Кіріспе

1-ғасырдың римдік саясаткері және генералы, провинциялық губернаторы және суффект консулы. Басқа Аул Плаутий есімді римдіктер.

Аул Плаутий 1-ғасырдың ортасындағы римдік саясаткер және генерал болды. Ол 43 жылы Британияны жаулауды бастады және жаңа провинцияның тұңғыш губернаторы болды, ол 43-46 жылдары қызмет етті.

Мансап

Аулус Плаутиустың ерте карьерасы туралы көп мәлімет жоқ. Бұрын ол 24 жылы Маркус Элий Целермен бірге Апулиядағы құл көтерілісін басуға қатысқан деп есептелген. Алайда, жазудағы "A·PLAVTIO" деген жазу қазір сол аттас Аулус Плаутийдің әкесіне тиесілі екені анықталды. Кіші Плаутий 29 жылдың екінші жартысында Луций Ноний Аспренаспен бірге консул болды. Кейіннен Клавдийдің билігінің алғашқы жылдарында ол, мүмкін Паннония провинциясын басқарды; тағы бір жазуда ол сол кезде Триест пен Риека арасындағы жол құрылысын қадағалағаны көрсетілген. Энтони Бирли Плауцийдің 42 жылы Луций Аррунтий Камилл Скрибонянның төңкерісін басуға да қатысқан болуы мүмкін деп күдіктенеді. 43 жылы Клавдий Плауцийді Британияға шабуылды жетектеуге тағайындады. Шабуылдың себебі – Атребаттардың патшасы Вериканы, Римнің одақтасын, таққа қайтару еді; ол шығыс көршілері, катувеллаундар тарапынан тақтан түсірілген болатын. Бирли Плауцийдің өткен жылғы адалдығы үшін ғана емес, сонымен қатар Клавдий мен императорлық отбасымен тығыз байланысы үшін таңдалғанын айтады. Солтүстік Галлия жағалауында Плауций әскерлерінің көтерілісіне тап болды, олар Океанды кесіп, белгілі әлемнің шегінен тыс жерде соғысуға құлшынбады. Олар Клавдийдің хатшысы және босатылған құлы Наркистің сөзінен кейін ғана көнді. Әскербасының орнында бұрынғы құл отырғанын көрген әскерлер "Ио Сатурналия!" деп айқайлады (Сатурналия – римдік фестиваль, онда күндіз әлеуметтік рөлдер ауыстырылатын) және бүлік аяқталды. Шабуыл жасаған күштер Кенттегі Ричбороға қонды деп есептеледі, бірақ олардың бір бөлігі басқа жерлерде де қонған болуы мүмкін (Британияға Клавдийдің шабуылының орнына қараңыз). Британиялықтар, Тогодумн мен катувеллаундардың Каратакусы бастаған, ашық шайқасқа түсуге құштар емес, партизандық тактикаға сүйенді. Алайда Плауций алдымен Медуэй өзенінде Каратакусты, содан кейін Темза өзенінде Тогодумнды жеңді. Тогодумн көп ұзамай қайтыс болды, бірақ Каратакус аман қалды және басқыншылар үшін үнемі қиындық тудыра берді. Темзаға жеткен Плауций тоқтап, Клавдийді шақырды, ол пілдермен және ауыр артиллериямен келді, содан кейін катувеллаун астанасы Камулодунумға (Колчестер) жорықты аяқтады. Клавдий жеңіс туралы жазуында Камулодунда 11 британ патшасының бағынып бергенін мәлімдеді. Басып алынған аумақта римдік провинция құрылды және Плауций оның губернаторы болып тағайындалды. Сәтті жаулап алудан кейінгі жылдан бастап провинциялық гарнизонды құраған төрт легион жаңа провинцияның шекараларын кеңейтуге кірісті: IX легион Эрмин көшесінің бойымен солтүстікке қарай жылжып, кейін Линкольн болған жерде лагерь салды; XIV легион Уотлинг көшесі бойымен Мидлендке қарай жылжып, кейін Лестерде өз базасын құрды; Веспасиан басқаруындағы II легион оңтүстікке қарай жылжып, 20 төбедегі бекіністерді қысқартып, Уайт аралын бағындырып, екі күшті тайпаны жеңіп, ақырында Эксетерде өз базасын құрды; төртінші ірі бөлім, XX легионды Плауций, әлдеқанда резервтік күш ретінде Камулодунумда қалдырды. Кейінірек провинцияның орталығы Лондонға көшірілді, ол Плауцийдің қызметінің соңғы кезеңінде пайда болды. 47 жылы Плауцийдің орнын Публий Осторий Скапула басты. Римге оралғаннан кейін Плауцийге үлкен құрмет көрсетілді, император өзі оның қасынан Капитолийге барып-келді.

Отбасы

Аулус Плаутий – б.з.д. 1 жылы консул болған Аулус Плаутийдің ұлы, және, мүмкін, Вителияның қызы. 36 жылы консул болған Квинт Плаутий оның кіші інісі болды. Олардың некесі туралы жазбада куәлік берілген. Плаутия мен Публий Петронийдің қызы Петрония, кейіннен Төрт Император жылында император болған Аул Вителлиге үйленді. Аулус Плаутий 16 жылы консул болған Гай Помпоний Грейциннің қызы деп есептелетін Помпония Грейцинамен үйленді. Клавдий мен Мессалинаның туысы Юлия Друзи Цезарьді өлімге кесіп жібергеннен кейін, Помпония императорға ашық және жазаланбаған қарсылық білдіре отырып, қырық жыл бойы күйреуде болды. 57 жылы ол "шетелдік сенімге" қатысы бар деп айыпталды, кейбіреулер оны христиандыққа көшкені деп түсіндірді. Рим заңына сәйкес, ол күйеуінің және туыстарының алдында сотталды, бірақ ақталды. Дегенмен, кейбір заманауи тарихшылар, мысалы Бирли, ортақ есімге қарамастан, бұл Аулус Плаутийдің Аулус Плаутийдің інісі Квинт Плаутийдің ұлы болуы мүмкін деп санайды. Аулус Плаутий – өзінің немере інісі Плаутий Латерананды (Квинт Плаутийдің тағы бір ұлы) "ерекше қызметімен" құтқарған ағасы. Латеранан 65 жылы Неронға қарсы Пизониялық қастандыққа қатысқаны үшін жазаланды, содан кейін оның ағасы Аулус Плаутий сол кезде қайтыс болған деген қорытындыға келді.

Көркем әдебиеттегі суреттер

Плаутиус – Генрик Сиенкевичтің «Quo Vadis» романы мен Саймон Скарроудың «The Eagle's Conquest» романындағы кейіпкер. Сиенкевичтің романы негізінде түсірілген «Quo Vadis» (1951) фильмінде Плаутиус (Феликс Аилмер ойнаған) және оның әйелі Помпония тарихи деректерге сәйкес келмейтіндей христиандар болып бейнеленеді. «Britannia» (2018) телесериалында Плаутиус рөлін Дэвид Моррисси сомдайды, ол Римнің жаулап алуының фантастикалық нұсқасын көрсетеді, онда ол сериалдың басты қарсыласы болып табылады.