Басқыншылық: мағынасы, тарихы және қорғаныс шаралары

Кіріспе

Әскери шабуыл – бір геосаяси бірлестіктің қарулы күштерінің екінші бірлестіктің бақылауындағы аумағына күштеп енуі.

Инвазия – бір геосаяси бірлестіктің әскери күштерінің, әдетте көп санда, басқа ұқсас бірлестіктің бақылауындағы аумаққа кіруі. Инвазиялардың мақсаты, әдетте, аумақты жаулап алу, азат ету немесе оған бақылауды қайта орнату; елді бөлуге мәжбүр ету; құрылған үкіметті өзгерту немесе сол үкіметтен жеңілдіктер алу, немесе олардың комбинациясы болуы мүмкін. Инвазия соғысқа себеп болуы мүмкін, соғысты аяқтауға бағытталған үлкен стратегияның бір бөлігі болуы мүмкін, немесе ол өзі жеке соғыс болуы мүмкін. Инвазиямен байланысты операциялардың кең ауқымына байланысты, олар жоспарлау және орындау кезінде стратегиялық болып табылады. Аумақты басып алу немесе үкіметті құлату мақсатымен жасалған кез келген әскери шабуыл инвазия болып есептелмейді.

Тарих

Археологиялық деректер ежелгі заманнан бері басып кірулер жиі болғандығын көрсетеді. Көне дәуірде, радиобайланыс және жылдам көлік болмаған кезде, әскердің жеткілікті күштерді қамтамасыз етудің жалғыз жолы – әскерлерді бір үлкен күш ретінде жылжыту болатын. Бұл, табиғаты бойынша, басып кіру стратегиясына алып келді. Басып кірулермен бірге үкімет, дін, философия және технология салаларында мәдени алмасу жүзеге асты, бұл көне әлемнің көп бөлігінің дамуын қалыптастырды. Түрлі турлар мен арзан авиакомпаниялар пайда болғанға дейін, әскери басып кірулер прототуризмнің стандартты және маңызды түрі ретінде жұмыс істеді – жаңа ортаға көптеген шетелдік келушілерді әкеліп, жергілікті халыққа және басқыншыларға әлеуметтік, мәдени және экономикалық әсер етті.

Қорғау

Жаулық көршілері бар мемлекеттер әдетте шабуылды кешіктіру немесе алдын алу үшін қорғаныс шараларын қабылдайды. Географиялық кедергілерді, мысалы, өзендер, батпақтар немесе қиыр жерлерді пайдаланумен қатар, бұл шаралар тарихи түрде бекіністерді қамтыды. Мұндай қорғаныс елдің аумағына енуші күштердің кіруіне кедеріс келтіру үшін ұзақ және жақсы қорғалған кедергі арқылы белсенді түрде тоқтатуға бағытталуы мүмкін; Қытайдың Ұлы қабырғасы, Адриан қабырғасы және Даневерк танымал мысалдар. Мұндай бөгеттерге окоптардың желілері, ал қазіргі уақытта миналық далалар, камералар және қозғалысқа сезімтал сенсорлар жатады. Алайда, бұл кедергілерді қорғау үшін үлкен әскери күш, сондай-ақ жабдықтар мен позицияларды ұстау қажет, бұл елге үлкен экономикалық жүктеме салуы мүмкін. Осы әдістердің кейбіреулерін қорғаушыларға қарсы да қолдануға болады, оларды қашудан немесе қайта жабдықтаудан тоқтату үшін. Операция "Аштық" кезінде одақтас күштер әуеден тасталған миналарды қолданып, жапондықтардың логистикалық операцияларын өз шекараларында қатты бұзды. Сонымен қатар, бекіністерді шекараға жақын орналасқан қамалдар немесе бекіністер сияқты бірнеше жерлерде салуға болады. Бұл құрылымдар жаулауды қорғауға жеткілікті мөлшерде әскерді жұмылдыру үшін қорғаныс еліне жеткілікті уақыт беруге немесе кейбір жағдайларда қарсы шабуыл жасауға, мысалы, Мажино желісі сияқты, мүмкіндік береді. Форттар гарнизонның басып алушылардың жабдықтау желілерін бөгеп тастауы үшін орналастырылуы мүмкін. Бұл аралықтағы бекіністердің теориясы – басқыншы бұл қорғанысты айналып өтуге мүміндік таба алмайды, сондықтан құрылыстарды қоршауға алуы керек. Қазіргі уақытта жердегі қауіп-қатерлерге қарсы күрес үшін кең ауқымды статикалық қорғаныс құру туралы түсінік ескірген. Дәлдікті әуе науқанын пайдалану және кең ауқымды механикаландыру әскери жоспарлаушыларға жеңіл, мобильді қорғанысты қажет етті. Үлкен бекіністердің ескіргендігі Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Мажино желісінің сәтсіздігімен көрінді. Қазіргі заманғы шабуылдардан қорғану үшін елдер әдетте қорғаныс нүктелері ретінде қалалар немесе кенттер сияқты үлкен халық орталықтарын пайдаланады. Шабуылшы осы нүктелерді басып алып, қорғаушының соғыс жүргізу қабілетін жояды. Қорғаушы бұл нүктелерді қорғау үшін мобильді бронетехникалық және жаяу әскер дивизияларын қолданады, бірақ қорғаушылар әлі де өте мобильді және әдетте кері шегіне алады. Қалаларды бекініс ретінде пайдаланудың көрнекті мысалын 2003 жылы Ирак соғысындағы Бағдад, Тикрит және Басрадағы Ирак армиясының тұруында көруге болады. Қорғаушы бұл мобильді құралдарды Курск шайқасында Кеңес Қызыл Армиясы немесе Ауғанстандағы Солтүстік Альянс сияқты қарсы шабуыл жасау үшін пайдалана алады. Алайда, статикалық орналасулар теңіз шабуылына қарсы қорғаныс пен әуе шабуылына қарсы қорғаныс үшін пайдалы болып қала береді. Теңіз миналары әлі де порттарды қорғауға және жабдықтау желілерін тоқтатуға арзан, бірақ тиімді тәсіл болып табылады. Әуе шабуылына қарсы қорғаныс құралы ретінде әуеге қарсы қару-жарақ пен зымыран шығару қондырғыларын біріктіретін ірі статикалық әуе қорғанысы жүйелері әлі де әуе шабуылына қарсы қорғаныстың ең жақсы тәсілі болып табылады. Мұндай жүйелерді Ханойдың айналасындағы Солтүстік Вьетнам тиімді қолданды. Сонымен қатар, АҚШ Ұлттық зымыраннан қорғаныс жүйесін, яғни ядролық баллистикалық зымыранды тоқтатуға арналған статикалық қорғаныс желісін құруға едәуір уақыт пен ақша жұмсады. Ұлыбритания немесе Жапония сияқты арал мемлекеттері және АҚШ сияқты кең жағалаулары бар материктік мемлекеттер өздерінің шекаралық аймақтарын нығайтудың орнына өз елдеріне шабуыл жасауды болдырмау үшін маңызды әскери-теңіз күшін пайдаланды. Дегенмен, теңіз күшін қорғауда, әдетте, теңіз күшінің басымдылығы және қорғаныс күшін қолдау және қызмет көрсету қабілеті қажет. Әсіресе үлкен елдерде қорғаныс күштері жау аумағына басып кірушілерді тереңдеп тарту арқылы қарсы шабуылды жеңілдету үшін шегінуі мүмкін. Бұл тактиканың бір әсері – шабуылдаушы күштер тым кең таралып, жабдықтауды қиындатады және желілерді шабуылға бейімдейді. Бұл тактика, қымбатқа түсетін болса да, Сталинградқа қарай неміс жорығын тоқтатуға көмектесті. Бұл сондай-ақ шабуылдаушы күштің тым алысқа созылуына себеп болуы мүмкін, бұл шүмектің қозғалысына оларды күшейткіштерден оқшаулауға мүмкіндік береді. Бұл Американдық революция кезінде Каупенс шайқасында британдықтардың жеңіліске ұшырауының себебі болды. Соңында, тым көп күшейткіштерді жіберу шабуылдаушылардың аумағында тым аз қорғаушыларды қалдыруы мүмкін, бұл басқа аймақтардан қарсы шабуыл жасауға мүмкіндік береді, мысалы, Екінші Пуника соғысында болғандай.

States with potentially hostile neighbors typically adopt defensive measures to delay or forestall an invasion. In addition to utilizing geographical barriers such as rivers, marshes, or rugged terrain, these measures have historically included fortifications. Such a defense can be intended to actively prevent invading forces from entering the country by means of an extended and well defended barrier; the Great Wall of China, Hadrian's Wall, and the Danewerk are famous examples. Such barriers have also included trench lines and, in more modern times, minefields, cameras, and motion sensitive sensors. However, these barriers can require a large military force to provide the defense, as well as maintain the equipment and positions, which can impose a great economic burden on the country. Some of those same techniques can also be turned against defenders, used to keep them from escape or resupply. During Operation Starvation, Allied forces used airdropped mines to severely disrupt Japanese logistical operations within their own borders. Alternatively, the fortifications can be built up at a series of sites, such as castles or forts placed near a border. These structures are designed to delay an invasion long enough for the defending nation to mobilize an army of a size sufficient for defense or, in some cases, counter invasion—such as, for example, the Maginot Line. Forts can be positioned so that the garrisons can interdict the supply lines of the invaders. The theory behind these spaced forts is that the invader cannot afford to bypass these defenses, and so must lay siege to the structures. In modern times, the notion of constructing large scale static defenses to combat land based threats has largely become obsolete. The use of precision air campaigns and large scale mechanization have made lighter, more mobile defenses desirable to military planners. The obsolescence of large fortifications was displayed by the failure of the Maginot Line in the beginning of World War Two. Nations defending against modern invasions normally use large population centers such as cities or towns as defensive points. The invader must capture these points to destroy the defender's ability to wage war. The defender uses mobile armored and infantry divisions to protect these points, but the defenders are still very mobile and can normally retreat. A prominent example of the use of cities as fortifications can be seen in the Iraqi Army's stands in the 2003 invasion of Iraq at Baghdad, Tikrit, and Basra in the major combat in the Iraq War. A defender can also use these mobile assets to precipitate a counteroffensive like the Soviet Red Army at the Battle of Kursk or the Northern Alliance in Afghanistan. However, static emplacements remain useful in both defense against naval attacks and defense against air attacks. Naval mines are still an inexpensive but effective way to defend ports and choke off supply lines. Large static air defense systems that combine antiaircraft guns with missile launchers are still the best way to defend against air attacks. Such systems were used effectively by the North Vietnamese around Hanoi. Also, the United States has invested considerable time and money into the construction of a National Missile Defense system, a static defense grid intended to intercept nuclear intercontinental ballistic missiles. Island nations, such as the United Kingdom or Japan, and continental states with extensive coasts, such as the United States, have utilized a significant naval presence to forestall an invasion of their country, rather than fortifying their border areas. A successful naval defense, however, usually requires a preponderance of naval power and the ability to sustain and service that defense force. In particularly large nations, the defending force may also retreat to facilitate a counterattack by drawing the invaders deeper into hostile territory. One effect of this tactic is that the invading force becomes too spread out, making supply difficult and making the lines more susceptible to attack. This tactic, although costly, helped the Soviets stop the German advance at Stalingrad. It can also cause the invading force to extend too far, allowing a pincer movement to cut them off from reinforcements. This was the cause of the British defeat at the Battle of Cowpens during the American Revolutionary War. Finally, sending too many reinforcements can leave too few defenders in the attackers' territory, allowing a counter invasion from other areas, as happened in the Second Punic War.

Әдістер

Инвазияның көптеген түрлі әдістері бар, және әрбір әдістің пайдасы мен зияны туралы пікірлер кездеседі. Оларға құрлық, теңіз, әуе арқылы немесе осы әдістердің кез келген комбинациясы арқылы басып кіру жатады.

Құрлықпен

Құрлықтағы басып кіру – қарулы күштердің қолданыстағы құрлық байланыстарын пайдаланып, белгілі бір аймаққа тікелей енуі, әдетте шекараларды немесе демилитаризацияланған аймақтар сияқты басқаша анықталған аймақтардан өту арқылы қорғаныс бекіністері мен құрылымдарын басып алу. Бұл тактика көбінесе жылдам жеңіске алып келеді, бірақ әскерлердің қозғалысы салыстырмалы түрде баяу және жер бедері мен ауа райының бұзуына ұшырайды. Сонымен қатар, осы басып кіру әдісін жасыру қиын, өйткені көптеген геосаяси ұйымдар жоғарыда аталған әдістерге ең осал аймақтарда қорғаныс позициясын алады. Қазіргі заманғы соғыста құрлықтан басып кіру көбінесе нысанаға басқа құралдармен шабуыл жасағаннан кейін немесе кейде шабуыл кезінде жүзеге асырылады. Әуе шабуылдары және теңізден ұшырылатын қанатты зымырандар нысананы "әлсіретудің" кең таралған тәсілі болып табылады. Басқа, одан да жасырын дайындықтарға халықтан құпия қолдау табу, қауіпті саяси немесе әскери тұлғаларды жою және көрші елдерге өтетін жабдықтау желілерін жабу кіруі мүмкін. Кейбір жағдайларда, осы басқа шабуыл тәсілдері жаяу әскерлерді жапон аралдарына басып кіру қажеттілігін жояды; 1945 жылы Хиросима мен Нагасакиге жасалған атомдық бомбалау одақтастарға жапондық аралдарға жаяу әскерлермен басып кірудің қажеттілігін жойды. Мұндай жағдайларда, басып алынған аумақты басып алу үшін кейбір жер әскерлері әлі де қажет болса да, олар келісімшарт шарттары бойынша кіруге рұқсат алады және осылайша енді басып кірушілер болып табылмайды. Адамсыз, ұзақ қашықтықтағы ұрыс дамыған сайын, қарапайым құрлықтағы басып кірудің саны азаяды; көбінесе конвенциялық ұрыс бейбітшілік сақтаушылар рөлінде жаяу әскерлер келгенге дейін тиімді аяқталады (осы мақаладағы "Мемлекеттік емес жауынгерлерге қатысты қолданыстарды қараңыз").

Теңіз арқылы

Теңіз арқылы шабуыл жасау – қарулы күштердің аумаққа, көбінесе су айдынына немесе аралға жақын орналасқан құрлыққа кіруіне мүмкіндік беру үшін су кеңістігін пайдалану. Бұл әдетте басқа шабуыл әдісімен бірге қолданылады, әсіресе ұшу құралы ойлап табылғанға дейін, белгілі бір аумаққа кірудің басқа жолы болмаған жағдайларда. Мұндай әдісті қолдаушылардың пікірінше, теңізден күтпеген шабуыл жасауға болады немесе аталған аймақтың теңіз қорғанысы мұндай шабуылды тойтаруға жеткіліксіз. Дегенмен, арнайы техниканың көп болуы, мысалы, қосмекенді көліктер, және қорғаныс құрудың қиындығы – көбінесе, салыстырмалы түрде аз пайдаға ие болу үшін көптеген адамдардың қаза болуы – жиі мұндай шабуыл әдісіне қарсы аргументтер ретінде келтіріледі. Теңізден жасалатын шабуылдар кезінде су астындағы қауіптер мен жақсы жасырыну мүмкіндігінің болмауы жиі кездесетін мәселелер. Тарава шайқасында теңіз жаяу әскерінің десанттық кемелері коралл рифтеріне ілініп, жағалаудан оққа түсті. Басқа кемелер жағаға жетпей тұрып батып кетті, ал олар тасыған танктері суға батып қалды. Бірінші толқыннан аман қалғандардың көп бөлігі жағалауда тығылып қалды. Арал басып алынды, бірақ ауыр құнмен, ал адам өміріне келген залал АҚШ-тағы азаматтардың наразылығын тудырды.

Әуе арқылы

Әуе шабуылы – 20 ғасырдың және қазіргі заманғы соғыстың туындысы. Бұл идея әскери бөлімдерді әуе көлігімен белгілі бір аумаққа жеткізуді қарастырады. Ұшақтар жерге қонды, соның арқасында әскери бөлімдер мақсаттарына жетуге тырысады, немесе әскерлер ұшақта болғанда парашют немесе осыған ұқсас құралдарды пайдаланып ауадан секіріп, басып алынған аумаққа қонады. Көптеген жағдайларда, әуе шабуылдары жаудың тылындағы маңызды нысандарды – мысалы, көпірлер мен қиылыстарды – басып алып, жерден немесе теңізден шабуыл жасауға жол ашты. Бірақ, таза әуеден жасалған шабуыл ешқашан сәтті аяқталған емес. Екі маңызды мәселе бар: жабдықтау және күштерді нығайту. Ірі әуе десант бөлімдері жердегі әскермен кездеспейінше тиісті жабдықтармен қамтамасыз етілмейді, ал әуе десант бөлімдерінің саны жеткіліксіз болса, олар бірден қоршауға түседі. Бұл әдісті қолдаушылардың аргументтері көбінесе құрлықта немесе теңізде қол жеткізу қиын аймақтарды нысанаға алу мүмкіндігіне, жауды күтпегенге даярлауға және қорғаныс құрылымдарын жеңуге, сондай-ақ, көбінесе, күштердің санын азайтуға байланысты. Бұл әдіске қарсы пікірлер әдетте мұндай шабуылды жүзеге асыру мүмкіндігіне – жеткілікті әскерді тасымалдау үшін қажетті ұшақтардың санына және шабуылдың сәтті болуы үшін жоғары дәрежедегі барлау қажеттілігіне байланысты. Нағыз әуе шабуылының ең жақын мысалдары – Крит шайқасы, «Бейсенбі» операциясы (Бирма кампаниясы кезінде Чиндиттің екінші операциясы) және «Базар бақшасы» операциясы. Соңғысы 1944 жылдың қыркүйек айында неміс оккупациясы астындағы Нидерландыға жасалған шабуыл. Жау территориясына 35 000-ға жуық адам парашютпен және жолақты ұшақтармен тасталды, мақсаты – немістерден көпірлерді басып алып, одақтастардың ілгерілеуіне жол ашу. Дегенмен, тіпті осындай үлкен күш немістерді толығымен күтпегенге даярлағанмен де, шабуыл тактикалық тұрғыдан сәтсіз аяқталды. 9 күнге созылған шайқастан кейін одақтастар 18 000-нан астам жарақат алып, өз шебіне қайта қашып шықты. 21 ғасырда, әуе шабуылына қарсы қорғаныс күрт жақсарғандықтан, әуе шабуылы стратегиясының уақыты ешқашан келмейтін сияқты көрінеді.

Invasion by air is an invention of the 20th century and modern warfare. The idea involves sending military units into a territory by aircraft. The aircraft either land, allowing the military units to debark and attempt their objective, or the troops exit the aircraft while still in the air, using parachutes or similar devices to land in the territory being invaded. Many times air assaults have been used to pave the way for a ground or sea based invasion, by taking key positions deep behind enemy lines such as bridges and crossroads, but an entirely air based invasion has never succeeded. Two immediate problems are resupply and reinforcement. A large airborne force cannot be adequately supplied without meeting up with ground forces; an airborne force too small simply places themselves into an immediate envelopment situation. Arguments in favor of this method generally relate to the ability to target specific areas that may not necessarily be easily accessible by land or sea, a greater chance of surprising the enemy and overwhelming defensive structures, and, in many cases, the need for a reduced number of forces due to the element of surprise. Arguments against this method typically involve capacity to perform such an invasion—such as the sheer number of planes that would be needed to carry a sufficient number of troops—and the need for a high level of intelligence in order for the invasion to be successful. The closest examples to a true air invasion are the Battle of Crete, Operation Thursday (the Chindits second operation during the Burma Campaign) and Operation Market Garden. The latter was an assault on the German occupied Netherlands conducted in September 1944. Nearly 35,000 men were dropped by parachute and glider into enemy territory in an attempt to capture bridges from the Germans and make way for the Allies' advance. However, even with such a massive force taking the Germans completely by surprise, the assault was a tactical failure and after 9 days of fighting the Allies managed only to escape back to their own lines, having sustained over 18,000 casualties. In the 21st century, as vast improvements are made in anti aircraft defenses, it seems that the air invasion is a strategy whose time may never come.

Бейбіттандыру

Саяси шекаралар мен әскери сызықтар бұзылғаннан кейін, аймақты бағындыру – басқыншы күштердің соңғы және, мүмкін, ең маңызды мақсаты. Тұрақты әскер жеңілгеннен кейін, немесе мұндай әскер болмаған жағдайда, шабуылға қарсылық көбінесе азаматтық немесе жартылай әскери қарсылық қозғалыстарынан туындайды. Басып алынған елді толыққанды бағындыру қиын, тіпті мүмкін емес, бірақ кез келген шабуылдың сәтті болуы үшін халықтың қолдауы маңызды. Жариялық тарату, кітаптар және радио хабарлары сияқты бұқаралық ақпарат құралдарының үгіт-насихаты қарсылық күресшілерін қарсылықты тоқтатуға және басқаларды олардың қатарына қосылудан қайтармақ үшін қолданылады. Көбінесе "жүректер мен саналарды жеңу" деп аталатын бағындыру, азаматтардың қарсылық көрсетуге деген ықыласын азайтады. Бұл қайта тәрбиелеу арқылы, жаулап алынған азаматтарға өз үкіметтеріне қатысуға мүмкіндік беру арқылы, немесе, әсіресе кедей және қоршаудағы аймақтарда, жай ғана тамақ, су және баспана беру арқылы іске асырылуы мүмкін. Кейде әскери күш көрсетіледі; басқыншы күштер жиналып, басып алынған қалалардың көшелерімен шеру тастап, кез келген одан әрі соғысудың нәтижесіз екенін көрсетуге тырысады. Мұндай шараларға жау әскерлерін, қарсылық күресшілерін және басқа да құлсатушыларды жазалау кіруі мүмкін. Әсіресе ежелгі заманда, танымал көшбасшының өлімі немесе түрмеге қамалуы кейде жылдам қарсылықты тоқтатуға жеткілікті болды. Дегенмен, мұның көбінесе халықтық қарсылықты күшейтуге болатын шейіттерді жасауға әкеп соқтырғаны байқалды. Мысалы, Лонг Кеш түрмесінде аштықпен қайтыс болған Бобби Сэндс Ирландия Уақытша Республикалық Армиясының символына айналды.

Логистика

Қажетті жабдықтамалардың үздіріліссіз ағыны болмағанда, басып кірген әскер тез арада шегіне бастайды. Парсы әскері өте зор болғандықтан, оның “өзендерді құрғатып жібергенін” Геродот жазған. Көптеген басып кірулерде, тіпті қазіргі заманда да, көптеген жаңа жабдықтамалар басып алынған аумақтардан жиналады. Соғыс заңдары енгізілгенге дейін басып кірушілер жол бойындағы қалаларды жаулап алып, олардан алатын жабдықтамаға көп сүйенетін. Мысалы, Екінші Пуникалық соғыс кезінде Ганнибал әскерін жай ғана жабдықтама жинау үшін қалаларды жаулап алуға бағыттап, Альп тауларын кесіп өту стратегиясы мүмкіндігінше аз жабдықтамамен саяхаттауды талап етті, себебі олар шекараны бұзған кезде римдік қоймалары оларды қамтамасыз етеді деп күтті. Ресейде қолданылған күйдірілген жер тактикасы Наполеонды азық-түлік пен баспана жетіспеушілігіне байланысты әскерін кері қайтаруға мәжбүр етті. Бүгінде, құрлықтағы соғыс заңдары тонауға және жеке мүлікті тәркілеуге тыйым салады, бірақ жергілікті жабдықтамалар, әсіресе тез бұзылатын өнімдер, мүмкіндігінше оккупациялық күштерді қамтамасыз ету үшін сатып алынады, ал ұшақтар көбінесе қоршаудағы күштерге жабдықтама тасымалдау үшін парашюттерді пайдаланады. Ережелер қатаңдаған сайын, соғыстың қажеттіліктері де арта түседі; азық-түлік, баспана және оқ-дәріден басқа, бүгінгі әскерилерге отын, батареялар, механикалық қосалқы бөлшектер, электрондық жабдықтар және тағы да көптеген заттар қажет. АҚШ-та Қорғаныс логистикалық агенттігі 22 000-нан астам азаматтық қызметкерді жұмысқа орналастырған, олардың жалғыз міндеті – логистикалық қолдау көрсету, ал жыл сайын 30 000 әскери қызметкер АҚШ Армиясының Логистикалық басқару колледжін бітіреді.

Байланыс

Тағы бір мәселе – басқыншы күштермен байланыс орнатудың маңыздылығы. Ежелгі заманда бұл патшаның өз әскерін жеке басқаруын қажет етті, осылайша оның бұйрықтары уақтылы жеткізіліп, орындалғанына көз жеткізілетін, мысалы, Ұлы Александр (б.з.д. 356–323) жағдайында болғандай. Сол кезде соғыста әскерді басқару дағдылары бейбіт уақытта ел басқару дағдыларымен бірдей маңызды болды. Егер патшаның басқа жерде болуы қажет болса, хабаршылар ақпаратты артқа жеткізетін, көбінесе атпен, ал кейде, мысалы Марафон шайқасы (б.з.д. 490) сияқты жағдайларда, жылдам жүгірушілер арқылы. Мүмкіндігі болғанда, ақпаратты теңіз арқылы жеткізу үшін шлюптер мен кескіш қайықтар пайдаланылды. 1805 жылы Трафальгар шайқасында Нельсон француздарды жеңгені туралы жаңалықты алғаш рет Ұлыбританияға жеткізді. Морзе кодының және кейіннен радио және спутниктік дауыстық байланыстың дамуы тіпті шағын шабуылшылар тобына да үлкен басқыншы күштермен байланыста болуға, бұйрықтарды растауға немесе артиллериялық қолдау мен әуе шабуылдарын сұрауға мүмкіндік берді. Бұл байланыс неміс блицкригі стратегиясы үшін өте маңызды болды, өйткені жаяу әскер командирлері қорғаныс позицияларын танктер мен бомбалаушыларға жеткізді.

Қоғаммен байланыс

Дипломатиялық, қоғамдық қатынастар және пропаганда тұрғысынан, басқыншыға (немесе болуы мүмкін басқыншыға) "тәртіпті қалпына келтіру" немесе "зияндарды өтеу" мақсатымен араласуға құлықты ететін шақыруды сылтау ретінде пайдалануға көмектесуі мүмкін. Оппозициялық топтар, бесінші колонналар немесе ресми айналымдар шетелдік көмекке "шақыру" үшін сөз байласуы мүмкін. Мысалдар:
Византия империясының тұрғысынан қарағанда, Бірінші крест жорығының Левантты басып алуы (1096–1099) 1095 жылы император I Алексий Комненнің Анатолиядағы түрктерге қарсы көмек сұрауынан туындады. Джон патшаға қарсы болған ағылшын барондары 1215–1217 жылдардағы Бірінші барон соғысында Англияға француз шапқыншылығын жүргізу үшін француз ханзадасы Луиді шақырды. 1688 жылы Вильгельм Оранскийді Ұлыбританияға шабуыл жасауға шақыру Ұлы революцияға ықпал етті. Вулф Тоун 1798 жылғы Ирландия көтерілісіне дейін француздық араласуды (сәтсіз Экспедиция д'Ирландия, 1796) сұрады. Чехословакия Коммунистік партиясының бірқатар мүшелері 1968 жылғы Прага көктемі кезінде Кеңес Одағының араласуын қалаған, ол 1968 жылдың тамызында Варшава шартының Чехословакияға басып кіруімен аяқталды. Ұлттық құрылыс туралы аңыздар шетелдік жауынгерлерді шақырып, халықты билеу тақырыбын қайталайды: "Ескі заманның хикаясында" варягтардың Новгородта (содан кейін Ресейде) ұзақ мерзімді билік орнатуы туралы дәстүрлі есепке назар аударыңыз. Керісінше, қазіргі заманда қорғаушы дұрыс хабарлама арқылы қоғамдық пікірді жақсарта алады: Украина президенті Владимир Зеленскийдің беделі президенттік мерзімінде төмендегенімен, 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруі кезінде оның беделі күрт өсті, ал Путиннің есептеулі стратегияның бейнесіне нұқсан келді және Ресей халықаралық аренада маргиналды ел ретінде танылды.

Мемлекеттік емес ұрысқа қатысқандарға қатысты өтініштер

20 және 21 ғасырларда мемлекеттік емес жауынгерлерді бейтараптандырудағы шабуыл стратегиясының тиімділігі туралы сұрақтар туындады, бұл соғыс түрі кейде «төртінші буын соғысы» деп аталады. Мұндай жағдайда, бір немесе бірнеше жауынгерлік топтар орталықтандырылған мемлекеттік билік емес, тәуелсіз жетекшілікпен басқарылады, ал олар азаматтардан, шетелдік агенттерден, жалдамалы сарбаздардан, саясаткерлерден, дін көшбасшыларынан және қарулы күштердің әскери қызметшілерінен құралуы мүмкін. Бұл топтар көбінесе аз санда әрекет етеді, шекаралармен шектелмейді және мемлекеттің тікелей қолдауына қатысты емес. Мұндай топтарды тікелей басып алу немесе тұрақты оккупациялау арқылы жеңу оңай емес; елдің қарулы күштері жеңілуі мүмкін, үкімет ауыстырылуы мүмкін, бірақ олардың асимметриялық соғысы шексіз жалғасуы мүмкін. Қарулы күштердің әдеттегі бөлімшелері кішкентай, құпия топтардың икемділігі мен тәуелсіздігіне ие болмағандықтан, көптеген адамдар күшті оккупациялық күштер тұжырымының кері әсер ететініне сенеді. Балама теория бойынша, экстремистік идеология мен әділетсіз үкіметтерге жауап ретінде шабуыл үкіметті өзгертіп, халықты қайта тәрбиелеуге мүмкіндік береді, соның салдарынан ұзаққа созылатын қарсылықты болдырмай, болашақ зорлық-зомбылықтың алдын алуға болады. Бұл теорияда осы өзгерістерге уақыт керек екені мойындалады – кейбір жағдайларда бірнеше буын, бірақ осы құпия топтардың қатарын азайту және олардың жабдықтау жолдарын тоқтату арқылы дереу пайда алуға болады. Мұндай қақтығыстарда шабуыл стратегиясын қолдаушылар күшті оккупациялық күштер тактикалық деңгейде мақсаттарына жете алады деп санайды, көптеген шағын жеңістерге негізделген, азыту соғысына ұқсас. Бұл мәселе бойынша заманауи пікірталас әлі де жаңа, екі тараптың ешқайсысы мемлекеттік емес жауынгерлерді жеңуде қай стратегия тиімді болатынын анық білмейді. Шабуыл стратегиясына қарсылар оккупациялық немесе бейбітшілік сақтау күштерінің нақты табысқа жеткен мысалдарының жоқтығына назар салады. Олар Солтүстік Ирландия, Израиль, Чеченстан және Ирак сияқты жалғасып жатқан қақтығыстарды, сондай-ақ Ливан мен Ауғанстан сияқты, сәтсіздікке ұшыраған мысалдарды келтіреді. Шабуыл стратегиясын қолдаушылар бұл жағдайларды сәтсіздік деп бағалауға әлі ерте деп санайды және жоспарды іске асыру үшін шыдамдылық қажет екенін мәлімдейді. Кейбіреулер шабуылдардың өзі сәтті болғанын, бірақ саяси қарсыластар мен халықаралық БАҚ сенсациялық үшін немесе саяси үстемдік үшін фактілерді бұрмалап көрсеткенін айтады.

In the 20th and 21st centuries, questions arose regarding the effectiveness of the invasion strategy in neutralizing non state combatants, a type of warfare sometimes referred to as "fourth generation warfare". In this case, one or more combatant groups are controlled not by a centralized state government but by independent leadership, and these groups may be made up of civilians, foreign agents, mercenaries, politicians, religious leaders, and members of the regular military. These groups act in smaller numbers, are not confined by borders, and do not necessarily depend on the direct support of the state. Groups such as these are not easily defeated by straightforward invasion, or even constant occupation; the country's regular army may be defeated, the government may be replaced, but asymmetric warfare on the part of these groups can be continued indefinitely. Because regular armed forces units do not have the flexibility and independence of small covert cells, many believe that the concept of a powerful occupying force actually creates a disadvantage. An opposing theory holds that, in response to extremist ideology and unjust governments, an invasion can change the government and reeducate the people, making prolonged resistance unlikely and averting future violence. This theory acknowledges that these changes may take time—generations, in some cases—but holds that immediate benefits may still be won by reducing membership in, and choking the supply lines of, these covert cells. Proponents of the invasion strategy in such conflicts maintain the belief that a strong occupying force can still succeed in its goals on a tactical level, building upon numerous small victories, similar to a war of attrition. Contemporary debate on this issue is still fresh; neither side can claim to know for certain which strategies will ultimately be effective in defeating non state combatants. Opponents of the invasion strategy point to a lack of examples in which occupying or peacekeeping forces have met with conclusive success. They also cite continuing conflicts such as Northern Ireland, Israel, Chechnya, and Iraq, as well as examples which they claim ultimately proved to be failures, such as Lebanon, and Afghanistan. Supporters of the invasion strategy hold that it is too soon to call those situations failures, and that patience is needed to see the plan through. Some say that the invasions themselves have, in fact, been successful, but that political opponents and the international media skew the facts for sensationalism or political gain.

Нәтижелері

Шабуылдың нәтижелері шабуылшылар мен қорғаушылардың мақсаттарына, шабуылдың және қорғаныстың сәттілігіне, сондай-ақ соғысқан тараптар арасындағы келісімнің болуына немесе болмауына қарай өзгеріп отыруы мүмкін. Сәтті шабуылдың ең көп кездесетін нәтижесі – қорғаушының аумақты жоғалтуы, көбінесе үкіметтегі өзгеріс және жеңілген тараптың сол үкіметке тікелей бақылауын жоғалтуы болып табылады. Мұндай жағдайда ел кейде клиенттік мемлекетке айналып, жеңімпаздан өтемақы немесе салық талап етуі мүмкін. Басқа жағдайларда сәтті шабуыл нәтижесінде бұрынғы жағдайға оралуы да мүмкін; мұны адам мен жабдықты жою негізгі стратегиялық мақсат болған кезде немесе бұрын бағындырылып, қазір агрессивті үшінші тараптан басылып алынған ел өз ісін қайта басқаруға келгенде (мысалы, 1944 жылғы Нормандияға түсуден кейінгі Батыс Еуропа немесе 1991 жылы Ирактың жеңілісінен кейінгі Кувейт) көруге болады. Кейде шабуыл стратегиялық тұрғыдан белгілі бір географиялық аймақпен шектелуі мүмкін, ол 1971 жылғы Бангладеш азаттық соғысындағыдай жеке мемлекетке бөлінеді.