Пуэбла-де-Сарагоса: Тарих пен мәдениет қаласы

Кіріспе

Пуэбла-де-Сарагоса қаласы (ˈpweβla; ; ), ресми түрде Эроика Пуэбла-де-Сарагоса, бұрын отарлық дәуірде Пуэбла-де-лос-Анхелес деп аталатын, немесе жай ғана Пуэбла деп белгілі, Пуэбла муниципалитетінің орталығы болып табылады. Бұл Пуэбла штатының астанасы және ең ірі қаласы, Мексиканың төртінші ірі қаласы, Мексика қаласы, Монтеррей және Гвадалахарадан кейін. Вице-корольдік кезеңде жоспарланған қала, ол Орталық Мексиканың оңтүстік бөлігінде, Мехико қаласы мен Мексиканың Атлантика мұхитындағы маңызды порты Веракрус арасындағы басты жол бойында орналасқан – Мехико қаласынан шамамен шығыс-оңтүстікке қарай және Веракрустан шамамен батысқа қарай. Қала 1531 жылы Куэтлаксоапан деген жерде құрылды, ол сол кездегі ең маңызды халықтардың – Тлакскала және Чолуланың арасында орналасқан және «жыландар терісін ауыстыратын жер» деген мағынаны білдіреді. 16 ғасырда бұл аңғарда адамдар тұрмаған, себебі испандықтар келгенге дейін бұл аймақ бірнеше халықтар арасындағы «гүл соғыстары» үшін негізгі орын болған. Тарихы мен Ренессанс пен мексикалық барокко сияқты әртүрлі сәулеттік стильдерінің арқасында 1987 жылы қала ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Қала моле поблано, чилес эн ногада және Талавера керамикасымен де танымал. Дегенмен, экономикасының көп бөлігі өнеркәсіпке негізделген. Мексикадағы төртінші ірі қала және Мексикадағы төртінші ірі қалалық аймақ ретінде, қазіргі уақытта 3,344,000 адам тұрады және қала Шығыс Орталық Мексиканың маңызды торабы болып табылады. Айналасындағы штаттардан студенттер BUAP, UDLAP, Ibero сияқты беделді университеттеріне келеді. Қала өнеркәсіп саласында да өркендеп, Германиядан тыс әлемдегі ең ірі Volkswagen зауыты Куатлансинго муниципалитетінде және Audi зауыты Сан-Хосе-Чиапада орналасқан. Осының нәтижесінде Volkswagen және Audi жинау заводтарына материал жеткізуші көптеген компаниялар Пуэбла қалалық аймағында өндіріс орталықтарын ашты.

Колумбқа дейінгі дәуір

Кейбір тарихшылар қазіргі қала орналасқан аймақта Колумбтан бұрынғы дәуірде адамдар тұрмаған дейді, тек 15 ғасырда ғана бұл аңғар Ицокан, Тепеака, Хуехотинго, Тексмелукан және Тлаксала халқы арасындағы «Гүл соғыстары» деп аталатын шайқастар үшін бөлінген. Соғыста тұтқынға түскен сарбаздар құрбандыққа шалынатын. Аңыз бойынша, епископқа түс көріп, сол түсте қаланы қайда салу керектігін білген. Түсінде ол орман мен шалғындарға толы, мөлдір өзені мен құнарлы жердегі таза су бұлақтары бар аңғарды көрген. Ол осы көрініске қызығып қарап тұрғанда, көктен періштелердің тобы түсіп, қаланың жоспарын салған. Ол Құдайдан аян алғанына сеніп, құдайға сыйынған және бірнеше монахтармен бірге сол жерді іздеуге шыққан. Монастырдан бес лига (шақырым) қашықтықта ол арманда көрсетілген жерді тапқанын жариялаған. Осы аңыз Пуэбланың алғашқы аты – Пуэбла де лос Анхелес, ал қазіргі лақап аты – Ангелополис (сөзбе-сөз, Періштелер қаласы) болып табылады.

Елтаңба

Қаланың гербінде бес мұнаралы қала (қамал) бейнеленген, оны періштелер қорғап тұр; K. V. әріптері Киелі Рим императоры Карл V (Каролус V), сонымен қатар Испанияның Карл I-іне сілтеме жасайды; гербтің төменгі жағында қаладан өтетін 7 өзен суреттелген.

Колониялық дәуір

Қала 1531 жылы Куэлакскоапан аңғарында испан қаласы ретінде құрылды, бұл бұрыннан бар жергілікті қала-мемлекеттің негізінде салынған жоқ. Қаланың ресми құрылған күні – 15 сәуір 1531 жыл, алайда, өзен жанындағы жердің үнемі суға батуы салдарынан осы алғашқы қоныстану әрекеті сәтсіз аяқталды. Бұл қала Мексиканың солтүстігімен, әсіресе Закатекас маңындағы күміс кендері аймағымен тығыз байланысты болды. Көптеген тұрғындар Сан-Франциско өзенінің батыс жағалауынан биік жатқан жерге көшіп кетті. Аз ғана отбасы қалды және бастапқы қонысты Альто-де-Сан-Франциско деп атады. Испания королі Пуэбланың енкомиендасыз қала ретінде құрылуын қолдады, себебі бұл жүйе теріс пайдаланылып, көптеген испандар жерсіз қалды. Пуэбла 1538 жылы қалалық гербін, ал 1558 жылы «Noble y Leal» (Асыл және адал) атағын, 1561 жылы «Muy Noble y Leal Ciudad» (Көрікті және адал қала), ал 1576 жылы «Muy Noble y Muy Leal Ciudad» (Көрікті және өте адал қала) атақтарын алды. Қаланың жоспары классикалық испандық стильде салынған, оның орталығында бүгінде Зокало деп аталатын басты алаң орналасқан. Бұл басты алаң бастапқыда тіктөртбұрышты болған, бірақ кейіннен шаршы етіп қайта жасалды, өйткені бұрынғы нұсқасы көріксіз деп есептелді. Қаланың маңызды ерекшеліктерінің бірі – жергілікті сатушылардың тауарлары мен азық-түліктерін сату үшін жиналатын апталық базарлар (тиангуи) болды. 16 ғасырдың ортасына қарай, басты алаңға жаңа орнатылған фонтанға су жеткізілді. Ғасыр соңына қарай қала 120 блоктан тұрды, олардың көп бөлігі құрылыс кезеңінде болды, ал жаңа собор 1575 жылы салына бастады. Пуэбланың қолайлы климаты мен стратегиялық орналасуы қаланың дамуына көмектесті, ол тез арада Жаңа Испанияның екінші маңызды қаласына айналды.

Ертедегі республикалық дәуір

1847 жылы қала генерал Винфилд Скотт басқаратын АҚШ әскерлерімен бірде-бір оқ аталмай жаулап алынды. Америкалық гарнизон 14 қыркүйек – 12 қазан 1847 жылдары генерал Хоакин Реаның жабдықтаусыз әскерлерімен қоршалды, кейін Антонио Лопес де Санта-Анна күш біріктірді. 1847 жылғы 9 қазанда Хуамантла шайқасында Санта-Аннаны жеңгеннен кейін генерал Джозеф Лейн Веракруздан қалаға жол ашып, қоршауды бұзды. Пуэбла генерал Лейннің генерал Реаға және АҚШ армиясының байланыс жолын тозатын басқа партизандарға қарсы науқанының базасы болды. Бұл күштер Гваделупе Идальго шарты ратификацияланғаннан кейін 1848 жылғы шілдеде қаладан кетті.

Қалалық әкімдігі

Муниципалитет Пуэбла штатының батыс-орталық аймағында орналасқан, Санто-Доминго Уэутлан, Сан-Андрес Чолула, Теопантлан, Амозок, Куаутинчан, Цикатлакоян, Куаутланцинго және Окойукан муниципалитеттерімен, сондай-ақ Тлаксакала штатымен шекаралас. Жалпы ауданы 534,32 км². Ла Малинше жанартауы қаланың солтүстігінде, ал Пико де Орисаба шығысында орналасқан. Гидрологиялық тұрғыдан қала Атояк өзенінің бассейніне жатады; өзен муниципалитеттің солтүстік, шығыс және оңтүстік бөліктері арқылы ағып өтеді және Мануэль Авила Камачо тоғаны салынған Вальсекильо көлімен қосылады. Бұл аймақтан Альсесека және Сан-Франциско өзендері де өтеді.

Парктер, алаңдар және аудандар

Пуэбланың сәулетінің тарихи және мәдени құндылығы – қаланың ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралық орны ретінде таңдалуының басты себебі. Барокко, Ренессанс және классикалық стильдер мен техникалары сияқты әртүрлі стильдер мен техникалар мұнда 5000-нан астам ғимаратта ұсынылған, олардың барлығы каталогқа енгізілген. Тарихи орталық шіркеулермен, монастырлармен, сарайлармен және осы сияқтылармен толы, көбінесе сұр кантера тасынан, қызыл кірпіштен салынған және түрлі-түсті плиткалармен әсемделген. Пуэбла сонымен қатар сәулет және декоративтік өнерде «мексикалық барокконың отаны» деп есептеледі және Мексикадағы ең маңызды бес колониялық қаланың бірі. Бүгінде Пуэблада көптеген сауда орталықтары болғанына қарамастан, қаланың мәдени, саяси және діни орталығы – Зокало, басты алаң, өз мәртебесін сақтап тұр. Зокалоның маңында қалалық әкімдік, Каса-де-лос-Муньекс және собор сияқты көптеген маңызды ғимараттар орналасқан. Пуэбланың көптеген көшелері Зокалоның солтүстік-батыс бұрышына бағытталған нөмірлеу жүйесімен аталады. Эль-Париан – алаңнан жаяу арақашықтықта орналасқан қолөнер және өнер нарығы. Ол негізінен тұрақты дүкендерден тұрады, бірақ жерге жайып сататын саудагерлерге арналған орын да қарастырылған. Кюэкскомат пішініне байланысты әлемдегі ең кішкентай жанартау деп жаңылысқан. Бірақ бұл жанартау емес, гейзер. Куэкскомат сөзі науатль тілінен келген, «саз ыдыс» немесе «сақтау орны» деген мағынаны білдіреді және тағамдарды сақтауға және қайтыс болғандардың денелерін қоюға пайдаланылған.

Мұражайлар мен галереялар

Ампаро мұражайы 17 және 18 ғасырлардағы екі отарлық дәуірдегі ғимараттарда орналасқан, олар халық арасында Эль-Оспиталито деп белгілі болған. Біреуі – әйелдер колледжіне айналдырылған Сан-Хуан-де-Летран ауруханасы. Екіншісі – 18 ғасырдағы сарай. Ол ауруханаға біріктірілді, содан кейін «Үйленген әйелдердің баспанасы» (Deposito de Mujeres Casadas) атанды. Бұл 1606 жылы ұзақ мерзімге күйеуі кеткен әйелдер үшін құрылды. Алайда, бұл идея әйелдерге ұнаған жоқ, сондықтан 1609 жылы ол «жоғалған әйелдерге» арналған панаға айналды, олар қандай да бір себеппен оқшаулануға міндетті болды. Бұл ғимарат басқа ғимаратқа көшірілді және көрші жақтағы әйелдер колледжінің, кейін монастырьдың бөлігі болды. Мұражайда қыш ыдыстар, стелалар және сапотек, уастека, майя, ольмек және ацтек мәдениеттерінен мүсіндер, сондай-ақ отарлық кезеңдегі әсем жиһаз және діни заттар, қазіргі заманғы өнердің үлгілері бар он төрт көрме залы бар. Бұл мексикалық тарихтың үш кезеңін көрсетеді: Колумбқа дейінгі, отарлық дәуір және тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезең. Оның жеті залы Колумбқа дейінгі кезеңге арналған. Палафоксиана кітапханасы (Biblioteca Palafoxiana) 1646 жылы Хуан де Палафокс-и-Мендоса Пуэбла семинариясы үшін құрды. Ол өзінің 5000 кітаптан тұратын жеке жинағын Сан-Хуан колледжіне сыйға тартты. Бұл Америкадағы алғашқы қоғамдық кітапхана болды. Басты зал барокко стилінде, оны 1773 жылы епископ Франсиско Фабиан-и-Фуэро салдырды және мекемеге Палафокс есімін берді. Бүгінде кітапханада 1473 жылдан 1910 жылға дейінгі 42 000 кітап, 5000 қолжазба және басқа да заттар сақталған. Кітапхана Мексиканың тарихи ескерткіші (Monumento Histórico de México) деп жарияланды және ЮНЕСКО оны әлемдік мұра нысанына енгізді. Санта-Роза мәдени орталығы 17 ғасырдан бастап Доминикан монахтарының үйі болған ғимаратта орналасқан. Кейіннен ол Лималық қасиетті Розаның құрметіне аталды. Осы жерде «моль поблано» тағамның пайда болу тарихы орын алады. 1869 жылы ол монастырь болуын тоқтатып, психиатриялық ауруханаға айналды. 20 ғасырда ғимараттың ас үйінде керамика мұражайы құрылды, ал ғимараттың қалған бөлігі 1500 адамға арналған пәтерлерге айналды. 1973 жылы Пуэбла мәдени өнер мұражайы (Museo de Arte Cultural Poblano) құрылды және 2000 жылы атауы қазіргіге өзгертілді. Бұл орында көрмелер, қойылымдар мен өнер сабақтары ұйымдастырылады. Революция мұражайы (Museo de la Revolución) 20 ғасырдың басында Акилес Серданның үйі болған. Ол сол кездегі президент Порфирио Диасқа қарсы қайта сайлау қозғалысында белсенді қатысып, Диасқа қарсы үгіт таратуда айыпталды. Полиция ғимаратқа шабуыл жасады, ал Сердан мен оның отбасы Акилес қаза болғанша қарсы тұрды. Президент Франсиско Мадеро Серданды құрметтеу үшін үйде болды. Біраз уақыттан кейін отбасы Мексика қаласына көшіп кетті, ал ғимарат тұрғын үйлер мен дүкендерге айналды. Он жылдар өткен соң, федералды үкімет ғимаратты отбасыдан сатып алып, оны қазіргі мұражайға айналдырды. Форт-Лорето және Форт-Гуадалупе қаланың 5 мамырлық азаматтық орталығының бөлігінде орналасқан. Екеуі де 1862 жылдың 5 мамырындағы Пуэбла шайқасында маңызды рөл атқарды. Лорето бекінісінің шіркеуінде бұрынғы шіркеу орналасқан, ол қазір Ішкі араласпау мұражайы (Museo de la No Intervención) болып табылады. Бұл Мексика мен Орталық Америка және екі Оңтүстік Америка елдерінің 1960 жылдары қол қойған агрессиясыздық шартының еске алуы болып табылады. Лорето және Гуадалупе бекінісінің соғыс мұражайы (Museo de Guerra del Fuerte) осы бекіністе орналасқан. Бұл мұражайда осы шайқасқа байланысты зеңбіректер, мылтықтар, қылыштар, құжаттар және басқа да заттар бар. Заманауи өнер және дизайн галереясы (Galería de Arte Contemporáneo y Diseño) кескіндеме, мүсін, керамика, металл өңдеу, фотосурет, бейне және басқа сияқты бейне өнерге арналған және Пуэбла штатының мәдениет министрлігіне қарасты. Ол 1908 жылы салынған ескі «Ла Виолета» тоқыма фабрикасында орналасқан, ол сол кезде осы аймақтағы көптеген фабрикалардың бірі болған. Бұл ғимарат 1995-1998 жылдар аралығында осы мұражай үшін қайта жаңартылды. Халықаралық барокко мұражайы – жапондық сәулетші Тоё Ито жобалаған барокко өнері мұражайы. Ол 2016 жылдың 4 ақпанында ашылды. Жозе Мариано Белло-и-Аседо мұражайы бастапқыда Белло отбасының жеке коллекциясымен, сондай-ақ достары сыйлаған туындылармен құрылды. Ол бастапқыда жеке мұражай немесе сурет галереясы ретінде ашылды. Жозе Мариано қайтыс болғаннан кейін үй мен жинақ қалаға мұрагерлікпен қалдырылды. Альфениктік үй (Casa de Alfeñique) оның қасбетін жабатын күрделі әкпен аталған. Альфенике – қант пен бадамнан жасалған тәтті. Оны Антонио Сантамария де Инчаурреги Хуан Игнасио Моралес үшін салған, ол шебер темірші болған. Фасадта темірден жасалған балкон, ендірме және тәж де бар. 1896 жылы үйді Алехандро Руис Олаварриета штатка сыйға тартқан. Ол алдымен Пуэбла қаласындағы алғашқы қоғамдық мұражайды орналастыру үшін пайдаланылды. Жинақта 1500-нан астам тарихи заттар бар. Өнер мұражайы (Museo de Arte) бастапқыда 1541 жылы шіркеу және аурухана ретінде құрылған Сан-Педро ғибадатханасы болу үшін салынған. Ақырында ол Тлакскала соборының басшылығымен Сан-Педро мен Сан-Пабло ауруханасы болып құрылды. 1544 жылға қарай ол аурухана ретінде жұмыс істеді, бірақ ол үлкен шығындарға тап болды, нәтижесінде қызмет көрсетуді тек ерлерге шектеуге мәжбүр болды. Басты ауланың аркалары 1640 жылы, сондай-ақ оның фонтаны мен медбикелер бөлімдері аяқталды. 18 ғасырдың бірінші жартысында аурухана собордың тікелей бақылауынан шығып, Сан-Хуан-де-Диос орденінің монахтарына өтті. Ғасырдың соңында оның қаржысын жақсарту үшін әскерге орналастырыла бастады. 19 ғасырдың басында аурухана медициналық көмек көрсетуді жақсарту үшін үлкен реформаларға ұшырады және Пуэбла медициналық-хирургиялық академиясынан медицина студенттерін қабылдай бастады. 1867 жылы мекеме штаттың Бас ауруханасы болды. 1917 жылы аурухана қаланың жаңа ғимараттарына көшті. 20 ғасырдың көп бөлігінде ғимарат әртүрлі мақсаттар үшін пайдаланылды. 1998 жылы ғимаратты Пуэбла вице-корольдік өнері мұражайы ретінде қалпына келтіру жобасы басталды. 2002 жылы бұл мұражай Сан-Педро өнер мұражайына айналдырылды, онда әртүрлі кезеңдерден туындылар қойылды. Эрасто Кортес Хуарес шеберханасы (Museo Taller de Erasto Cortés Juárez) 20 ғасырда Пуэбланың бейне және графикалық өнеріндегі маңызды тұлғаларының бірінің үйі болған. Мұражай 2000 жылы құрылды және оның өзінің және жеке заттарының 400-ден астам туындыларын қамтиды. Мұражай сондай-ақ уақытша көрмелер, семинарлар мен тренингтер ұйымдастырады.

The Amparo Museum is housed in two colonial era buildings from the 17th and 18th centuries that were popularly known as El Hospitalito. One was the Hospital of San Juan de Letrán, which was converted into a college for women. The other is a mansion from the 18th century. It was joined to the hospital and then became the "Deposito de Mujeres Casadas" (Refuge of Married Women) This was established in 1606 for women whose husbands were gone for long periods of time. However, the idea was not popular with women and in 1609, it became the asylum for "lost women," those obligated to be secluded for some reason. This facility was moved to another building and the building became part of the women's college founded next door, then a convent. The museum has fourteen exhibition halls with pottery, steles and sculptures from the Zapotec, Huasteca, Maya, Olmec and Aztec cultures as well as fine furniture and religious objects from the colonial period and examples of contemporary art. These represent the three epochs of Mexican history, pre Columbian, colonial era and post Independence. Seven of the halls are dedicated to pre Columbian pieces. The Biblioteca Palafoxiana (Palafoxiana Library) was established in 1646 by Juan de Palafox y Mendoza for the Seminary of Puebla. He donated his own collection of 5,000 books to the College of San Juan to start the collection. It was the first public library in the Americas. The main room is in Baroque style and was constructed in 1773 by Bishop Francisco Fabian y Fuero who also named the institution after Palafox. Today the library contains over 42,000 books, 5,000 manuscripts and other items, which date from 1473 to 1910. The Library was named a Historic Monument of Mexico (Monumento Histórico de México) and UNESCO has made it a world heritage site. The Centro Cultural Santa Rosa is housed in a building that dates from the 17th century which originally was housing for Dominican nuns. Later, it became a convent named in honour of Saint Rose of Lima. This is where the story of the invention of mole poblano takes place. In 1869, it ceased being a convent and became a psychiatric hospital. In the 20th century the Ceramic Museum was founded in the building's kitchen, with the rest of the building occupied as tenements for about 1500 people. In 1973, the Museo de Arte Cultural Poblano was founded and in 2000 the name was changed to the current one. The facility offers exhibitions, shows and art classes. The Museo de la Revolución (Museum of the Revolution) was the home of Aquiles Serdán in the very early 20th century. He was politically active in the anti reelection (of President Porfirio Diaz) movement of the time and was accused of distributing propaganda against Díaz. Police assaulted the building and Serdán and his family fought back, until Aquiles was killed. President Francisco I. Madero stayed at the home in honor of Serdán. Shortly thereafter, the family moved to Mexico City and the building became tenements and stores. Decades later, the federal government acquired the building from the family to convert it into the museum that is here today. Fort Loreto and Fort Guadalupe are located in the Centro Civico 5 de Mayo part of the city. Both were instrumental to the Battle of Puebla on 5 May 1862. The chapel of the Loreto fort contains a former chapel, which is now the Museo de la No Intervención (Museum of Non Intervention). This is to commemorate a non aggression pact signed by Mexico and Central American and two South American countries in the 1960s. The Museo de Guerra del Fuerte (Fort War Museum) de Loreto y Guadalupe is located in this fort as well. This museum contains cannons, shotguns, swords, documents and other objects related to this battle. The Galería de Arte Contemporáneo y Diseño (Gallery of Contemporary Art and Design) is dedicated to visual arts such as painting, sculpture, ceramics, metal etching, photography, video, and others and belongs to the Secretary of Culture of the state of Puebla. It is housed in the old La Violeta textile factory, which dates back to 1908, and was one only many factories in this area at that time. This building was renovated between 1995 and 1998 for this museum. The International Museum of the Baroque is a museum of Baroque art designed by Japanese architect Toyō Itō. It opened on February 4, 2016. The Museo de José Mariano Bello y Acedo was initially founded with the private collection of the Bello family, along with works donated by friends. It originally began as a private museum or pinacotheca. Upon José Mariano's death, the house and collection was bequeathed to the city. The Casa de Alfeñique is named for the intricate mortar work that covers its façade. Alfeñique is a kind of sugar and almond candy. It was constructed by Antonio Santamaría de Incháurregui for Juan Ignacio Morales, who was a master ironsmith. The façades also contain ironwork balconies, cornices and a crown. The house was left to the state by Alejandro Ruiz Olavarrieta in 1896. It was first used to house the first public museum in the city of Puebla. The collection contains more than 1,500 pieces of a historical nature. The Museo de Arte (Museum of Art) originally was constructed to be the Temple of San Pedro, founded in 1541 to be a church and a hospital. Eventually it was established as the Hospital of San Pedro y San Pablo under the direction of the Cathedral of Tlaxcala. It was functioning as a hospital by 1544, but it incurred major expenditures, forcing it to limit service to men only. The arches of the main courtyard were completed in 1640, as well as it fountain and nursing units. In the first half of the 18th century, the hospital ceased to be under the direct control of the cathedral, passing to the monks of the order of San Juan de Dios. In the latter half of the century, it began to house soldiers in order to improve its finances. The hospital underwent major reforms in the early 19th century to improve medical care, and began to receive medical students from the Medical Surgical Academy of Puebla. In 1867, the facility became the Hospital General del Estado. In 1917, the hospital moved to new facilities in the city. Through most of the 20th century, the building was used for a wide variety of purposes. In 1998, a project to restore the building for its use as Puebla Museum of Viceregal Art. In 2002, this museum was converted into the San Pedro Museum of Art, which exhibits works from various epochs. The Museum Workshop of Erasto Cortés Juárez was the home of one of the major figures in fine and graphic arts in Puebla in the 20th century. The museum was founded in 2000 and contains more than 400 pieces of both his work and personal effects. The museum also hosts temporary exhibits, workshops and seminars.

Кафедральдық және шіркеулер

Пуэбла соборы 16 de Septiembre және 5 Oriente көшелерінде орналасқан, құрылысындағы үзілістерге байланысты толық аяқталуына 300 жыл уақыт кетті. Собор 1575 жылы Испанияның Филипп II жарлығымен архитекторлар Франсиско Бесерра және Хуан де Сигорондо бастады. Ғимарат 1649 жылы қасиеттендірілді, бірақ қабырғаларының жартысы және шатырдың көп бөлігі жоқ еді, ал мұнаралар әлі салынып бітпеген. Солтүстік мұнара 1678 жылы, ал оңтүстік мұнара 1768 жылы салынды. Собор латын кресті пішіндес және бес кемеден тұрады. Бас алтарь сегізбұрышты, ал қалған төртеуі төрт тарапқа бағытталған.

Сан-Франциско шіркеуі мен монастыры 5 де Майо бульварынде орналасқан. Оның төрт қабаттан тұратын биік мұнарасы өрнектерімен және ионикалық және дорикалық пилястрларымен ерекшеленеді. Бас фасад сұр кантера тасынан жасалған, онда үлкен құмыралар мен гүлдер бейнеленген. Бас портал Churrigueresque стилінде, екі жағында Платереск өрнектерімен безендірілген үлкен плиткалық панельдер орналасқан. Ішінде Платереск хоры, неоклассикалық алтарлар және бақытты деп жарияланған, жақын арада әулие болып жарияланатын Себастьян де Апарисионың мумияланған денесі бар.

Басқа да елеулі ғимараттар

Каса-дель-Диан – Пуэбла қаласындағы ең көне ақсүйек үйі, оны Пуэбла соборының диаконы болған Томас де ла Плаза Гоес салған. 1580 жылы құрылысы аяқталды. Ғимарат 1953 жылға дейін, кинотеатр салу үшін бұзыла жаздағанға дейін, дерлік толық сақталды. Ғимаратты сақтау үшін жасалған наразылықтар, оның қабырға суреттері мен қасбетіне байланысты, ғимараттың бір бөлігін ғана сақтап қалуға мүмкіндік берді. Қабырға суреттері – фрескалар, Мексикада 16 ғасырдан бастапқы орнында сақталған діни емес суреттердің жалғыз мысалы. Сұр тас қасбеті толығымен тегіс, бұл қайта өрлеу стиліндегі негізгі порталды ерекше көрсетеді. Порталдың жоғарғы және төменгі бөліктері мен гербі бар. Пуэбланың Басты Театры 1761 жылы Мигель де Сантамариямен ашылды. 1902 жылы театр өртеніп, 1940 және 1998 жылдары қайта салынды. Театр аймақтық, ұлттық және халықаралық суретшілердің қатысуымен мәдени шаралар мен көрмелерге қонақжай тартады. Муниципалдық сарай Максимино Авила Камачо көшесінде орналасқан. Қасбеті сұр кантера тасынан жасалған, қайта өрлеу стилінде, ионикалық бағаналар мен фронтондарды пайдаланады, бұл оны басты алаңға жақын орналасқан басқа ғимараттардан ерекшелендіреді. Порталдың екі деңгейі бар, олардың үстінде сағаты мен екі жақта мұнаралары бар орталық шатыры орналасқан.

Ас мәзірі

Ең танымал моле Пуэбла қаласының атымен аталады, ол – mole poblano. Бұл соустың шығу тегі даулы және аңыздың екі нұсқасы ең көп айтылады. Біріншісінде 16 ғасырдағы Санта-Роза монастырындағы қарындастар архиепископтың келе жатыр дегенді естіп алаңдады, ал аулада ескі түйеқұс болғандықтан, оны дайындаудан басқа ештеңелері болмады. Құдайдан шабыттанғандай, олар асханадағы барлық дәмдеуіштер мен хош иістерді, әртүрлі түрдегі чили бұрыштарын, басқа дәмдеуіштерді, бір күндік нанды, шоколадты және шамамен жиырмадай ингредиентті араластыра бастады. Олар соусты бірнеше сағат бойы қайнатып, түйеқұс етінің үстіне құйды. Әйгілі болғандай, архиепископ тамақтан өте риза болды және қарындастар абыройын сақтап қалды. Екінші оқиғада соус испандықтардан бұрынғы заманға дейін бар екендігі айтылады және оны Эрнан Кортес пен басқа конкистадорларға Моктезума II тартып берген. Алайда, шоколадты дайындалған тағамдардың дәмін беру үшін немесе чильмуллиде қолданғандығына ешқандай дәлел жоқ. Пуэбланың тағы бір танымал тағамы – "семита", ол көптеген ингредиенттермен толтырылған нан.

Талавера қыш құмырасы

Құрылғанынан кейін көп ұзамай Пуэбла өзінің сапалы керамикасымен, әсіресе Талавера деп аталатын стильмен танымал болды. Бұл аймақтағы сапалы саздың көп болуына байланысты, ең жақсы шеберлерді қызықтырды. 1550-1570 жылдары Испанияның Талавера-де-ла-Реина қаласынан келген испан құмырашылары Пуэблаға жергілікті тұрғындарға құмыра жасау дөңгелегін пайдалану және қалайымен шынылаудың еуропалық әдістерін үйретті. Бұл жаңа әдістер жергілікті ою-өрнектермен бірігіп, Poblano Talavera деп белгілі болған стильді құрады. Шынылау әдісі алғаш рет осы қаладағы көптеген ғимараттарды әлі де безейтін плиткаларға қолданылды. Кейіннен одан құмыралар, табақтар, тостағандар, діни тұлғалар және басқа да заттар жасалды. 17 ғасырдың ортасына қарай, бұл өнеркәсіп мұнда жақсы дамыды. Сапаны қамтамасыз ету үшін цехтар құрылды және ережелер бекітілді. Көк түс тек ең қымбат өнімдерде ғана қолданылды, себебі оны өндіруге қолданылатын минералдың бағасы жоғары болды. 1650-1750 жылдар аралығы Алтын ғасыр деп аталды. 1813 жылы конституция құмырашылардың цехын таратып, 1653 жылы бекітілген өндірісті стандартизациялауға бағытталған ережелерді жойды. Енді кез келген адам керамикалық әдісті кез келген стильде қолдана алатын болды, ал ережелердің жоқтығы техника мен көркемдік сапаның төмендеуіне әкелді. Талавера нарығы құлдырады. 18 ғасырдан бері жұмыс істеп келген 46 цехтың тек жетісі ғана қалды. 1897 жылы 29 жасар каталондық Энрике Луис Вентоса Пуэблаға келгенде, онда бар болғаны алты цех қалған еді. Вентоса Пуэбланың тарихымен және Мексиканың басқа аймақтарынан ерекшеленетін шеберлігімен әсерленді. Ол Талавера өнімдерінің қайта жандануының жетекші күшіне айналды.

Туннельдік жүйе

Көптен бері қаланың астында туннельдер жүйесі бар деген әңгімелер тарап жүрді. Ұзақ уақыт бойы қалалық аңыз деп есептелген олар 2015 жылы қайта табылды. Олардың жасы 500 жылға дейін жетеді деп саналады.

" Майдың бесінші күні "

Әр жылдың 5 мамырында Пуэбла 1862 жылы басып келген француз әскерлерін жеңгенін тойлайды. Мерекелік шараларға бірнеше күндік концерттер, лекциялар және басқа да мәдени іс-шаралар кіреді. 5-і күні өте үлкен парад өтіп, шайқас қайта жандандырылады. Парадқа Мексика армиясы, Әскери-теңіз күштері, арнайы жасақ және сол дәуірдегі киім киген әскерлер қатысады. Әскерилер танктер, Хамвилер және бронетранспортерлерді көрсетеді. Азаматтық қатысуға Мексикадан және шетелден келген мектептердің оркестрлері, студенттер мен шеру колонналары кіреді.

Білім

Пуэбла қаласында көптеген университеттер бар, ол Мексика қаласынан кейін елдегі екінші орында тұрады. Қаланың негізгі университеті – 15 сәуір 1587 жылы құрылған, аймақтағы ең көне және ең ірі университет – Бенемéрита Универсидад Автонома де Пуэбла (BUAP). Тағы бір мемлекеттік университет – Пуэбла Технологиялық институты (ITP). Сонымен қатар, қала Мексика мен Латын Америкасындағы ең беделді жеке университеттердің бірі – Tecnologico de Monterrey, Universidad Iberoamericana Puebla және Universidad de las Americas Puebla (UDLAP) орналасқан.

Экономика

Ауыл шаруашылығының бір бөлігі муниципалитетте әлі де жалғасуда, бірақ қоршаған ортаның нашарлауы және қаланың өсуі оны экономиканың кішірек саласына айналдырып жатыр. Егілетін дақылдарға жүгері, бұршақ, бидай, сұлы, авокадо, алмұрт, алма, шабдалы, жиде, мексикалық долана, жаңғақ және ақ сапоте жатады. Ауыл шаруашылығының көп бөлігі муниципалитеттің шетіндегі кішкентай жерлерде жүргізіледі. Сол сияқты, сиыр, шошқа, қой және жылқы сияқты мал да өсіріледі. Трамвай-поезд жұмысы 2021 жылдың 31 желтоқсанында тоқтатылды.