тайпалар әртүрлі тілдерде сөйлегенмен, олардың әдет-ғұрыптары ұқсас болды. Испан конкистадоры мен олардың жергілікті одақтастары Мексика мемлекетінің қалыптасқан аумағына келгеннен кейін, Аридоамериканың солтүстік аумақтарын жаулауға шамамен бір ғасыр уақыт кетті. 16 ғасырдың соңында отарлаушылар аймақта алғашқы қоныстарды құрғанда, Гуачичил тайпаларының үздіксіз шабуылдарына қарсы күресуге мәжбүр болды. Олар Закатекасқа жаңа ашылған жолмен сауда жасауға шыққан керуеншілерге шабуыл жасады. Конкистадорлар мен діни миссионерлер қазіргі Сан-Луис қаласы орналасқан жерді "Эль Гран Тунал" (Тун жемісінің үлкен орны) деп атады. Соңында, 1589 жылы Мигель Кальдера мен Диего де ла Магдаленаның күш-жігерінің нәтижесінде Чичимека халқы мен испан отарлаушылары арасында бейбітшілік орнады, бұл Чичимека соғысының аяқталуын білдірді.

Колониялық кезең

Францискандық миссия 1583 жылы, қала салынғанға дейін тоғыз жыл бұрын аймақта құрылды. 1592 жылдың басында Серро-де-Сан-Педро кен орындары табылды. Сан-Педро тауында судың жетіспеуі сол жерде жаңа елді мекендер салуға, сондай-ақ кен байлықтарын тиімді пайдалануға кедеріс келтірді. Бірақ, одан шалқарыда суы мол аңғар болды. Осының нәтижесінде кен өндіру жұмыстарын жеңілдету үшін жаңа қалашық құрылды. Сан-Луис-Потоси қаласының құқықтық негізі 1592 жылдың 3 қарашасында Вице-король Луис де Веласко құрған жарғылық комиссиямен бекітіліп, Мигель Кальдераға (қаланың тарихи негізін қалаушы саналады) және Хуан де Онатеге тапсырылды.

Тәуелсіздік

1863 жылы Мексикаға француз басқыншылығы кезінде Сан-Луис-Потоси президент Бенито Хуарес басшылығымен республикалық үкіметтің астанасы болды. 1910 жылғы 20 қарашада жарияланған Сан-Луис-Потоси жоспары Мексиканың диктатор Порфирио Диасқа қарсы революциясының бастауы болды. 1910 жылғы президенттік сайлау Диас өзінің қарсыласы Франсиско И. Мадероны тұтқындап, түрмеге қамағанда бұрмаланды. Мадеро қашып, Сан-Луис-Потоси жоспарын жариялады, сайлауды күшін жойды деп мәлімдеді және мексикалықтарды үкіметке қарсы қару алуға шақырды. Бүгінде қала орталығы алаңдар мен колониялық сәулет өнерімен толық. "Плаза-де-Армас" собор мен губернатор сарайының (1770 ж.) орналасқан жері. Жақын жердегі "Нуэстра-Сеньора-дель-Кармен ғибадатханасы" түрлі-түсті плиткалы күмбездері мен танымал алтарьларымен Мексиканың ең көрнекті шіркеулерінің бірі саналады. Бұған қоса, Сан-Луис қаласында Plaza de Toros Fermin Rivera торы бар. Орталықтан тыс жерде қазіргі заманғы өнеркәсіптік қала дамып келеді. Сан-Луис-Потоси автономды университеті (UASLP) қалада орналасқан. 1624 жылы негізі салынған иезуит колледжінің базасындағы Instituto Científico y Literario 1923 жылы университет деңгейіне көтеріліп, Латын Америкасының үздік университеттерінің бірі ретінде мойындалды.

Климат

Сан-Луис-Потосиде Кёппен климаттық жіктелімі бойынша суық жартылай құрғақ климат (BSk) басым. Қаланың теңіз деңгейінен биік орналасуының арқасында, жылына тек бірнеше күн ғана ыстық болады. Климат жыл бойына едәуір салқынырақ (қаңтар және ақпан) және жылырақ (сәуір және мамыр) кезеңдерді көрсетеді, бірақ температура жыл ішінде салыстырмалы түрде тұрақты сақталады. Сан-Луис-Потосиде жылдық орташа жауын-шашын мөлшері байқалады, көбінесе мамырдан қазанға дейін жауады. Қала орталығында қар жауу сирек болса да, қала шеткерлерінде және Сан-Луис-Потоси аймағының биік бөліктерінде қыс айларында аяз және кейде қар жауғаны туралы хабарлар жиі түседі. Соңғы рет қар 1967 жылдың қаңтарында, 1997 жылдың 13 желтоқсанында, 2011 жылдың желтоқсанында, 2016 жылдың наурызында және 2017 жылдың 8 желтоқсанында жауған.

Жергілікті тағамдар

Потосинолар (қала тұрғындары осылай аталады) жарқыраған қызғылт сары түсті энчиладасы потосиналарымен мақтанады, көбінесе қайта қайнатылған бұршақ пен гуакамолемен бірге беріледі. Жақын маңдағы Санта-Мария-дель-Рио қаласы штатты көпіршікті минералды сумен, Агуа-де-Лурдеспен қамтамасыз етеді. Бұл су дүкен сөрелерін де, потосинолардың коктейльдерін де толтырады, ал олар бұл су ішімдіктен кейінгі ауруды емдейді деп айтады.

Маңызды ғимараттар

Бұл қалада жүздеген классикалық стильде салынған ғимараттар бар. Соңғы жылдары қалада ғимараттар мен мұражайлар салу қарқыны артып келеді. Ең танымал нысандардың бірі – Таңғаманга I саябағында 9000 м² жерге орналасқан, құны 200 миллионнан астам песоға бағаланған Лаберинто ғылым және өнер мұражайы. Жобаны архитектор Рикардо Легоррета жасаған, ал Сан-Луис-Потоси штатының губернаторы Марсело де-лос Сантос Фрага оны қолдаған. Бұл мұражай Мексика қаласындағы Папалот балалар мұражайымен салыстырылатын эстетикалық пропорцияға ие, бірақ құрылысында қолданылған материалдар, әсіресе тас, оны нағыз Потосино өндірістік ғимаратына айналдырады. Мұражайдың аумағы 6,5 гектарды құрайды, онда аймаққа тән өсімдіктер мен орталық су көзі бар. Ішкі кеңістігі галереялармен бөлінген алты залдан тұрады. Олардың көлемі келушілерге өнер мұражайының тақырыптары мен ғылым және технология үлгілерін ұсынатын интерактивті саяхат жасауға мүмкіндік береді. Қазіргі уақытта қаладағы ең биік екі ғимарат – EME ғимараты мен Муньиз Вергер ғимараты. EME ғимараты 1988 жылы салынды, ең жоғарғы қабатына дейінгі биіктігі 64 метр, спиральді бөлігі 75 метр, ал антеннасымен бірге 98 метрді құрайды. Онда 17 қабат бар, көшедегі 10 деңгейлі паркингке 1500 автомобиль сыяды және әртүрлі кеңселер орналасқан. Муньиз Вергер ғимаратының ең жоғарғы қабаты 58 метр, спиральді бөлігі 65 метр, ал антеннасымен бірге 80 метрді құрайды, онда 15 қабат және екі лифт бар. Оның құрылысы 1991 жылы басталып, 1993 жылы аяқталды, қаладағы ең заманауи ғимарат деп есептеледі. Қазіргі уақытта екі ғимарат салынып жатыр және жобада тағы бес ғимарат бар. Корпоративтік Тангаманга, биіктігі 41 метр болатын, 14 қабаттан тұрады; құрылысы 2005 жылы басталды және 2008 жылы аяқталады. Бұл ғимаратта кеңселер мен аралас мақсаттағы "Жұлдыз" медициналық мұнарасы орналасқан, оның биіктігі 40 метр және 8 қабаты бар.

Сауда және көлік

Қаланың басты сауда орталықтары – Плаза Тангаманга, Плаза Эль Дорадо, Плаза Сендеро, Плаза Ситаделла және Плаза Сан-Луис. Қалада BBVA Bancomer, Banamex, HSBC, Banorte, Santander Serfin, Actinver, Scotiabank Inverlat және BanRegio сияқты түрлі банктер де жұмыс істейді. Қалалық көлік жүйесі, негізінен, мегаполис аумағында жүретін қалалық автобустардан тұрады. Бұған қоса, қалада таксилердің ең көп шоғырланған орындарының бірі бар. Понсиано Арриага халықаралық әуежайы – қаланың басты әуе қақпасы. Ол қала орталығынан шамалы қашықтықта орналасқан және штаттың ең маңызды әуежай терминалы болып табылады.

Медиа

Газеттерге El Sol de San Luis, Pulso, El Heraldo de San Luis, La Prensa, San Luis Hoy, La Jornada San Luis және Tribuna жатады.

Фестивальдар

Тыныштық шеруі – жыл сайынғы шара, ол ғисаның (Мәсіхтің) құмарлығы мен өлімін еске түсіреді. Ол Ұлы жұма күнінің кешінде Templo del Carmen ғимаратынан басталып, Сан-Луис-Потоси қаласының тарихи орталығындағы көшелермен жалғасады. Шеру барысында барабан мен сыбызғы тартылады, бірақ қатысушылар мен көрермендер үнсіздік сақтайды, осының арқасында шеру осылай аталады. Бұл Мексикадағы Пасха мерекесінің ең маңыздыларының бірі және 2013 жылы Сан-Луис-Потоси штатының мәдени мұрасының бір бөлігі деп танылды.