Британдық инженер және ойлап табушы, Барнс Невилл Уоллис

Кіріспе

Ағылшын инженері және өнертапқышы (1887–1979)

Сэр Барнс Невилл Уоллис (26 қыркүйек 1887 – 30 қазан 1979) – ағылшын инженері және өнертапқышы. Ол екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Рур аймағындағы бөгеттерге шабуыл жасау үшін Royal Air Force-тің "Chastise" операциясында ( "Dambusters" шабуылы) қолданған, секіріп түсетін бомбаны ойлап тапқанымен әйгілі. Бұл шабуыл 1955 жылғы "Басқыншылар" фильмінің сюжетіне алынған, онда Уоллистің рөлін Майкл Редгрейв сомдады. Оның өзге де өнертабыстарының қатарында геодезиялық ұшақ конструкциясы және жер сілкінісі бомбасы бар.

Ерте өмір және білім

Барнс Уоллис Дербиширдегі Рипли қаласында Чарльз Уильям Джордж Робинсон Уоллис (1859–1945) және оның әйелі Эдит Эйр Уоллис, туған Ашби (1859–1911) отбасында дүниеге келген. Ол Хоршамдағы Христос Госпитал мектебінде және Оңтүстік-Шығыс Лондондағы Хабердашерс' Асктың Хатчам ұлдар гимназиясында білім алды. 1905 жылғы қаңтарда он жеті жасында мектепті тастап, Оңтүстік-Шығыс Лондондағы Блэкхиттегі Темза инженерлік жұмысына жұмысқа орналасты. Кейіннен ол Уайт аралындағы Коусте орналасқан кеме құрылысшылары Дж. Сэмюэл Уайт компаниясындағы тәлімгерлікке ауысты. Ол бастапқыда теңіз инженері мамандығын алды, ал 1922 жылы Лондон университетінің Сыртқы бағдарламасы арқылы инженерлік диплом алды.

Әуе кемелері және геодезиялық құрылыс

Уоллис 1913 жылы J. Самуэль Уайт компаниясынан кеткенде, оған әуе кемелерін, ал кейін ұшақтарды жобалаумен айналысатын ұшақ конструкторы ретінде мүмкіндік туды. Ол Vickers компаниясына қосылды – кейін Vickers Armstrongs компаниясының бөлігіне, содан кейін Британдық ұшақ корпорациясының бөлігіне – және 1971 жылы зейнетке шыққанға дейін олар үшін жұмыс істеді. Ол онда Адмиралтействоның алғашқы қатты дирижаблі HMA No. 9r жұмысында, Х. Б. Пратт басшылығымен, оның саяси тоқтау-қозғалыс және ұзаққа созылған даму кезеңдерінде оған көмектесті. Оның өзі жобалаған алғашқы дирижаблі R80 көптеген техникалық жаңалықтарды қамтыды және 1920 жылы ұшты. 1930 жылы ол ең танымал дирижабі R100 жобалауға кіріскенде, газ бағының сымдарына қолданған революциялық геодезиялық құрылымын (кейде геодезиялық деп те аталады) әзірледі. Сонымен қатар, Джон Эдвин Темплмен бірге R100 құрылысында жеңіл қорытпаны және өндірістік инженерияны қолдануды ұсынды. Невил Шут Норвегия, кейін Невил Шут атты жазушы, жобаның бас есептеушісі болды және кадрдың кернеуін есептеуге жауапты болды. Күткеннен жақсы көрсеткеніне және 1930 жылы Канадаға сәтті оралғанына қарамастан, R100 солтүстік Франциядағы Бове қаласының жанындағы апаттан кейін, оның "әпкесі" R101 (Үкіметтің Әуе министрлігінің командасы жобалап, салған) бұзылды. Кейіннен "Гинденбургтің" жойылуы дирижабльдерді жаппай көлік түрі ретінде қолданудан бас тартуға әкелді. R101 апаты кезінде Уоллис Суррейдегі Байфлит пен Уэйбридж арасындағы Бруклендс моторлы трассасы мен әуежайдағы Vickers ұшақ зауытына көшті. Соғысқа дейінгі Рекс Пиерсон, Уэлсли, Уэллингтон және кейінірек Уорвик пен Уинзор ұшақтарының конструкцияларында фюзеляж бен қанат құрылымдарында Уоллистің геодезиялық дизайны қолданылды. Уэллингтонның ең берік ұшақ корпусы болды, оның скелетінің көп бөлігі қирап, бірақ экипажын қауіпсіз үйге жеткізуге жеткілікті мықты болған суреттері әлі де таң қалдырады. Геодезиялық құрылым (дәстүрлі конструкциялармен салыстырғанда) жеңіл және мықты ұшақ корпусын ұсынды, сонымен қатар жанармай бактерілері, жүк және т.б. үшін анықталған кеңістіктерге ие болды. Алайда, бұл техниканы басқа ұшақ өндірушілерге оңай көшіруге болмады, сондай-ақ Vickers геодезиялық жұмыстарға арналған жабдықталған зауыттарда басқа жобаларды жүзеге асыра алмады.

Wallis left J. Samuel White's in 1913 when an opportunity arose for him as an aircraft designer, at first working on airships and later aeroplanes. He joined Vickers – later part of Vickers Armstrongs and then part of the British Aircraft Corporation – and worked for them until his retirement in 1971. There he worked on the Admiralty's first rigid airship HMA No. 9r under H. B. Pratt, helping to nurse it though its political stop go career and protracted development. The first airship of his own design, the R80, incorporated many technical innovations and flew in 1920. By the time he came to design the R100, the airship for which he is best known, in 1930 he had developed his revolutionary geodetic construction (also known as geodesic), which he applied to the gasbag wiring. He also pioneered, along with John Edwin Temple, the use of light alloy and production engineering in the structural design of the R100. Nevil Shute Norway, later to become a writer under the name of Nevil Shute, was the chief calculator for the project, responsible for calculating the stresses on the frame. Despite a better than expected performance and a successful return flight to Canada in 1930, the R100 was broken up following the crash near Beauvais in northern France of its "sister" ship, the R101 (which was designed and built by a team from the Government's Air Ministry). The later destruction of the Hindenburg led to the abandonment of airships as a mode of mass transport. By the time of the R101 crash, Wallis had moved to the Vickers aircraft factory at the Brooklands motor circuit and aerodrome between Byfleet and Weybridge in Surrey. The prewar aircraft designs of Rex Pierson, the Wellesley, the Wellington and the later Warwick and Windsor all employed Wallis's geodetic design in the fuselage and wing structures. The Wellington had one of the most robust airframes ever developed, and pictures of its skeleton largely shot away, but still sound enough to bring its crew home safely, are still impressive. The geodetic construction offered a light and strong airframe (compared to conventional designs), with clearly defined space within for fuel tanks, payload and so on. However the technique was not easily transferred to other aircraft manufacturers, nor was Vickers able to build other designs in factories tooled for geodetic work.

Бомбалар

1939 жылы Еуропада Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін Уоллис жаудың соғыс жүргізу қабілетін жою үшін стратегиялық бомбалау қажеттігін сезінді және «Осі державаларына шабуыл жасау әдісі туралы хабарлама» деген мақала жазды. Жаудың қуат көздеріне сілтеме жасай отырып, ол (аксиома 3) былай деп жазды: «Егер оларды жою немесе тоқтату мүмкін болса, олар жауды соғысты жалғастыруға толығымен қабілетсіз етудің құралын ұсынады». Осы мақсатқа жету үшін ол өз күшін шоғырландырып, әдетте әсер ету қиын нысаналарды жоя алатын үлкен бомбаларды ұсынды. Уоллистің алғашқы аса ірі бомбасының салмағы шамамен он тоннаны құрады, бұл қазіргі кез келген бомбалаушы ұшақтың көтере алатын салмағынан әлдеқайда көп. Осы идеядан бас тартқаннан гөрі, ол оны тасымалдай алатын ұшақ – «Жеңіс бомбалаушысы» дегенді ұсынды. 1942 жылдың басында Уоллис бақшасындағы су резервуарларының үстінен шашақтарды лақтырып, тәжірибе жасауды бастады, нәтижесінде 1942 жылдың сәуірінде «Сфералық бомба – беттік торпеда» деген мақала жарық көрді. Идеясы – бомба торпедалық торлардан қашып, су бетімен секіріп өтіп, тереңдіктегі заряд ретінде жауынгерлік кеме немесе бөгет қабырғасының жанына батып, айналасындағы су жарылыс күшін нысанаға шоғырландыруы мүмкін. Маңызды жаңалық – бомбаны айналдыру. Айналу бағыты бомбаның секіру санын/қашықтығын анықтады. Джордж Эдвардс, тағы бір Vickers дизайнері, крикетші ретіндегі біліміне сүйене отырып, айналуды кері бағытта (оңға айналудың орнына) өзгертуді ұсынды. Айналу бомбаның түсірілген ұшақтан артқа қалуына (жарылыс күшінен ұшақтың зақымдану қаупін азайтады), бомбаның қашықтығын арттырады, сондай-ақ батып бара жатқанда нысана қабырғасынан алыстауына жол бермейді. Бастапқы күмәннен кейін Әскери-әуе күштері Валлистің секіретін бомбасын (Upkeep кодолық атымен) Рур аймағындағы Мёне, Эдер және Сорпе бөгеттеріне шабуыл жасау үшін қабылдады. 1943 жылдың мамырында осы бөгеттерге жасалған шабуыл (Chastise операциясы) Пол Брикхиллдің 1951 жылғы «Бөгет бұзғыштары» кітабында және 1955 жылғы сол аттас фильмде мәңгілікке сақталды. Мёне және Эдер бөгеттері сәтті бұзылды, бұл неміс заводтарына зақым келтіріп, гидроэлектр қуатын тоқтатты. Секіретін бомбаның табысынан кейін Уоллис өзінің үлкен бомбаларына қайта оралды, алдымен Tallboy (6 тонна), содан кейін Grand Slam (10 тонна) тереңдеуге арналған жер сілкінісі бомбаларын жасады. Бұл 5 тонналық «блокбастер» бомбасынан өзгеше болды, ол дәстүрлі жарылыс бомбасы еді. Бұл екі бомбаны оңтайлы биіктіктен түсіре алатын ұшақ әлі болмағанмен, оларды төменірек биіктіктен түсіріп, үстіркілді жылдамдықпен жерге енгізіп, жарылу алдында 20 метр тереңдікке дейін енуге болатын. Олар V 2 зымырандарының ұшырылатын орындары, V 3 суперпулемет бункері, су асты кемелері және басқа да нығайтылған құрылымдар, виадуктар мен көпірлер сияқты стратегиялық неміс нысаналарына, сондай-ақ неміс Tirpitz линкорына қолданылды. Олар қазіргі заманғы бункерді бұзатын бомбалардың алдағы бағытын көрсетті.

After the outbreak of the Second World War in Europe in 1939, Wallis saw a need for strategic bombing to destroy the enemy's ability to wage war and he wrote a paper titled "A Note on a Method of Attacking the Axis Powers". Referring to the enemy's power supplies, he wrote (as Axiom 3): "If their destruction or paralysis can be accomplished they offer a means of rendering the enemy utterly incapable of continuing to prosecute the war". As a means to do this, he proposed huge bombs that could concentrate their force and destroy targets which were otherwise unlikely to be affected. Wallis's first super large bomb design came out at some ten tons, far more than any current bomber could carry. Rather than drop the idea, this led him to suggest a plane that could carry it – the "Victory Bomber". Early in 1942, Wallis began experimenting with skipping marbles over water tanks in his garden, leading to his April 1942 paper "Spherical Bomb – Surface Torpedo". The idea was that a bomb could skip over the water surface, avoiding torpedo nets, and sink directly next to a battleship or dam wall as a depth charge, with the surrounding water concentrating the force of the explosion on the target. A crucial innovation was to spin the bomb. The spin direction determined the number of bounces/range of the bomb. A change to backspin (rather than top spin), was put forward by another Vickers designer, George Edwards, based on his knowledge as a cricketer. Spin caused the bomb to trail behind the dropping aircraft (decreasing the chance of that aircraft being damaged by the force of the explosion below), increased the range of the bomb, and also prevented it from moving away from the target wall as it sank. After some initial scepticism, the Air Force accepted Wallis's bouncing bomb (codenamed Upkeep) for attacks on the Möhne, Eder and Sorpe dams in the Ruhr area. The raid on these dams in May 1943 (Operation Chastise) was immortalised in Paul Brickhill's 1951 book The Dam Busters and the 1955 film of the same name. The Möhne and Eder dams were successfully breached, causing damage to German factories and disrupting hydro electric power. After the success of the bouncing bomb, Wallis was able to return to his huge bombs, producing first the Tallboy (6 tonnes) and then the Grand Slam (10 tonnes) deep penetration earthquake bombs. These were not the same as the 5 tonne "blockbuster" bomb, which was a conventional blast bomb. Although there was still no aircraft capable of lifting these two bombs to their optimal release altitude, they could be dropped from a lower height, entering the earth at supersonic speed and penetrating to a depth of 20 metres before exploding. They were used on strategic German targets such as V 2 rocket launch sites, the V 3 supergun bunker, submarine pens and other reinforced structures, large civil constructions such as viaducts and bridges, as well as the German battleship Tirpitz. They were the forerunners of modern bunker busting bombs.

Ұшақ құрылымы

1940 жылдың қыркүйегінде Викерс зауыты ауыр бомбалауға ұшырағаннан кейін, Уоллис Бруклендтен Hersham қаласындағы Burhill гольф клубына Дизайн бюросымен бірге көшірілді. 1945 жылдың қарашасында ол Бруклендке қайтып оралып, Викерс Армстронгтың Ғылыми-зерттеу және әзірлеме бөлімінің басшысы болды. Бұл бөлім бұрынғы моторлық трассаның 1907 жылғы клуб үйінде орналасқан еді. Ол және оның командасы көптеген болашақ аэроғарыш жобаларымен айналысты, оның ішінде дыбыс жылдамдығынан асып ұшу және "қозғалмалы қанаттар" технологиясы (кейін Panavia Tornado және басқа ұшақ түрлерінде қолданылды). "Дамбустер" шабуылында қатысқан экипаждардың көптеген қаза болуынан кейін, ол сынақ пилоттарының өмірін қауіпке тікелей ұшыратпауға бел буды. Оның жобалары үлгілер бойынша кеңінен сыналып, нәтижесінде ол ұшақтарды қашықтан басқару саласындағы пионер атанды. 1948 жылға дейін клуб үйінің жанында әлемдегі осындай ірі құрылым болған үлкен Стратосфералық камера салынды. 1950 және 1960 жылдарда Уоллистің басшылығымен көптеген ғылыми-зерттеу жұмыстары жүргізілді, соның ішінде Конкордтың дизайнына үлкен үлес қосылған дыбыс жылдамдығынан асып өту аэродинамикасы зерттелді. 1980 жылға дейін ол жабылды. Бұл бірегей құрылым 2013 жылы AIM Biffa қорының гранты арқасында Бруклендс мұражайында қайта жаңартылды және 2014 жылдың 13 наурызында Барнс Уоллистің қызы Мэри Стопс Роу ресми түрде ашып берді. Бұл идеяны өзі ойлап таппаса да, Уоллис қозғалмалы қанаттарды жұмыс істеуге қажетті инженерлік жұмыстарды жасады. Ол қанатты аэродинамиканы, яғни бөлек басқару беттері жоқ, тек қанаттың қозғалысы арқылы басқарылатын құйрықсыз ұшақ концепциясын жасады. Оның 1940 жылдардың соңында жасалған "Wild Goose" ұшағы ламинарлық ағынды пайдалануды көздеген, сонымен қатар ол Green Lizard зымырандық жүйесі мен Heston JC.9 пилоттық эксперименттік ұшағында жұмыс істеді. "Swallow" – 1950 жылдардың ортасында жасалған Wild Goose ұшағының дыбыс жылдамдығынан асып өтуге арналған нұсқасы, оны әскери немесе азаматтық мақсаттар үшін пайдалануға болар еді. Wild Goose және Swallow екеуі де Корнуоллдағы Predannack қаласында орналасқан үлкен (30 фут қанат кеңдігі) ұшатын масштабты модельдер ретінде сынақтан өтті. Алайда, жел тоннеліндегі және модельдермен жүргізілген жұмыстардың нәтижелеріне қарамастан, оның жобалары қабылданбады. "Swallow" жобасына мемлекеттік қаржыландыру 1957 жылы Sandys Defence White Paper-ден кейін болған қысқартулар кезеңінде тоқтатылды, бірақ Vickers RAE-нің қолдауымен модельдік сынақтарды жалғастырды. Америкалық қаржыландыруды алуға жасаған әрекет Уоллисті NASA-мен бірлескен Викерс зерттеуін бастауға итерді. NASA "Swallow" ұшағында аэродинамикалық проблемаларды анықтады және Bell X 5 ұшағындағы жұмыстарының нәтижесінде, дәстүрлі құйрықты таңдады, бұл TFX бағдарламасы мен General Dynamics F 111 бағдарламасына әкелді. Ұлыбританияда Vickers OR.346 спецификациясына сәйкес қанатты аэродинамикалық ұшақ ұсынды, бұл TSR 2 спецификациясының күштірек соққы беруге қабілетті нұсқасы болды. Морис Бреннан Викерстен Folland компаниясына кеткенде, ол Gnat жеңіл салмақты жаттығу ұшағының өзгермелі қанатты нұсқасы FO.147-де жұмыс істеді, ол құйрықты және құйрықсыз опцияларды ұсынды. Уоллистің идеялары Ұлыбританияда BAC TSR 2 және Concorde ұшақтарының тұрақты қанаттарының пайдасына қабылданды. Ол екі жаққа да сын көзбен қарады, оның пікірінше, қозғалмалы қанатты конструкциялар тиімдірек болар еді. 1960 жылдардың ортасында TSR 2 американдық F 111 ұшағының пайдасына ұятсыз түрде жойылды, оның иілгіш қанаттары Уоллистің NASA-дағы жұмысының нәтижесінде жасалған еді, бірақ бұл тапсырыс та кейіннен жойылды.

Having been dispersed with the Design Office from Brooklands to the nearby Burhill Golf Club in Hersham, after the Vickers factory was badly bombed in September 1940, Wallis returned to Brooklands in November 1945 as head of the Vickers Armstrongs Research & Development Department which was based in the former motor circuit's 1907 clubhouse. Here he and his staff worked on many futuristic aerospace projects including supersonic flight and "swing wing" technology (later used in the Panavia Tornado and other aircraft types). Following the high death toll of the aircrews involved in the Dambusters raid, he made a conscious effort never again to endanger the lives of his test pilots. His designs were extensively tested in model form, and consequently he became a pioneer in the remote control of aircraft. A massive Stratosphere Chamber (which was the world's largest facility of its type) was designed and built beside the clubhouse by 1948. It became the focus for much R&D work under Wallis's direction in the 1950s and 1960s, including research into supersonic aerodynamics that contributed to the design of Concorde, before finally closing by 1980. This unique structure was restored at Brooklands Museum thanks to a grant from the AIM Biffa fund in 2013 and was officially reopened by Mary Stopes Roe, Barnes Wallis's daughter, on 13 March 2014. Although he did not invent the concept, Wallis did much pioneering engineering work to make the swing wing functional. He developed the wing controlled aerodyne, a concept for a tailless aeroplane controlled entirely by wing movement with no separate control surfaces. His "Wild Goose", designed in the late 1940s, was intended to use laminar flow, and alongside it he also worked on the Green Lizard cruise missile and the Heston JC.9 manned experimental aeroplane. The "Swallow" was a supersonic development of Wild Goose, designed in the mid 1950s, which could have been developed for either military or civil applications. Both Wild Goose and Swallow were flight tested as large (30 ft span) flying scale models, based at Predannack in Cornwall. However, despite promising wind tunnel and model work, his designs were not adopted. Government funding for "Swallow" was cancelled in the round of cuts following the Sandys Defence White Paper in 1957, although Vickers continued model trials with some support from the RAE. An attempt to gain American funding led Wallis to initiate a joint NASA Vickers study. NASA found aerodynamic problems with the Swallow and, informed also by their work on the Bell X 5, settled for a conventional tail which would eventually lead in turn to the TFX programme and the General Dynamics F 111. In the UK, Vickers submitted a wing controlled aerodyne for specification OR.346 for a reconnaissance/strike fighter bomber, effectively the TSR 2 specification with added fighter capability. When Maurice Brennan left Vickers for Folland he worked on the FO.147, a variable sweep development of the Gnat lightweight fighter trainer, offering both tailed and tailless options. Wallis's ideas were ultimately passed over in the UK in favour of the fixed wing BAC TSR 2 and Concorde. He was critical of both, believing that swing wing designs would have been more appropriate. In the mid 1960s, TSR 2 was ignominiously scrapped in favour of the American F 111, which had swing wings influenced by Wallis's work at NASA, although this order was also subsequently cancelled.

Басқа жұмыстар

1950 жылдары Уоллис HEYDAY кодовый атымен белгіленген эксперименталды, ракеталық қозғалтқышты торпеданы жасады. Ол қысылған ауа және сутек пероксидімен жұмыс істеді, сондай-ақ оның ұзындығының көп бөлігінде ламинарлық ағынды сақтауға арналған ерекше, ағымдық пішіні болды. Сынақтар Дорсеттегі Портленд Брейкуотерде өткізілді. Қазіргі таңдағы жалғыз сақталған данасы Госпорттағы Теңіз күштерінің қару-жарақтарының жарылыс мұражайында қойылған. 1955 жылы Уоллис Австралиядағы Паркс радио телескопын салу жобасына консультант ретінде қатысуға келісті. Оның ұсынған идеяларының кейбіреулері соңғы жобамен бірдей немесе тығыз байланысты болды, соның ішінде тарелканы ортасынан қолдау идеясы, тарелканың геодезиялық құрылымы және негізгі экваторлық басқару жүйесі. Жобаның бағытына наразы болған Уоллис жобаны жобалау кезеңінің ортасында тастап кетті және 1000 фунт стерлингтік консультанттық гонорарын қабылдаудан бас тартты. 1960 жылдары Уоллис мұнай және басқа да тауарларды тасымалдау үшін үлкен жүк су асты кемелерін пайдалануды ұсынды, осылайша беткі қабаттағы ауа-райы жағдайларын болдырмақ болды. Сонымен қатар, Уоллистің есептеулері көрсеткендей, су асты кемелеріне қажетті қуат мөлшері дәстүрлі кемелерге қарағанда төмен, ал олардың жылдамдығы айтарлықтай жоғары болуы мүмкін. Ақырында, Уоллистің су асты кемелері туралы идеялары іске аспады. 1960 жылдары және зейнетке шыққаннан кейін ол "барлық жылдамдықтардағы" ұшақ идеясын жасады, ол субдыбыстықтан гипердыбыстыққа дейінгі барлық жылдамдық диапазонында тиімді ұшуға қабілетті болды. 1950 жылдардың соңында Уоллис Итон колледжінде "Англияның күші" тақырыбында лекция оқыды және 1970 жылдардың басына дейін осы лекцияның әртүрлі нұсқаларын оқып, технология мен автоматтандыруды Ұлыбританияның үстемдігін қайта орнатудың жолы ретінде ұсынды. Ол ядролық қуатпен жұмыс істейтін жүк су асты кемелерін болашақ эмбарголардан қорғану құралы ретінде және Ұлыбританияны әлемдік сауда державасы етуге қолдады. Ол ұшақтардың дизайны АҚШ-қа кеткеніне шағымданып, Ұлыбританияның қысқа ұшып-қону мүмкіндігі бар шағын үстінқы жылдамдық ұшағын жасау арқылы әуе сапарында үстемдік ете алатынын айтты.

In the 1950s, Wallis developed an experimental rocket propelled torpedo codenamed HEYDAY. It was powered by compressed air and hydrogen peroxide, and had an unusual streamlined shape designed to maintain laminar flow over much of its length. Tests were conducted from Portland Breakwater in Dorset. The only surviving example is on display in the Explosion Museum of Naval Firepower at Gosport. In 1955, Wallis agreed to act as a consultant to the project to build the Parkes Radio Telescope in Australia. Some of the ideas he suggested are the same as or closely related to the final design, including the idea of supporting the dish at its centre, the geodetic structure of the dish and the master equatorial control system. Unhappy with the direction it had taken, Wallis left the project halfway into the design study and refused to accept his £1,000 consultant's fee. In the 1960s, Wallis also proposed using large cargo submarines to transport oil and other goods, thus avoiding surface weather conditions. Moreover, Wallis's calculations indicated, the power requirements for an underwater vessel were lower than for a comparable conventional ship and they could be made to travel at a much higher speed. In the end, nothing came of Wallis's submarine ideas. During the 1960s and into his retirement, he developed ideas for an "all speed" aircraft, capable of efficient flight at all speed ranges from subsonic to hypersonic. In the late 1950s, Wallis gave a lecture titled "The strength of England" at Eton College, and continued to deliver versions of the talk into the early 1970s, presenting technology and automation as a way to restore Britain's dominance. He advocated nuclear powered cargo submarines as a means of making Britain immune to future embargoes, and to make it a global trading power. He complained of the loss of aircraft design to the United States, and suggested that Britain could dominate air travel by developing a small supersonic airliner capable of short take off and landing.

Құрметтер мен марапаттар

Уоллис 1945 жылы Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды, 1968 жылы рыцарь дәрежесіне ие болды және 1969 жылы Хериот-Уатт университетінен құрметті докторлық атағын алды.

Қайырымдылық жұмыс

Уоллис өзінің соғыс жұмысы үшін өнертапқыштарға арналған сыйлықтар жөніндегі Корольдік комиссиядан 10 000 фунт стерлинг сыйлық алды. Ол көптеген ұшқыштардың бөгеттерге шабуылда қаза болуына қатты қайғырды, сондықтан Уоллис 1951 жылы барлық соманы өзінің альма-матері – Христос ауруханалық мектебіне сыйға тартты, бұл оларға RAF Foundationers' Trust қорын құруға мүмкіндік берді, ол әрекетте қаза немесе жарақат алған Әуе күштері қызметкерлерінің балаларына мектепке қатысуға көмектеседі. Осы кезеңде ол Христос ауруханасының қайырымдылық қызметкері де болды. 1957 жылы авиациялық жұмыстан зейнетке шыққаннан кейін, ол Христос ауруханасының Қазынашысы және Қайырымдылық қызметкерлер кеңесінің төрағасы болып тағайындалды, және қазынашы лауазымын шамамен 13 жыл бойы атқарды. Осы уақыт ішінде ол мектептің негізгі реконструкциясын бақылады. Уоллис Корольдік Әуе күштері қауымдастығының белсенді мүшесі болды, бұл қауымдастық Әуе күштері қауымдастығының мүшелерін қолдайтын қайырымдылық ұйымы.

Жеке өмір

1922 жылдың сәуірінде Уоллис туған інісі Молли Блоксаммен отбасылық шай ішу кезінде танысты. Ол 17 жаста, ал ол 34 жаста болды, және оның әкесі олардың қарым-қатынас жасауына тыйым салды. Бірақ ол Уоллиске Моллиге математика курстарында хат арқылы көмектесуге рұқсат берді, және олар шамамен 250 хат жазды, оларды "Дюк Дельта Х" сияқты ойдан шығарылған кейіпкерлермен көріктендірді. Хаттар бірте-бірте жекелене бастады, және Уоллис оған 20 жасқа толғанда үйлену ұсынысын жасады. Олар 1925 жылдың 23 сәуірінде үйленді және ол 1979 жылы қайтыс болғанға дейін 54 жыл бойы осылай өмір сүрді. 1930 жылдан бастап қайтыс болғанға дейін 49 жыл бойы Уоллис отбасымен бірге Суррейдегі Эффингемде тұрды, және қазір ол әйелімен бірге жергілікті Сент-Лоуренс шіркеуіне жерленген. Оның латын тіліндегі епитафиясында "Spernit Humum Fugiente Penna" (Қанатпен жерден жұлынып кеткен) деп жазылған, бұл Горацийдің Ода III.2-ден алынған цитата. Олардың төрт баласы болды – Барнс (1926–2008), Мэри (1927–2019), Элизабет (1933 ж.т.) және Кристофер (1935–2006) – сонымен қатар, Моллидің әпкесінің балалары Джон мен Роберт МакКормик ата-аналары әуе шабуылында қаза тапқан кезде асырап алды. Оның қызы Мэри Эйр Уоллис кейіннен Мари Стопстың ұлы Гарри Стопс Роеге үйленді. Оның ұлы Кристофер Лоудон Уоллис Глостерширдегі Челтенхамға жақын орналасқан Стэнвей иелігіндегі су диірменін қалпына келтіруде және оның құрылысында маңызды рөл атқарды. Уоллис вегетариан болды және жануарлар құқығын қолдады. Ол 73 жасында вегетариандыққа көшті.

Кино мен көркем әдебиетте

1955 жылы "Басқыншы бөгеттер" фильмінде Уоллис рөлін Майкл Редгрейв ойнады. Уоллистің қызы Элизабет су резервуарындағы түсірілімдерде оператор рөлін ойнады. Уоллис және оның секіріп тұратын бомбаны жасауы туралы 1969 жылы түсірілген "Москит эскадрильясы" фильмінде Чарльз Грей айтады. Уоллис Стивен Бакстердің "Уақыт кемелері" романында (оның туған күні 1887 жылдың орнына 1883 жыл деп көрсетілген, себебі ол Уақыт Саяхатшысы алғаш машинасын қолданғанда сегіз жаста болғанын айтады) көркемдік бейнеленген кейіпкер ретінде пайда болады. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыс 1918 жылы аяқталмайтын балама тарихта британдық инженер ретінде бейнеленген, ал Уоллис уақыт саяхаты үшін машина жасауға күшін жұмсайды. Осының салдарынан, секіріп тұратын бомбаны немістер әзірлейді. Оның кейіпкері және Екінші дүниежүзілік соғыс зерттеу зертханасы құпия британдық телесериал "Фойл соғысының" (төртінші маусым, 2-бөлім) эпизодында көрсетілген. Иан Эдгинтонның "Скарлет іздері: Ұлы ойын" романында ол Кавор кеткеннен кейін Марстағы соғысты жеңу үшін қолданылған Каворит қаруын жасауға жауапты.