Поль Бурже: Француз жазушысы мен сыншысы

Кіріспе

Француз романы және әдеби сыншысы

Пол Шарль Жозеф Бурже (2 қыркүйек 1852 – 25 желтоқсан 1935) – француз ақыны, романы және сыншысы. Ол әдебиет саласындағы Нобель сыйлығына бес рет ұсынылған. Пол Бурже Франциядағы Амиен қаласында дүниеге келген. Алғашында ол католицизмнен бас тартса да, 19 ғасырдың соңында қайтадан оған оралды. Бурже психологиялық және моральдық романдарымен танымал, оларда көбінесе әйелдердің күрделі сезімдері мен Франциядағы жас адамдардың идеялары, құмарлықтары және сәтсіздіктері бейнеленген. Оның ең белгілі туындыларының ішінде материализм мен позитивизмнің салдарларын зерттеген «Le Disciple» (1889) бестселлері, сондай-ақ «Cruelle Enigme» (1885), «André Cornelis» (1886) және «Mensonges» (1887) романдары бар. 1894 жылы Француз академиясына қабылданды, ал 1895 жылы Легион құрметті орденінің офицері атанды. Бурженің мансабының басында өлеңдер жинағы жарық көрді, бірақ кейін ол әдеби журналистикада табысқа жетті, ал «Италия сезімдері» (1891) сындық еңбегі жоғары бағаланады. Оның романдары өмір бойында кең танымал болғанымен, қазіргі кезде көпшілік оны ұмытып кеткен. Дегенмен, Бурже француз әдебиетінде психологиялық және моральдық тұрғыдан көркем әдебиетке жасаған үлесі үшін маңызды тұлға болып саналады, ал оның ықпалын Клод Дебюсси сияқты бірнеше композиторлардың шығармаларында, оның ішінде Бурже өлеңдеріне жазылған музыкада көруге болады.

Өмір

Пол Бурже Франциядағы Пикардияның Сомм департаментіне қарасты Амен қаласында дүниеге келген. Оның әкесі математика профессоры, кейін Клермон-Ферран қаласындағы колледжде қызметке тағайындалды, сол жерде Бурже алғашқы білімін алды. Одан кейін ол Луи-ле-Гранд лицейінде және École des Hautes Études мектебінде оқыды. 1872 және 1873 жылдар аралығында ол «Au Bord de la Mer» атты өлеңдер жинағын жариялады, одан кейін басқа да жинақтары шықты, соңғысы 1882 жылы жарық көрген «Les Aveux» өлеңдері болды. Осы кезеңде ол әдеби журналистикада танымал болды. 1883 жылы ол «Заманауи психология» атты еңбегін жариялады. 1884 жылы Бурже Ұлыбританияға ұзақ сапар жасады, онда ол өзінің алғашқы басылған әңгімесін («L'Irréparable») жазды. 1885 жылы «Cruelle Enigme» жарық көрді, одан кейін 1886 жылы «André Cornelis» және Октав Мирбоның өмірінен шабыттанған «Mensonges» (1887) шықты, бұл кітаптар көпке ұнады. 1867 жылы католик дінінен бас тартқан Бурже 1889 жылы оған қайта оралып, 1901 жылы толығымен дінге қайта келді. 1893 жылы Америкада берген сұхбатында ол өзінің өзгерген көзқарастары туралы былай деді: «Көп жылдар бойы мен, қазіргі қалалардағы көптеген жастар сияқты, агностицизмде қанағаттандым, бірақ «мен білмеймін, ал білмегенімдіктен маған ұнаған нәрсені істеймін» деген адамның өмірі бос емес, сонымен қатар көңіліне ашу-ана мен қайғы-қасірет толып, басқалардың өміріне де жаман әсер ететінін түсініп, ақыры ақылға келдім». Ал «шіркеудің үйретулерін ұстанатын ерлер мен әйелдер өздерінің сезімдеріне, құштарлықтарына және әлсіздіктеріне еріп, соларға бой алдырғанда туындайтын моральдық апаттардан қорғалады». Бұл пікірлер оның «агностицизмге деген бейтарап сенімінен» бас тартқаннан кейін жазған «Le Disciple» (1889) романының негізгі тақырыбы болды. Роман философ Адриен Сикстің материализм мен позитивизмді жақтауының, оның құрметіне ие, бірақ тұрақсыз студент Роберт Геслонға тигізген күшті әсері мен оның әрекеттерінің нәтижесінде жас әйелдің трагикалық өліміне алып келгенін баяндайды. «Шәкірт» романы Францияда қызу пікірталас тудырып, бестселлер атанды. Романшының ойлы жағын көрсететін бұл кітап Глэдстонның сүйікті кітаптарының бірі болды. 1888 жылы жарық көрген «Études et portraits» еңбегінде Бурже Англия мен Ирландияда болған уақытындағы әсерлерін, әсіресе Оксфордта өткізген айлары туралы естеліктерін қамтиды. 1891 жылы жарық көрген «Sensations d'Italie» кітабы Италиядағы саяхаты туралы жазбалармен бөліседі және оның жаңа күш-қуатын көрсетеді. «Outre Mer» (1895) екі томдық кітабы 1893 жылы АҚШ-қа жасаған сапары туралы сындық ойларды қамтиды. Сондай-ақ 1891 жылы «Coeur de Femme» және «Nouveaux Pastels» романдары жарық көрді, бұл кітаптарда ер адамдардың кейіптерінің «типтері» суреттелген, бұл 1890 жылы жарық көрген әйелдердің галереясының («Pastels») жалғасы болды. Оның кейінгі романдары: «La Terre Promise» (1892); «Cosmopolis» (1892), Рим қаласын фон ретінде пайдаланған психологиялық роман; «Une Idylle tragique» (1896); «La Duchesse bleue» (1897); «Le Fantôme» (1901); «Les Deux Sœurs» (1905); және «Complications Sentimentales» (1896), «Drames de famille» (1898) және «Un Homme d'Affaires» (1900) сияқты қысқа әңгімелер жинақтары. «L'Etape» (1902) романы шаруалар тегінен тез көтерілген отбасының жаңа жағдайларға бейімделуге келмейтінін көрсетеді. Қазіргі заманғы әдеп-ғұрыптарды зерттеудің бұл әсерлі еңбегінен кейін «Un Divorce» (1904) жарық көрді, бұл кітап ажырасу табиғи заңдарды бұзу болып табылады деген Рим католиктерінің ұстанымын қорғайды. 1894 жылы ол Француз академиясына қабылданды, ал 1895 жылы он жыл бұрын алған орденімен бірге Легион-д'онёр офицері болып тағайындалды. 1914 жылдың 16 наурызында ол «Le Figaro» газетінің кеңсесінде болды, сол кезде газет редакторы, оның досы Гастон Кальметті Францияның бұрынғы премьер-министрінің әйелі Генриетт Кайо атып өлтірді. Оның соңғы сот процесі сол кезде үлкен дау тудырды. Ол Бенито Муссолинидің 1929 жылы Италия туралы жазған «Le Visage de l'Italie» кітабына да үлес қосты. Пол Бурже 1935 жылдың Рождество күні Парижде 83 жасында қайтыс болды.

Paul Bourget was born in Amiens in the Somme département of Picardy, France. His father, a professor of mathematics, was later appointed to a post in the college at Clermont Ferrand, where Bourget received his early education. He afterwards studied at the Lycée Louis le Grand and at the École des Hautes Études. Between 1872 and 1873, he produced a volume of verse, Au Bord de la Mer, which was followed by others, the last, Les Aveux, appearing in 1882. Meanwhile, he was making a name in literary journalism and in 1883 he published Essais de Psychologie Contemporaine, studies of eminent writers first printed in the Nouvelle Revue, and now brought together. In 1884 Bourget paid a long visit to Britain, where he wrote his first published story (L'Irréparable). Cruelle Enigme followed in 1885; then André Cornelis (1886) and Mensonges (1887) inspired by Octave Mirbeau's life were received with much favour. Bourget, who had abandoned Catholicism in 1867, began a gradual return to it in 1889, fully converting only in 1901. In 1893, in an interview he gave in America, he spoke about his changed views: "For many years I, like most young men in modern cities, was content to drift along in agnosticism, but I was brought to my senses at last by the growing realization that the life of a man who simply said 'I don't know, and not knowing I do the thing that pleases me,' was not only empty in itself and full of disappointment and suffering, but was a positive influence for evil upon the lives of others." On the other hand, "those men and women who follow the teachings of the church are in a great measure protected from the moral disasters which almost invariably follow when men and women allow themselves to be guided and swayed by their senses, passions and weaknesses." These were the themes of his novel Le Disciple (1889), which he wrote, as he says in his American interview, just after abandoning his "drifting and comfortable belief in agnosticism". It is the story of philosopher Adrien Sixte, whose advocacy of materialism and positivism wields a terrible influence over an admiring but unstable student, Robert Geslon, whose actions, in turn, lead to the tragic death of a young woman. Le Disciple caused a stir in France and became a bestseller. Exemplifying the novelist's graver side, it was one of Gladstone's favourite books. Études et portraits, first published in 1888, contains impressions of Bourget's stay in England and Ireland—especially reminiscences of the months which he spent at Oxford and in 1891 Sensations d'Italie, notes of a tour in that country, revealed a fresh phase of his powers; and Outre Mer (1895), a book in two volumes, is his critical journal of a visit to the United States in 1893. Also in 1891 appeared the novel Coeur de Femme, and Nouveaux Pastels, "types" of the characters of men, the sequel to a similar gallery of female types (Pastels, 1890). His later novels include La Terre Promise (1892); Cosmopolis (1892), a psychological novel, with Rome as a background; Une Idylle tragique (1896); La Duchesse bleue (1897); Le Fantôme (1901); Les Deux Sœurs (1905); and some volumes of shorter stories—Complications Sentimentales (1896), the powerful Drames de famille (1898), and Un Homme d'Affaires (1900). L'Etape (1902) was a study of the inability of a family raised too rapidly from the peasant class to adapt itself to new conditions. This powerful study of contemporary manners was followed by Un Divorce (1904), a defence of the Roman Catholic position that divorce is a violation of natural laws. He was admitted to the Académie française in 1894, and in 1895 was promoted to be an officer of the Légion d'honneur, having received the decoration of the order ten years before. On 16 March 1914, he was present in the offices of the newspaper, Le Figaro when the newspaper's editor, his friend Gaston Calmette, was shot and killed by Henriette Caillaux, the wife of a former Prime Minister of France. Her subsequent trial caused an enormous scandal at the time. He was a contributor to Le Visage de l'Italie, a 1929 book about Italy prefaced by Benito Mussolini. Bourget died on Christmas Day 1935, aged 83, in Paris.

Әдеби мәні және сын

Бурже – өлең жазушы ретінде, екі томдық жинағында (1885–1887) топталған өлеңдері оның қалыптасқан әдісі мен өнерінің кейінгі туындыларына жарық түсіреді. Ол көбінесе сыншы ретінде көзге түсті. "Италия сезімдері" (1891) және түрлі психологиялық зерттемелері ерекше аталады. "Гюстав Флаубер", "Тірі өмір" (1897). "Қазіргі француз романының эволюциясы", "Апплтон журналы" (1903). "Интеллектуалды Франция үшін", "Тірі өмір" (1919). "Дневниктердің құлдырауы", "Тірі өмір" (1921). "Паскаль мен Ренан", "Тірі өмір" (1923).