Кіріспе

Ұлыбритания Үкіметінің қорғаныс саласы үшін жауапты департаменті, 1964 жылы құрылған Қорғаныс министрлігі (MOD немесе MoD) – Ұлыбритания Үкіметінің министрлік ведомствосы. Ол Үкімет белгілеген қорғаныс саясатын іске асыруға жауапты және Ұлыбритания қарулы күштерінің бас штабы қызметін атқарады. Қорғаныс министрлігі өзінің басты мақсаттары – Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия Біріккен Корольдігін және оның мүдделерін қорғау, сондай-ақ халықаралық бейбітшілік пен тұрақтылықты нығайту екенін мәлімдейді. Қорғаныс министрлігі қарулы күштердің күнделікті жұмысын, кездейсоқ жағдайларға дайындық жоспарлауды және қорғанысқа қатысты сатып алуды басқарады. Қорғаныс министрлігінің қаржыландыруы, басқаруы және саясаты Қорғаныс істері жөніндегі парламенттік комитеті тарапынан бақыланады, ал қорғаныс ақпараты Парламенттің Ақпарат және қауіпсіздік комитетінің қарауына жатады.

Тарих

1920-1930 жылдары Ұлыбританияның мемлекеттік қызметкерлері мен саясаткерлері Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде мемлекеттің атқарған жұмысын еске түсіріп, Ұлыбритания қарулы күштерін құрайтын үш сала арасында – Корольдік теңіз флоты, Британ армиясы және Корольдік әуе күштері – жақсы үйлестіру қажеттігіне келді. Біріккен қорғаныс министрлігін құруды Дэвид Ллойд Джорджтың коалициялық үкіметі 1921 жылы қабылдамады, бірақ 1923 жылы салалар арасындағы үйлестіру мақсатында Бас штабтар комитеті құрылды. 1930 жылдары қайта қарулану алаңдатушылық тудырған кезде Стэнли Болдуин Қорғаныс координациясы министрі лауазымын құрды. Лорд Чатфилд бұл лауазымды Невилл Чемберленнің үкіметі құлағанға дейін, 1940 жылға дейін атқарды. Оның жетістігі, ағымдағы әскери ведомстволарға бақылаудың болмауымен және саяси ықпалының жеткіліксіздігімен шектелді. 1940 жылы үкімет құрғаннан кейін Уинстон Черчилль Қорғаныс министрі лауазымын құрды, ол Бас штабтар комитетіне министрлік бақылауды жүзеге асыру және қорғаныс мәселелерін үйлестіру үшін қажет болды. Бұл лауазым Клемент Аттли үкіметі 1946 жылғы Қорғаныс министрлігі туралы заңды қабылдағанға дейін сол кездегі Премьер-министрдің өзінде болды. 1946 жылдан кейін Соғыс жөніндегі мемлекеттік хатшы, Адмиралтействоның бірінші лорды және Әуе жөніндегі мемлекеттік хатшы лауазымдары ресми түрде жаңа Қорғаныс министріне бағынды, ол Министрлер кабинетіне кірді. Үш әскери министр – Адмиралтейство, Соғыс, Әуе – өз салаларының тікелей операциялық басқаруында қалды, бірақ Министрлер кабинетінің отырыстарына қатысуын тоқтатты. 1946 жылдан 1964 жылға дейін қазіргі Қорғаныс министрлігінің жұмысын бес Мемлекеттік департамент атқарды: Адмиралтейство, Соғыс кеңсесі, Әуе министрлігі, Авиация министрлігі және Қорғаныс министрлігінің алғашқы нұсқасы. Бұл департаменттер 1964 жылы біріктірілді, ал 1971 жылы Әуе кемелерін жабдықтау министрлігінің қорғаныс функциялары Қорғаныс министрлігіне қосылды. Барлық қорғаныс қызметін бір министрліктің басқаруына біріктірудің себебі салалық бәсекелестікті шектеу ниеті болды және ол 1947 жылғы Американың Ұлттық қауіпсіздік заңымен белгіленген үлгіге сәйкес келеді.

Басқа жоғары әскери офицерлер

Қорғаныс штабының бастығына Қорғаныс штабының бірнеше орынбасарлары мен OF 8 шені бар жоғары офицерлер көмектеседі.

Мүліктік портфель

Қорғаныс министрлігі Ұлыбританияның ең ірі жер иелерінің бірі болып табылады, ол 2014 жылдың сәуірінде 227 300 гектар жерді және жағалауды (ерікті немесе жалға алынған) иеленді, бұл шамамен 20 миллиард фунт стерлинг деп бағаланды. Қорғаныс министрлігі тағы 222 000 гектар жерді пайдалануға қол жеткізу құқығына ие. Бұл Ұлыбританияның жер көлемінің шамамен 1,8%-ын құрайды. Қорғаныс кешенін ұстауға жұмсалатын жылдық жалпы шығын 3,3 миллиард фунт стерлингтен асады. Қорғаныс аймағы оқу аймақтары мен полигондары (84,0%), ғылыми-зерттеу және әзірлеу (5,4%), әуежайлар (3,4%), казармалар мен лагерлер (2,5%), қоймалар мен жабдықтау қоймалары (1,6%) және басқалары (3,0%) болып бөлінеді. Ат гвардиясы даңғылының солтүстік кіреберісінің екі жағында Чарльз Уилердің «Жер мен Су» атты екі монументалды мүсіні орналасқан. Оның қарсы жағында Филипп Джексон мүсіндеген және 1997 жылы Елизавета II патшайымы ашқан Гурка ескерткіші тұр. Оның ішінде Виктория Кресі және Джордж Кресі мемориалы орналасқан, ал жақын маңда Флит Эйр Арм және RAF мемориалдары (оның шығысында, өзен жағалай қарап тұр) орналасқан. Генрих VIII-нің 1514–1516 жылдары кардинал Вулси үшін салынған Уайтхолл сарайындағы шарап погребі Бас ғимараттың жертөлесінде орналасқан және мерекелік шаралар үшін пайдаланылады. Погребтің күмбезді кірпіштен тұрған бүкіл құрылысы болат пен бетонмен қапталған және 1949 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін құрылыс жаңадан басталғанда батысқа 9 фут және шамамен 6 метрге тереңдетіліп, көшірілді. Бұл жұмыс құрылысқа ешқандай айтарлықтай зақым келтірмей орындалды.

Қалпына келтіру

Ең көзге түсетін алаяқтық сот үкімі 1981 жылдан 1984 жылға дейін Қорғаныс министрлігінің оқ-дәрілерді сатып алу директоры болған Гордон Фокслиге қатысты болды. Полиция оның жалпы сомасы кем дегенде 3,5 миллион фунт стерлинг көлемінде сыбайлас ақша алғанын, мысалы, келісімшарттарды бөлуге әсер ету мақсатында шетелдік қару-жарақ контракторыларынан ірі көлемде пара алғанын хабарлады.

Микробтар мен химиялық қару сынақтары

2002 жылы "Гардиан" газетінде жарияланған үкіметтік баяндамада 1940 жылдан 1979 жылға дейін Қорғаныс министрлігі "елдің үлкен бөлігін алып зертханаға айналдырып, халыққа қатысты құпия микробтық соғыс сынақтарын жүргізгені" көрсетілген. Бұл сынақтардың көптегені "халыққа еш хабарланбастан, кең аумақтағы халыққа қауіпті химиялық заттар мен микроорганизмдерді таратуды қамтыған". Қорғаныс министрлігі бұл сынақтардың микробтық соғыстың моделі екенін және сынақтардың зиянсыз болғанын мәлімдейді. Дегенмен, сынақтар өткен аймақтарда тұратын отбасыларда балаларында туа біткен ақаулар, физикалық және психикалық кемістіктер байқалып, көптегендері қоғамдық сауалнама талап етуде. Баяндамада бұл сынақтар миллиондаған адамға әсер еткені, соның ішінде 1961-1968 жылдар аралығында "Англияның оңтүстік жағалауында Торквейден Нью-Форестке дейін миллионнан астам адам E. coli және Bacillus globigii бактериялары сияқты бактерияларға ұшырағаны" айтылған, Bacillus globigii антраксқа ұқсас. Қорғаныс министрлігі тапсырысымен жұмыс істеген екі ғалым бұл сынақтардың халық үшін ешқандай қауіп төндірмейтінін мәлімдеді. Бұл туралы Портон-Даундғы Қорғаныс ғылымдары және технологиясы зертханасының өкілі Сью Эллисон да растады, ол бұл сынақтардың нәтижелері "егер ел немесе біздің әскерлеріміз химиялық және биологиялық қару шабуылына ұшыраса, өмірді сақтап қалады" деді.

Азаматтық іс

2019 жылдың ақпан айында бұрынғы солдат Иноке Момонакая әскерде қызмет еткен кезінде нәсілдік қорлау мен зорлық-зомбылыққа ұшырағаны үшін сот арқылы 458 000 фунт стерлинг өтемақы алды. 2019 жылдың тамызында Парламенттің Қорғаныс комитетінің баяндамасында бірнеше "әйел" және "BAME" әскери қызметкерлері кемсітушілік, зорлық-зомбылық және мазақтау туралы алаңдаушылық білдіргені жарияланды. 2019 жылдың қыркүйегінде екі бұрынғы британдық армия сарбазы – Нкулулеко Зулу және Хани Гю Қорғаныс министрлігіне (ҚМ) қарсы нәсілдік кемсіту ісін жеңіп алды. 2019 жылдың қарашасында аралас нәсілді сарбаз Марк Де Крецер әріптестерінен "аяусыз қайталанатын" нәсілшілдік сөздерге ұшырағанын айтып, ҚМ-ге 100 мың фунт стерлинг өтемақы талап етті.

Аумақтық армияның қысқартулары

2009 жылдың қазанында Қорғаныс министрлігі Территориялық армияға (ТА) арналған екі жылдық операциялық емес оқу-жаттығудың 20 миллион фунт стерлингтік бюджетін тоқтатуы үшін қатты сынға ұшырады, бұл 2010 жылғы сәуір айына дейін алты айға барлық операциялық емес оқуларды тоқтатуға әкеп соқты. Үкімет ақырында мойын бұрып, қаржыландыруды қалпына келтірді. ТА Ұлыбританияның операциялық әскерлерінің шағын бөлігін құрайды. Оның қатысушылары апта сайын кештерде және ай сайын демалыс күндері оқудан өтеді, сондай-ақ әдетте жылына екі апталық жаттығуларға қатысады, ал басқа курстардан өтетін әскерлер үшін мұндай жаттығулар кейде екі жылда бір рет өткізіледі. Бұл кесімдер маман кадрлардың айтарлықтай азаюына және жаңадан қабылдауға кері әсер ететін еді.

Хакерлік

2024 жылдың мамыр айында министрліктің жалақы төлеу жүйесіне бірнеше рет кибершабуыл жасалғаны хабарланды, нәтижесінде қызметкерлердің жеке ақпараты мен банк деректері қол жеткізілді. Алғашқы хабарламалар кибершабуылды Қытайға байланыстырса да, Қорғаныс министрі Грант Шэппс кінәліні анықтауға уақыт кететінін мәлімдеді.