Кіріспе

1988 жылы Терри Пратчеттің Discworld романы

Sourcery – британдық жазушы Терри Пратчеттің 1988 жылы жарық көрген, Discworld сериясының бесінші кітабы.

Негізгі идея

Диск әлемінде, сиқырдың көзі болып табылатын, сол себепті қалыпты сиқыршылардан өте күшті "сорсерлер" Ұлы Сиқыршылар соғыстарының басты себебі болды, олар Дисктің аймақтарын тұруға жарамсыз қалдырды. Сегіз саны Диск әлемінде күшті сиқырлы сан саналады, сондықтан сегізінші ұлының сегізінші ұлы болып туған ер адамдар сиқыршы болады. Ал сорсерлер сегізінші ұлының сегізінші ұлының сегізінші ұлы болып туғандықтан, оларды "сиқыршының квадраты" деп атайды. Сондықтан, сорсерлердің пайда болуын болдырмау үшін, сиқыршыларға үйленуге немесе бала тууға рұқсат етілмейді. Мәтінде геаса туралы көптеген сілтемелер бар, геаса – адамға (әдетте, Кучулинн сияқты, ирланд мифологиясындағы батырларға) жүктелетін ерекше қарғыс, серт немесе міндеттеме.

Қысқаша мазмұны

Балалы болу ережесін бұзған, өлім алдындағы сиқыршы Өліммен келісім шағып, оның рухы таяғына орналасады. Ол таяқты өзінің сегізінші ұлына тапсырады, ол туғаннан бастап дарынды сиқыршы болып өседі. Таяқтың ықпалымен, бұл бала Анк-Морпоркқа сапар шегіп, Диск әлеміне сиқыршылардың билік жүргізуі үшін жоспар құрайды, өзі бастап тұрып. Алайда, бұл дарынды сиқыршының күші Диск әлемін толығымен құрту қаупін тудырады. Сондықтан, шағын топ – Ринсвинд сиқыршы, Ниджел Жойғыш және варвар Коэннің қызы, шаштараз Конина – осы жоспарларды орындауға тырысады.

Сюжет

Өлім қызыл Ипслордың жанын алуға келеді, ол үйленіп, балалы болғандықтан Бейтаныс университетінен қуылған сиқыршы. Жер аударылуы мен әйелінің өлімінен қатты ренжіген Ипслор сегізінші ұлы Коин арқылы сиқыршыларға кек алуға ант етеді. Сиқыршының сегізінші ұлы болғандықтан, Коин сиқыршы ретінде дүниеге келеді, ол әлемнен сиқыр тартудың орнына жаңа сиқыр туғызады, бұл оны Дискідегі ең күшті сиқыршы етеді. Өлген кезде Ипслор рухын сиқыршы таяғына көшіреді, ол Коинге беріледі, бұл Өлімнің Ипслордың жанын алуына жол бермейді (өйткені таяққа зиян келтіру Коинды өлтіретін болар еді) және Ипслордың ұлына әсер етуіне мүмкіндік береді. Сегіз жылдан кейін Анк Морпорктегі Бейтаныс университетінің Архиканцлері болып тағайындалған Вирид Уэйзигуз, Коин оны қабылдамас бұрын өлтіреді, содан кейін университеттің Ұлы залына күшпен кіреді. Коин Университеттің ең үздік сиқыршыларының біреуін жеңгеннен кейін, оны көптеген сиқыршылар қарсы алады. Ринцевинд, Багаж және Кітапханашы Коиннің келуін қадағалай алмайды, өйткені олар университеттің барлық сиқырлы әсерлі зиянкестерінің кетуінен кейін қысқа уақыт бұрын қашып кеткен. Олар "Мендд Драмда" болғанда, Диск әлемінің аңызының қызы және кәсіби ұры Коэн Барбарий, Уэйзигуз бөлмесінен сатып алынған және жүздеген Архиканцлерлер кигендіктен, сезімталдыққа ие болған Архиканцлер шапанының қорабын ұстап келеді. Коинды сиқыршылық пен бүкіл әлемге қауіп ретінде қарастыратын бас киімнің басшылығымен Конина Ринсвиндті өзімен бірге алып, Әл-Хали қаласына кететін кемеге мінгізеді, онда бас киім оны киюге лайықты біреу бар деп мәлімдейді. Анк Морпоркте сиқыршылар Коиннің болуынан Диск әлеміне көбірек сиқыр тартылуынан күштірек болады. Коиннің басшылығымен сиқыршылар Анкх Морпоркты басып алып, оны таза қалаға айналдырады, Лорд Ветинариді жаңалыққа айналдырады және әлемді басып алуды жоспарлайды. Басқа жерде Ринсвинд, Конина және Багаж Әл-Халидің шерифі Креасоттың және оның опасыз уәзирі Абримнің қосылады. Үш адам ажырасады; Ринсвинд жылан орна қалатылады, онда ол Нижел Жойғышпен, жаттығудағы варвар батырымен кездеседі. Конина Креасоттың гареміне әкелінеді, онда Сериф оған өзінің кәнизактарынан әңгімелерді айтады. Конинаның жек көруіне ұшыраған Багаж қашып кетеді және мас болады, содан кейін шөлде бірнеше тіршілік иелерін өлтіріп жейді. Коин соңында Бейтаныс университетті және түрлі сиқыршылық ордендерді ескірген деп жариялайды және Сиқыршылық енді мұндай нәрселерді қажет етпейді деп, кітапхананы өртеп жіберуді бұйырады. Содан кейін сиқыршылар тобы Әл-Халиге шабуыл жасайды, олардың келуінен пайда болған сиқырдың көптігі уақытша Ринсвиндті транске түсіріп, оған сиқыр қолдануға мүмкіндік береді, бұл оған және Нижелге жылан орнынан қашып кетуіне мүмкіндік береді. Олар Креозот пен Конинамен қосылады, соңғысы бірден Нижельге ғашық болады, және олар Архансканцлер шапкесін киіп, одан билік алуға үміттенген Абриммен кездеседі, бірақ оның орнына оған ие болады. Көптеген бұрынғы Архиканцлерлердің тәжірибесіне ие болғандықтан, бас киім Сурцеридің күш-қуаты бар сиқыршыларына тең келеді, олардың бір тобымен күресіп, басқаларын өз ісіне шақырады. Бұл оқиға болған кезде Ринсвинд, Конина, Нижел және Креозот сарай қазынасынан сиқырлы ұшатын кілемді тауып, оны сарайдан қашу үшін қолданады, өйткені ол иеленген Абрамның өз мұнарасын салуымен жойылады. Сиқыршыларды бақылауға алу туралы бұйрықтардың бұзылуынан кейін Диск әлеміне жататын сиқыршылар бір-бірімен соғысқа шығып, әлемді толығымен жоюмен қорқытады. Креасоттың сиқыршыға қарсы пікірін естігеннен кейін ашулы және қорланған Ринсвинд ұшқыш кілемді алып, университетке барады. Ол кітапханашы кітапхана кітаптарын ежелгі өнер мұнарасында жасырып, құтқарып қалғанын біледі. Кітапханашы Ринсвиндті Коинды тоқтатуға көндіреді, ал ол жарты кірпіш бар шұлықпен Сурсерге қарсы шығады. Әл-Халиде Багаж Архансканцлер шапқа барлық қиындықтар үшін кінәлай отырып, Әбримнің мұнарасына кіреді. Багаждың әсерінен билік иелері Анкх Морпорк сиқыршыларының қолынан қаза табады, мұнара мен Архансканцлер шапаны да жойылады. Жеңіске қарамастан, Коин Диск әлемі құдайларының қол астында сиқыршылар билік ететінін білгенде, алаңдайды. Ол құдайларды басқа бір шындыққа тұтқындап, үлкен інжу-маржанға айналдырады, бұл құдайлар тұтқындаған құстардан тұратын тектес Ice Giants түрмеден қашып кетуіне себеп болады, содан кейін олар Диск әлемі бойында серуендеп, жолындағы барлық нәрсені мұздатып жібереді. Ринсвинд осыдан кейін Коинмен кездеседі. Сурсер әжуалайды, бірақ Ринсвинд оған қарсы күресуге тырысқаннан қорқпайды, бұл Ипслорды Коинды оны өлтіруге мәжбүрлеуге тырысады. Ринсвинд ақырында Коинды таяқты лақтырып жіберуге көндіреді, бірақ Ипслордың күші ұлына қарсы қолданылады. Басқа сиқыршылар мұнарадан шығып кетеді, ал Ринсвинд балаға жетіп, оларды Қамау өлшемдеріне жібереді, ал Өлім таяқты соғып, Ипслордың жанын алады. Ринсвинд Коинды Университетке оралуға бұйырады және құммен толтырылған екінші шұлығын қолданып, Қамау өлшемдерінен келген жаратылыстарға шабуыл жасайды, Коиннің қашуын қамтамасыз ету үшін. Құдайлар соңынан босатылып, Ice Giants-тың жорығын тоқтатады. Кітапханашы Коинге қашуға көмектессе, Багаж Ринсвиндтің соңынан Қамау өлшемдеріне шабуыл жасайды. Коин Университетті және Анк Морпоркты олардың бұрынғы күйіне қайтарады. Конина мен Нижел Ринсвиндті іздеп Университетке келгеннен кейін, Коин оның сиқырымен оларды оны ұмытуға және бірге бақытты өмір сүруге мәжбүрлейді. Өзінің әлемде болуы үшін тым күшті екенін түсінген Коин өзі жасаған өлшемге кіріп, Диск әлемінде қайтадан көрінбейді. Кітапханашы Ринсвиндтің Қамау өлшемдеріне барғанда қалдырылған, тозығы жеткен шапанын алып, оны Кітапханадағы тұғырға қояды. Баяушы былай дейді: «Сиқыршы әрқашан шапаны үшін оралып келеді».

Бейімделулер

2010 жылы Терри Пратчетт «Sourcery» романының Sky One телеарнасы үшін бейімделетін бесінші «Түйкіл әлем» романы болатынын айтты, бірақ бастапқыда «Ақша табу» романын бейімдегісі келген. Дегенмен, ол оның фильм түрінде жақсырақ жұмыс істеуі мүмкін екенін және Нижел Жоюшы сияқты кейіпкерлермен ойын-қуанышқа баруға болатынын ойлады.

Қабылдау

Романға сыншылардың пікірі жағымды болды. «Торонто Стар» газетінің авторы Пол Стюе Пратчеттің «зор ақыл-ойға және әзіл-қалжыңға бейім екенін» жазды. «Publishers Weekly» басылымының бір рецензенті «Сурцери» романы шеберлікпен жазылғанын айтты, «Пратчет жай ғана сөздермен ойнамайды, ол өткір байқауларды шеберлікпен ұсынады» деді. Рецензент сондай-ақ, «автор өзін де, өзінің ойын да тым қатырлы қабылдамайды және кітап бойы жеңіл әсерді сақтайды» деп қосты. Том Хатчинсон «The Times» газетінде жариялаған мақаласында «Сурцери» романының «біздің күшке бейімделуімізді керемет бейнелейтінін» және «бұл туынды Пратчеттің шедеврі санала беруі мүмкін» екенін жазды. Томас М. Вагнер «SF Reviews.net» сайтында кітапқа 3.5/5 баға беріп, «оқиға Пратчетке тән қарқынмен дамиды, ал әзілдер мен қысқа тіркестер автоматты Узиден атылғандай» деді. Ол, «Сурцери» романының көп бөлігін қызықты деп тапса да, «Пратчеттің осы кезеңде өзінің зор талантының әлеуетін толыққанды пайдаланбағаны анық көрінді» деп мәлімдеді.