Кіріспе
Койоакан (Койоакан, кооакан, Отоми: Ndemiñ'yo) – Мексика қаласындағы аудан (demarcación territorial). Бұрынғы ауыл қазір ауданның «тарихи орталығы» болып табылады. Атауы науатль тілінен шыққан және «койоттар мекені» дегенді білдіреді, бұл ацтектер Тепанек халқының үстемдік еткен Тескоко көлінің оңтүстік жағалауындағы ежелгі ауылға ат қойған кезде пайда болған. Ацтектердің билігіне қарсы олар испандықтармен одақтасып, испандықтардың ацтек империясын жаулау кезінде бұл аймақты штаб-пәтер ретінде пайдаланды және 1521-1523 жылдар аралығында Жаңа Испанияның алғашқы астанасы етіп белгіледі. Койоакан ауылы және кейіннен муниципалитеті колониялық дәуірден бастап 19 ғасырға дейін Мексика қаласынан тәуелсіз болды. 1857 жылы аудан кеңейтілген Федералды округ құрамына енді. 1928 жылы Федералды округ он алты ауданға бөлінген кезде бұл аудан құрылды. Мексика қаласының қалалық кеңеюі 20 ғасырдың ортасында ауданға жетіп, шаруашылықтарды, бұрынғы көлдерді және орманды дамыған аймақтарға айналдырды, бірақ бұрынғы ауылдардың көпшілігі бастапқы жоспарлауын, алаңдарын және тар көшелерін сақтап қалды, сондай-ақ 16-шы ғасырдан 20-шы ғасырдың басына дейін салынған құрылыстарды сақтады. Осының нәтижесінде Койоакан ауданы, әсіресе оның тарихи орталығы, демалыс күндері танымал орынға айналды.
Coyoacán (/US/,/k//ɔɪ//oʊ//ə/'/k//ɑː//n/ KOYohəKAHN, koʝoaˈkan, Otomi: Ndemiñ'yo) is a borough (demarcación territorial) in Mexico City. The former village is now the borough's "historic center". The name comes from Nahuatl and most likely means "place of coyotes", when the Aztecs named a pre Hispanic village on the southern shore of Lake Texcoco dominated by the Tepanec people. Against Aztec domination, these people allied with the Spanish, who used the area as a headquarters during the Spanish conquest of the Aztec Empire and made it the first capital of New Spain between 1521 and 1523. The village and later municipality of Coyoacán remained independent of Mexico City through the colonial period into the 19th century. In 1857, the area was incorporated into the then Federal District when this district was expanded. In 1928, the borough was created when the Federal District was divided into sixteen boroughs. The urban expansion of Mexico City reached the borough in the mid 20th century, turning farms, former lakes, and forests into developed areas, but many of the former villages have kept their original layouts, plazas, and narrow streets and have conserved structures built from the 16th to the early 20th centuries. This has made the borough of Coyoacán, especially its historic center, a popular place to visit on weekends.
Вилла Койоакан немесе тарихи орталық
Койоакан ауданынан ерекшеленуі үшін бұрынғы тәуелсіз қауым Вилла Койоакан немесе ауданның тарихи орталығы деп аталады. Қазір 29 блоктан тұратын бұл Мексика қаласының ең көне аудандарының бірі, Мексика қаласының Зокалосынан (басты алаңынан) оңтүстікке қарай 10 км қашықтықта орналасқан. Бұл аймақ колониялық кезеңде салынған тар, тас төселген көшелер мен кішкентай алаңдарға толы. Аймақтың көп бөлігін колониялық кезеңнен 20-ғасырдың ортасына дейін салынған жеке үйлер құрайды. "Public Spaces Project" жобасы 2005 жылы бұл ауданды Солтүстік Америкада өмір сүруге ең жақсы қалалық кеңістіктердің бірі деп атады және бұл тізімдегі Мексикадан шыққан жалғыз аудан. 2011 жылы қала әкімдігі бұл ауданды "Barrio Mágico" деп таныды. Койоакан орталығы апта ішінде тыныш, бірақ демалыс күндері мен мерекелерде көп адамға толы әрі мерекелік атмосфераға ие. Зокалодан кейін Мексика қаласындағы ең көп талданған орын осы тарихи орталық, әсіресе орталықтағы екі алаң. Әкімдік мәліметінше, апта соңында бұл аймаққа шамамен 70 мың адам келеді. Адамдар бұл аймақтың әлі де ауылдық атмосферасымен қатар көптеген мейрамханалардың, кафелердің, кантиналардың, мұражайлардың, кітап дүкендерінің және басқа да мәдени орындардың болуын ұнатады. Осы бизнестің кейбіреулері шамамен бір ғасыр бойы жұмыс істеп келеді. Ол жануарлар мен адамдардың пішінінде панкейктер (хоткакстар деп аталады) жасауымен танымал. Олар көбінесе джем, қаймақ және басқа да қосымшалармен бірге шай ішуге арналған тағам ретінде желінеді. Аймақтағы тағы бір маңызды мәселе – тарихи орталықтағы көлік кептелісі мен тұрақ орынының жетіспеуі. Көлік құралдарының көптігі және жол-көлік патрульдеуінің болмауы "францелеростардың" – көшелер сияқты қоғамдық жерлерді заңсыз иелену арқылы тұрақ үшін ақы алушылардың көбеюіне әкелді. Тарихи аймақтың орталығы – "Jardín del Centenario" және "Jardín Hidalgo" деп аталатын екі үлкен алаң, олар лавр ағаштарымен толы. Олар 2008 жылы айналасындағы аумақтармен бірге қайта жаңартылды. Жасыл аймақтар жаңартылып, жерлер қызыл және қара вулкандық таспен жабылды. Жиырма бес жылдан астам уақыт бойы бұл алаңдар, әсіресе Plaza Hidalgo және оның айналасындағы көшелер сатушылармен (көшпенді және дүкендері бар) толы болды. Жаңарту жұмыстары басталғанда, алаңдардан 150 сатушы, ал айналасындағы көшелерден барлығы 500-ге жуық сатушы шығарылды. Бұл практика заңсыз болғанымен, билік оған жол беріп келген, тіпті ол алаңдарға зақым келтіргенімен және көлік қозғалысына кедергі келтіргенімен. Аудандық әкімдік сатушыларға рұқсат беруді бастады, бірақ қарсылық болды. Соңында сатушыларды өкілдік ететін топ алаңдарға қырық сатушының оралуына рұқсат беру үшін сот бұйрығын алды, бұрынғыда мұндай әрекеттерге жол берген тарихын сілтеді. Бұл бұйрыққа кейбір аудандық топтар әлі де қарсылық білдіреді, бірақ 2010 жылға дейін алаңдарда осы сатушылардың саны әлі де шектеулі. Алаңның ортасында 20-ғасырдың басындағы киоск орналасқан, оның үстінде қоладан жасалған бүркіт орналасқан боялған шыны күмбез бар. Бұл киоск 1910 жылы Мексиканың тәуелсіздігінің жүз жылдығына арналған Порфирио Диас сол кездегі ауылға сыйға тартқан. Бүркит үлгісі Францияның араласуынан кейін Мексика қабылдаған үлгі. Алаң Мигель Идальго и Костильяның есімімен аталғандықтан, Луис Ариас жасаған діни қызметкердің мүсіні де алаңда орналасқан. Муниципальді үй, сондай-ақ Ла Каса де Кортес деп аталады, бұл Plaza Hidalgo-ның солтүстік жағында орналасқан ғимарат. Ол 18-ғасырда салынғаннан бері әкімшілік/үкіметтік ғимарат ретінде қызмет етеді. Каса-де-Кортес (Кортес үйі, Эрнан Кортеске қатысты) деген қате атау Койоаканның конкистадормен байланысынан туындаған. Кортес 1521 және 1522 жылдары Койоаканда тұрды, бұл кезде талқандалған ацтек қаласы Теночтитлан Мексика қаласына қайта құрылды, ал бұл аймақ Жаңа Испания колониясының астанасы болды. Алайда, Кортес бұл жерде ешқашан тұрмаған, бірақ ғимараттың тақташасында ол солай деп жазылған. Кортестің Койоакандағы резиденциясы сол кездегі жергілікті халықтың басшысы Хуан де Гусман Изтолинкеге тиесілі жерлерде орналасқан. Кортес мұнда, ақырында, кең аумақтарды басқаруға арналған кеңселер үшін әкімшілік ғимараттар салды. Ол Оахаканың маркиз дель Валле ретінде берілген, оған Койоакан аймағы кірді. Қазіргі құрылысты 18-ші ғасырдың ортасында Кортестің ұрпақтары салған, олар әлі де Оахака доласының маркизі атағын алып, ескі құрылысты алмастырған. Бастапқыда бұл шіркеу мен оның жанындағы монастырьді доминикандықтар монастырь ретінде салған, бірақ кешен францискандықтарға берілді. 2005 жылы Сан-Хуан Баутиста шіркеуі INAH және UNAM ғалымдарының бақылауымен мұнарасы, атриумы, фасады, паломниктік есігі, солтүстік және оңтүстік жақтары және күмбез және т.б. жөндеуден өтті. Бұрын ғимаратқа шамамен бір ғасыр бойы ешқандай қалпына келтіру жұмыстары жүргізілмеген. Күмбезге ерекше зиян келген, одан ағаштар мен басқа да өсімдіктер өсіп шыққан. Жұмыстың көп бөлігі қабырғалар мен едендердің көптеген жарықтарын түзетуге бағытталған. Ғимаратта қолданылған материалдар мен түстерді анықтау үшін зерттеулер жүргізілді, содан кейін осы материалдар мен түстер қолданылды. 1934 жылы ол Ұлттық ескерткіш деп жарияланды. Жұмыс үкіметтік және жеке қаражат есебінен қаржыландырылды. Алаңдардан тыс басқа да маңызды орындарға Museo Nacional de Culturas Populares және Acuavida Coyoacán кіреді. Мұражай "Plaza del Centenario" алаңынан жақын жерде орналасқан және көбінесе халықтық немесе жаппай мәдениетке қатысты уақытша көрмелерді ұсынады, мысалы, "lucha libre" күресіне арналған көрме. Francisco Sosa көшесінде INAH тізіміндегі 65 құрылыс бар, олардың тарихи құндылығы бар. Francisco Sosa көшесіндегі Instituto Italiano de Cultura (Итальяндық мәдени институты) 17-ші және 18-ші ғасырларда салынған және 20-ғасырда қайта жаңартылған құрылыста орналасқан. Бұл құрылыс кірпіштен және тастан жасалған, қызыл фасады бар және мавр стиліндегі әшекейлеу элементтерімен безендірілген. Онда плиткамен әшекейленген фонтаны бар ішкі аула және жеке алтарь бар. Ол Итальян елшілігінің мәдени кеңселерін қамтиды. Ауданның атауы Койоаканның ескі ауылынан шыққан, онда аудандық үкімет орналасқан. Бұл аудан ауылдан әлдеқайда үлкен, Федералды округтың географиялық орталығында 54,4 км² жерді алып жатыр. Федералды округтың 3,6% құрайтын бұл округ он бірінші ең үлкен округ. Аудан солтүстік жағынан Бенито Хуарес, Иштапалапа, Хочимилько, Тлалпан және Альваро Обрегон округтарымен шектеседі. Шекаралық жолдарға Avenida Río Churubusco, Calzada Ermita Iztapalapa, Calzada de la Viga, Canal Nacional, Calzada del Hueso, Avenida del Bordo, Calzado Acoxpa, Calzada de Tlalpan, Avenida de Pedregal, Anillo Periférico, Boulevard de las Cataratas, Circuito Universitario, Avenida Ciudad Universitaria, San Jerónimo, Río Magdalena және Avenida Universidad кіреді. Жердің 69% тұрғын үйлермен, 60% ашық немесе жасыл кеңістіктермен және қалғаны аралас немесе коммерциялық мақсатта қолданылады. Аудан 167 157 тұрғын үйді қамтиды, онда екіден төртке дейін адам тұрады, бұл округтың жалпы санының 7,5% құрайды. Округ Федералды округтың халқының 7,2% құрайды. Халқы 640 423-тен 628 063-ке (2000 жылдан 2005 жылға дейін) азайды, Мексика қаласының жалпы халқы өсті. 2004 жылы Койоакан Солтүстік Америкадағы өмір сүруге ең қолайлы аудандардың бірі деп танылды, бұл Риттенхаус, Филадельфиядан және Кэмден, Мэннен озып түсті. Саябақтар және басқа да жасыл кеңістіктер 4 318 783,56 м² жерді алып жатыр және ауданның көптеген қауымдарында орналасқан. Топырақтың құрамы екі типке бөлінеді: жанартаулық және Тескоко көлінің бұрынғы төсегі. Жанартаулық жерлердің екі түрі бар: ыдырап бара жатқан жанартаулық тас және ыдырамайтын жанартаулық тас. Ең белгілі...
Ла Консепсьон
Тарихи орталықтай ескі бір аудан – Ла Консепсьон немесе Ла Кончита ауданы (Баррио де ла Консепсьон), 1520 жылдары испан конкистадорлары қоныстанған аймақ. Алаңда орналасқан ең көне ғимараттардың көпшілігі Фернандо Соса көшесінде, ол Вилла Койоаканға және Фернандес Леаль көшесіне жетелейді. Casa Colorada немесе Casa de la Malinche Ла Кончита алаңының бұрышында орналасқан, бірақ ол көпшілікке ашық емес. Кортес оны Ла Малинше үшін салған деген әңгіме бар, ал тарихшылар Кортестің испан әйелі Каталина Хуарес де Маркайданы сонда өлтіргенін санайды. Оның тарихи және эстетикалық құндылығына қарамастан, оған көңіл аз бөлінеді. Бұның себебі – Ла Малиншенің өз халқына сатқындық жасап, ацтек империясының құлдырауына себепкер болды деп жиі айыптайды. La Casa de los Padres Camilos (Камилло діни қызметкерлерінің үйі) Баррио де ла Консепсьондағы Фернандес Леаль көшесінде орналасқан. Бұл ғимарат Камиллиан діни орденіне тиесілі ферма мен хоспистің бір бөлігі болған. Бауырластар жеміс ағаштары мен гүлдерді қоса алғанда, көптеген өсімдіктер өсірген. Бүгінде негізгі үй коммерциялық мақсаттарда пайдаланылады, бірақ ғимарат өзінің көптеген бастапқы сәулеттік ерекшеліктерін сақтап қалған. Бұл кішкентай тас блоктан тұрғызылған ғимарат, оның есігі қара тастан жасалған. ХХ ғасырдың басында зал қосылды. Каса де лос Камилоның қарсысында Фрида Калоның мүсіні мен фонтаны бар Jardín Frida Kahlo орналасқан.
Санта-Катарина
Санта-Катарина маңы Койоаканның көптеген маңызды орындарына орналасқан. Ол Франсиско Соса көшесі бойындағы Пласа-дель-Сентенариодан батысқа қарай орналасқан. Бұл Санта-Катарина капелласы деп аталатын ашық сары түсті шатыры бар шағын алаң. Бұл капелла колониялық дәуірдің басында жергілікті халықтың пайдалануы үшін салынған. Бүгінгі күні ғимарат 1520 жылдары салынған бастапқы құрылыстың қалдықтарын сақтап тұр, ол бастапқыда ашық капелла ретінде салынған, сондай-ақ 17 ғасырдың ортасында жасалған әшекейлеу жұмыстарын, онда пушка күмбезі қосылған. Кейін мұнара мен фонарь салынған, бірақ олар 1985 жылғы жер сілкінісінде құлап кеткен. Ішінде 400 жылдық суреттер сақталған. 1932 жылы ол Ұлттық ескерткіш деп жарияланды. 20 ғасырдың басында Каса-де-Культура Хесус Рейес Геролесте Мария Консепсьон Армида тұрған, оны католик шіркеуі қасиеттілікке ие деп санайды. Ол осы үйде көптеген кереметтер жасаған деседі. Бұл үйдің артында Callejón del Aguacate орналасқан, оның ішінде әйелге байланысты әруақ бар екендігі айтылады, ал жергілікті мектеп оқушылары сол әруақты іздеуге барады. Алайда 1940 жылы испандық Сталиннің жақтасы Рамон Меркадер үйге кіріп, Троцкийді альпинисттік балтамен өлтірген. Троцкий өлтірілген бөлме сол кездегідей күйінде сақталған, оның ішіндегі қағаздар мен кітаптар да өз орнында тұр. Каса-де-Кристо (Христос үйі) Черубускодағы Батырлар көшесінде орналасқан. 1906 жылы Берта Вискайно де Вергара үшін салынған, ол 1967 жылға дейін онда тұрған. Бүгінде ол әлі де жеке меншікте, бірақ мейрамхана ретінде пайдаланылады. Үш қабаты мен он екі бөлмесі бар, қабырғалары кірпіш пен әк тастан, ал төбесі ағаштан жасалған және плиткалармен әшекейленген. Алдыңғы жағында құмтастан жасалған ионикалық бағаналар орналасқан. Атауы басты кіреберіс үстіндегі "Casa de Cristo" деген жазудан шыққан. Лос-Рейес дәстүрлерінің көп бөлігі Señor de las Misericordias деп аталатын айқышқа ілінген бейнеге байланысты. Аңыз бойынша, 18 ғасырда Сантьяго-Запотитлан (қазіргі Тахуак ауданы) тұрғындары бейнені қалпына келтіру үшін Мексика қаласына алып бара жатқан. Олар пулке шығаратын бір орынға тоқтағанда, бейнені қауіпсіз жерде қалдырып, ішке кірген. Ішіп болған соң, олар бейнені қалдырған жерінен немесе жақын маңдағы жерден таба алмаған. Бірнеше күннен кейін талачикеро (магуэй өсімдіктерінен нектар шығаратын адам) сол жерде баланың жылағанын естіп, бейнені тауып алған. Бейненің қай шіркеуге тиесілі екенін анықтау үшін хабар таратылған. Әртүрлі қауымдардың өкілдері оны көтеруге келген, бірақ ешкім көтере алмаған. Бұл Pueblo de los Reyes кезегі келгенде, олар бейне олар үшін қауырсын сияқты жеңіл болсын деп дұға еткен, содан кейін оны оңай көтеріп алып, қуанышпен үйлеріне оралған. Кейіннен Сантьяго-Запотитланның өкілдері бейнені қайтарып алуға келген, бірақ оны тағы да көтеруге қиындық туындаған, содан бері ол шіркеуде қалды. Сентябрь айында Лос-Рейес және Ла-Канделярияда Миссеркордияның құдайының мерекесі тойланады. Бұл мереке аңыз бойынша бейненің келгенін еске алады. Маусым мен қыркүйек аралығында бейне ауданның әртүрлі аудандарына жіберіледі. Бейнеге арналған рәсім кезінде Ла Канделярия тұрғындары бейнені қабылдап алады, ал Лос-Рейес тұрғындары оны үлкен шашумен қарсы алады. 6 қаңтарда Пуэбло-де-лос-Рейесте қаланың басты алаңы гүлдермен және жерге салынған түрлі түсті арақшамен безендіріледі. Сонымен қатар, мереке жақындап келе жатқанын жариялайтын витор деп аталатын рәсім бар. Қамысты кесіп, түрлі түсті крепа қағазымен және жартылай үрленген шарлармен әшекейлейді, содан кейін көшеде өтіп бара жатқан балаларға береді. Сонымен қатар, адам пішінінде картоптан және қағаздан жасалған үлкен мохигангалар бар парад өтеді. Бұл мохигангалар парадқа қатысушылардың иығына салынады. Балаларға қуаныш сыйлайтын жүк көлігінде Мәсіхтің тууы мен үш қасиеттінің бейнесі тасымалданады. Ла-Канделярия маңындағы бейне - Вирген де ла-Канделярия деп аталатын Мәриям ананың бейнесі. Бұл бейненің мерекесі 2 ақпанда Пуэбло-де-ла-Канделярияда тойланады. Бұл шараны жыл сайын таңдап алынатын майордомо ұйымдастырады және он күнге созылады. Оған діни шаралар, мысалы, новена мен арнайы мисса кіреді. Сонымен қатар, мәдени, спорттық және демалыс шаралары да бар, бұл шараға Ла Семана Культур де Ла Канделярия (Ла Канделярияның мәдениет апталығы) деген баламалы атау береді. Қасиетті аптада Ла Канделярияда негізгі алаңнан Хуаямилпас экологиялық және демалыс паркіне дейін 4 шақырымға созылатын құмарлық ойыны қойылады. Санта Урсула Коапаның қамқоршысы Әйгүлдің мерекесі шамамен бір аптаға созылады. Алғашқы үш күні 40 сағаттық дұғаға арналған. Басқа діни шараларға Кальсада де Тлалпан көшесіндегі шерулер мен такси жүргізушілерін баталау кіреді. Мәдени және демалыс шараларына марафон, фейерверктер, үлкен тіректе орналасқан торритос (кішкентай бұқалар) және кастильостар (қамалдар), Кончерос, Сантиагуэрос және Чинелос сияқты үнді және халықтық билер, сондай-ақ Тепепан мен Сан-Лукас Хочиманканың көршілес аймақтарынан келген үрмелі аспаптар оркестрінің музыкасы кіреді. Басқа дәстүрлі аудандарға Сан-Лукас, Сан-Матео, Эль-Ниньо-Хесус, Сан-Франсиско және Сан-Антонио кіреді. Сан-Лукас және Сан-Матео аудандары арқылы шағын арнайы өзендер өтеді және бұрын жүгері егістіктерімен және мал жайылымдарымен қоршалған. Эль-Ниньо-Хесус және Сан-Франсиско аудандары қара вулканикті тастан жасалған, ежелгі Xitle жанартауының лава ағынынан пайда болған өте қиялы бұрылыстарға толы жолдармен толтырылған. Бұл екеуі Авенида Мигель А де Кеведомен тарихи орталықтан бөлінген. Сан-Антонио ауданы өте кішкентай, сондай-ақ Сан-Антонио Панзакола деген шағын капелласы бар. Бұл капелла кармелиттерге тиесілі және Рио-Магдалена өзені үстіндегі ескі тас көпірдің қасында орналасқан. Испаниялық алдында Койоакан тәуелсіз билік немесе альтепетль болған. Ол Тескоко көлінің оңтүстік жағасындағы маңызды сауда орталығы болған. Оның халқы тецпанекалар болған, олар фермерлер және Xitle жанартауының ескі лава ағынынан шыққан вулканикті тасқа маманданып жұмыс істеген тас шеберлері болған. Койоаканның ең ерте сақталған туынды суреті, 1553 жылғы визитадан (тексеруден) шыққан, сонымен аталатын Códice de Coyoacán, салық пен еңбек жөніндегі базалық мәліметтерді береді. Маңызды монастырьлардың бірі - Черубуско монастыры, онда 1847 жылдың 20 тамызында Мексика-Америка соғысы кезінде Черубуско шайқасы болған. Он жылдан кейін, 1857 жылғы Конституциямен кеңейтілген Мексика қаласының Федералдық округінің бір бөлігіне айналды. Өмір сүруге және демалысқа танымал орын ретіндегі оның танымалдығы, сондай-ақ тар, бұрылыстарға толы көшелері қаладағы ең нашар қозғалыс мәселелеріне әкелді, соның салдарынан көлік кептелісі мен тұрақ мәселелері туды. Тарихи орталықта алты тұрақ бар болғанына қарамастан, аймақтағы жүргізушілер әлі де көшеде орынға таласады. Алты мемлекеттік тұрақ әрқашан толы болады. Бұл валеттік тұрақ қызметтерін ұсынатын мекемелер үшін үлкен бизнеске айналады, сондай-ақ франлеростар үшін де. Франлеростар - бұл қоғамдық тұрақ орындарын заңсыз түрде басып алып, олар үшін ақы алатын адамдар. Франлеростар "көлікке қарау" үшін ақы алады, сонымен қатар төлемегендерге зиян келдірумен қорқытады.
Университет қаласы
Университет қаласы (Ciudad Universitaria) – ЮНАМ-ның негізгі кампусы. Архитекторлар Марио Пани және Энрике дель Мораль жобалаған бұл қалашық 1950 жылдары Мексика қаласының тарихи орталығындағы шашыраңқы колониялық ғимараттардан университетті көшіру мақсатымен салынды. 2007 жылы ЮНЕСКО оны Әлемдік мұра ретінде таныды. Орталық кітапхана (Biblioteca Central) – кампустың ортасында орналасқан ірі тікбұрышты призма. Оны Густаво Сааведра, Хуан Мартинес және Хуан О’Горман салған. О’Горман төрт қабырғасын Мексиканың түкпір-түкпірінен әкелінген тас кесектерден жасалған түрлі-түсті мозаикалармен безендірді. Мозаикалар Мексика тарихымен байланысты. Солтүстік жағы Испания келуінен бұрынғы кезеңді, оңтүстік – колониялық дәуірді, ал шығыс – қазіргі заманды көрсетеді. Батыс жағы бүгінгі Мексиканы бейнелейді, ортасында университет гербі мен Хосе Васкончелос қанатын алған «Менің нәсілім үшін руым сөйлейді» (Por mi raza hablará mi espíritu) деген ұраны орналасқан. Бұл мозаикалар әлемдегі ең ірі мозаикалардың бірі. Дикан мұнарасы (Torre de Rectoría) – ЮНАМ-ның бас әкімшілік ғимараты. Оны Марио Пани, Энрике дель Мораль және Сальвадор Ортега шыны мен мәрмәрден тұратын мұнара ретінде жобалады, ал Дэвид Альфаро Сикейрос сурет салу мен мүсік өнерін үйлестіре отырып, үш өлшемді қабырғалық суреттермен безендірді. Солтүстік жағында «Халық университетке, университет халыққа» (El Pueblo a la Universidad y la Universidad al pueblo) деген атпен шығарма орналасқан. Оңтүстік жағындағы жұмыс «Мәдениетке қол созған студенттер» (Estudiantes que extienden sus brazos a la cultura) деп аталады. Шығыс жағында Мексика мәдениетіне арналған аяқталмаған жұмыс бар. Сондай-ақ, Габриэль Понзанеллидің жалаңаш мүсіндерінен тұратын сериясы да бар. Күн үйі (Casa del Sol) Агилар және Квеведо отбасылары салған. Осы үйде Венустиано Карранса 1917 жылғы Конституцияны жазды. Аңыз бойынша, бұл үй Мигель Анхель де Квеведоның қалалық үйі болған. Бүгінде бұл жеке меншік ғимарат, онда мейрамхана мен банкеттер қызметі көрсетіледі. Рикардо Флорес Магонның Мәдениет үйі 1986 жылы «Халық үйі» (Casa del Pueblo) деген атпен ашылды. Қазіргі таңда ол Мексика революциясының журналисі және идеологының есімімен аталады. Бұл ғимарат CTM Infonavit Culhuacan және Alianza Popular Revolucionaria сияқты тұрғын үй кешендерінің көптігіне байланысты тығыз қоныстанған ауданның шығыс бөлігіне қызмет ететін мәдени орталық ретінде салынған сирек ғимараттардың бірі. Ғимаратта сахналық театр, көп мақсатты зал, ашық аспан астындағы театр және кітапхана бар. Ауданның басқа да музейлеріне Колония-дель-Кармендегі Xicotencatl көшесіндегі Geles Cabrera мүсіндік өнер музейі, Пуэбло-де-Сан-Пабло-Тепеталападағы Avenida Division del Norte көшесіндегі Автомобиль музейі, Колония-дель-Кармендегі Avenida Universidad көшесіндегі Бесұрыл портрет музейі, Баррио-де-Сан-Диего-де-Чурубускодағы Кальзада-де-Тлапандағы Графикалық өнер музейі және Колония-Санта-Урсуладағы Авенида-Санта-Урсуладағы Alejandro Galindo музейі жатады. Басқа театрлар: Сан-Францисконың Барио дель Куадрантедегі Мигель Анхель де Кведо көшесіндегі Рафаэль Солана театры, орталықтағы Валаррадағы Кончита форумы, Санта-Катарина басындағы Санта-Катарина театры, Сан-Матео Чурабуско басындағы Батырлар көшесіндегі Койоакан театры / Родольфо Усигли форумы, Колония дель Кармендегі Мадрид көшесіндегі Капилла театры, Колония дель Кармендегі Кальзада де Талпандағы Ұлттық өнер орталығы. Санта-Урсула ауданында орналасқан Estadio Azteca – «Америка» клубы мен Мексика ұлттық футбол командасының үй стадионы. Бұл стадион концерттер сияқты басқа да іс-шаралар үшін де пайдаланылады және екі рет ФИФА Әлем чемпионатының қабылдаушысы болды. Clasico Capitalino деп аталатын қарсыластық Койоакан ауданында шоғырланған, өйткені «Америка» мен «Пумас» командаларының үй стадиондары бір-бірінен бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан.
Туининг
Койоакан – Вирджиния штатындағы Арлингтон округінің (АҚШ) бауырлас қаласы. Сонымен қатар, 2012 жылдан бері Ирландияның Галвей округіндегі Клифден қаласымен де бауырлас қала болып табылады.
Танымал мәдениетте
Calexico тобы 2015 жылғы Edge of the Sun альбомындағы аспаптық шығарманы "Coyoacán" деп атады.