Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Граф Йохан Кристофер Толль (1 ақпан 1743 – 21 мамыр 1817), швед мемлекет қайраткері және әскери қызметкер, Сканниядағы Мёльреодта (қазіргі Хесслехолм муниципалитеті, Сконе округі) дүниеге келді. Ол 13 ғасырға дейін тарихы бар голланд текті ежелгі отбасынан шыққан. Олар 16 ғасырда Балтық аймағына көшіп келді. Толльдың әкесі Карл XII әскерінің сарбазы болса, анасы аристократтық Гильленстьерна әулетінің ұрпағы еді. Жастығында Йохан Кристофер Жетіжылдық соғыста қызмет етті, кейін әскери қызметтен бас тартып, азаматтық қызметке өтіп, Кристианстад округінің бас рейнджері болды.
Count Johan Christopher Toll (1 February 1743 – 21 May 1817), Swedish statesman and soldier, was born at Mölleröd in Scania (now part of Hässleholm Municipality, Skåne County). Toll came of from an old family of Dutch origin, which can be traced back to the 13th century. They migrated to the Baltic provinces in the 16th century. Toll's father was one of Charles XII's soldiers, his mother being a descendant of the aristocratic Gyllenstjerna family. In his youth Johan Christopher served during the Seven Years' War, and then, exchanging the military for civil service, became head ranger of Kristianstad County.
Патшалық қастандықшысы
1771–1772 жылдардағы Риксдаг кезінде сол кезде үстемдік құрған «Кап» фракциясы оны рейнджер лауазымынан айырды, ал Толль патша төңкеріл дайындап жатыр деп болжап, өз қызметін заговоршыларға күштеп ұсынды. Заговордың басты ұйымдастырушыларының бірі Георг Магнус Спренгтпортен, олардың жоспарларын білетіндей сезімтал адамды «өлтіру немесе сатып алу керек» деп мәлімдеді. Толльге Кристианстадтың маңызды оңтүстік бекінісін бағындыру – кәсіптің ең қиын бөлігі тапсырылды. Густав III-нің тәж киюінен екі күн өткен соң, 1772 жылғы 21 мамырда ол Стокгольмнен жиырма екі фунт күміспен гарнизонды сатып алу және патша атынан көтеріліс ұйымдастыру үшін аттанды. Оның өкілеттігі болмады, ал жергілікті халық оның жайлы аз нәрсе білді, және ол туралы мәліметтер оның пайдасына болған жоқ. Бекініс гарнизонында патшаның адамы ретінде белгілі бір адам ғана болды, ол – капитан Абрахам Хеллихиус. Ол 21 маусымда Кристианстадқа жетіп, алдымен Хеллихийусты өз жағына тартты, ал алты аптадан кейін, 12 тамызда, гарнизонның қалған бөлігін де бағындырды. Толль қарсылық көрсеткен бірнеше офицерді тұтқындады, жазбаларды және әскери сандықты иеленді, содан кейін ағылшын министрі Джон Гудерихтің оңтүстікте бірдеңе болып жатқаны туралы ескерткен «Кап» фракциясының жоғары комиссарына есіктерді жапты. Жеті күннен кейін Густав III Стокгольмде жасаған төңкерісі революцияны аяқтады.
During the Riksdag of 1771 1772 the "Cap" faction, which were the dominant one at the time, deprived him of his position as ranger, and Toll, guessing that the king was preparing a revolution, almost forced his services on the conspirators. Georg Magnus Sprengtporten, one of the main instigators of the plot, declaring that someone uninitiated into the scheme who seemingly knew of their plans must either "be killed or bribed". Toll was assigned by far one of the more difficult part of the enterprise to secure the important southern fortress of Kristianstad. Two days after the coronation of Gustav III, on 21 May 1772, he set forth from Stockholm with twenty two pounds of silver with which to bribe the garrison and have them revolt in the name of the king. He had no credentials, and the little that was known about him locally was not to his credit. In the fortress garrison itself there was but one man known to be a royalist, namely, Captain Abraham Hellichius. He reached Kristianstad on 21 June and managed to first win over Hellichius, and, six weeks later on 12 August, the rest of the garrison. Toll arrested the few officers who proved recalcitrant; taking possession of the records and military chest, and then closing the gates to the "Cap" high commissioner who had been warned by the English minister, John Gooderich, that something was afoot in the south. Seven days later Gustav III's coup d'état in Stockholm completed the revolution.
Саясатшы
Толльге жомарт сыйақы берілді және оның басқарушылық қабілеті мен мінсіз адалдығы көріне бастағанда оның қызметі жиірек қолданылды. Оның комиссариат бөліміндегі реформалары тарихи маңызы бар болды, ал Густав III басшылығымен швед әскерлерінің жоғары ұтқырлығы оның бастамасына толығымен байланысты. Бірақ Густав негізінен Толлдың шексіз батылдығына сенді. Осылайша, Густав жағдайдың қысымымен абсолютизмге көбірек бейімделген сайын, ол негізінен Толлға сүйенді. 1783 жылы Толль құпия «Ұлттық қорғаныс комиссиясының» төрағасы болып тағайындалды, ол корольдің елден кеткен кезінде Кеңестің хабарысыз Швецияны басқарды. Ол корольді 1786 жылғы Риксдагты шақыруға көндірді, бірақ оны бақылауға қол жеткізбеді, ал Густавтың Ресеймен соғыс бастау жоспарларының барлығында Толль бастапқыда хабардар болды. 1786 жылы ол генерал-майор шеніне көтеріліп, Густавтың бас адъютанты болды. Дегенмен, 1788 жылы Густав Толлдың кеңесіне қарамастан Ресеймен соғыс бастады. Толль әрқашан мұндай жағдайда Швецияның әскери және дипломатиялық тұрғыдан дайын болуын қатыстырды, бірақ бұл одан қашық болды. Бірақ алғашқы сәтсіздіктер орын алғанда, Толль әділетсіз түрде жазықталды, бірақ соғыстың кейінгі табыстары оның бас комиссар ретіндегі қамқорлығы мен еңбегінің нәтижесі болды. Густав III қайтыс болғаннан кейін Толль қысқа мерзімге соғыс министрі және Сканиядағы бас қолбасшы болып тағайындалды, содан кейін Варшаваға елшілікке жіберілді. «Армфельт құйрығы» деп аталатын іске қатысқан ол екі жылға түрмеге кесілді, бірақ 1796 жылы Густав IV толыққанды билікке келгенде толығымен қалпына келтірілді. 1800 жылы Норрчепингте өткен Риксдагта ол Диет маршалы (Lantmarskalk) болып сайланды және роялистік партияны шеберлікпен басқарды. Осы оқиғада ол бүлікші дворяндарды немесе риддархусты марқұм корольдің өліміне қатысқан деп күдіктелгендердің есімдерін жариялау арқылы жек көретін одақ және қауіпсіздік туралы заңды қабылдауға мәжбүр етті. Кейіннен ол Швецияның Наполеонға қарсы соғысқа қатысуы туралы мәселелер бойынша державалармен келіссөздер жүргізуде үлкен дипломатиялық шеберлік танытты.
Toll was liberally rewarded and more and more frequently employed as his genius as an administrator and his blameless integrity came to light. His reforms in the commissariat department were epoch making, and the superior mobility of the Swedish forces under Gustav III was due entirely to his initiative. But it was upon Toll's boundless audacity that Gustav chiefly relied. Thus as Gustav, under the pressure of circumstances, inclined more and more towards absolutism, it was upon Toll that he principally leant. In 1783, Toll was placed at the head of the secret "Commission of National Defence " which ruled Sweden during the king's absence abroad without the privity of the Council. It was he who persuaded the king to summon the Riksdag of 1786, which, however, he failed to control, and in all Gustav's plans for forcing on a war with Russia Toll was initiated from the first. In 1786 he had already risen to the rank of major general and was Gustav's principal adjutant. It was against Toll's advice, however, that Gustav, in 1788, began the war with Russia. Toll had always insisted that, in such a contingency, Sweden should be militarily as well as diplomatically prepared, but this was far from being the case. Nevertheless, when the inevitable first disasters happened, Toll was, most unjustly, made a scapegoat, but the later successes of the war were largely due to his care and diligence as commissary general. After the death of Gustav III Toll was for a short time war minister and commander in chief in Scania and, subsequently, was sent as ambassador to Warsaw. Unjustly involved in the so called "Armfelt conspiracy" he was condemned to two years imprisonment; but was fully reinstated when in 1796 Gustav IV attained his majority. At the Riksdag at Norrköping in 1800, he was elected marshal of the Diet (Lantmarskalk), and led the royalist party with consummate ability. On this occasion he forced the mutinous nobility or riddarhuset to accept the detested Act of Union and Security by threatening to reveal the names of all the persons suspected of complicity in the murder of the late king. Subsequently he displayed great diplomatic adroitness in his negotiations with the powers concerning Sweden's participation in the war against Napoleon.
Әскери қолбасшы
Франко-швед соғысында Толль Стральзундты қорғауға көмектесті. 20 тамызда бекініс маршал Брунеге берілді, содан кейін Рюгенге шегінген 13 мыңдық швед әскерінің құтылуы мүмкін емес сияқты болды. Толль оны құтқарып қалды, француз маршалын келісімге келтіріп, швед әскерінің барлық қару-жарағымен 7 қыркүйекте 1807 жылы Швецияға тосқаусыз оралуына рұқсат алды. Осы ерлігі үшін Толль маршал таяғын алды. Густав IV батыс армиясы оған қарсы көтерілген кезде, Сканнияда әрекеттегі бас қолбасшы болған Толльдің лагерінде паналануға дайын тұрды, бірақ ол оны іске асырар алдында астанада тұтқындалды. Толль Бернадоттың басшылығымен жоғары лауазымын сақтап, 1814 жылы граф титулын алды. Өмірін отбасы құрмай аяқтады.
In the Franco Swedish War, Toll assisted in the defence of Stralsund. The fortress was compelled to surrender on 20 August by Marshal Brune, whereupon the Swedish army of 13,000 men, which had retired to Rügen, seemed irretrievably lost. It was saved by Toll, who cajoled the French marshal into a convention whereby the Swedish army, with all its munitions of war, was permitted to return unmolested to Sweden on 7 September 1807. For this exploit Toll received his marshal's baton. It was in the camp of Toll, then acting commander in chief in Scania, that Gustavus IV was about to take refuge when the western army rebelled against him, but he was arrested in the capital before he could do so. Toll retained his high position under Bernadotte, who, in 1814, created him a count. He died unmarried.