Кіріспе

Жаңа Зеландияның біріккен әскери күштері

Жаңа Зеландия қорғаныс күштері (NZDF; , әдеби мағынасында "Жаңа Зеландияның қорғаныс шебі") – Жаңа Зеландияның үш түрлі әскерден тұратын әскери ұйымы. NZDF Жаңа Зеландияның және оның құрамына кіретін аймақтардың ұлттық қауіпсіздігін қорғауға, мүдделерін ілгерілетуге, бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтауға, сондай-ақ бейбітшілік сақтау және гуманитарлық миссияларды қолдауға жауапты. Ол үш құрамдық бөлімнен тұрады: Жаңа Зеландия Корольдік Әскери-теңіз флоты (RNZN), Жаңа Зеландия Армиясы және Жаңа Зеландия Корольдік Әуе күштері (RNZAF), сондай-ақ "үш түрлі әскер" құрамдас бөлімдері. 2023 жылғы маусым айының мәліметі бойынша NZDF-те 14 996 қызметкер жұмыс істейді, оның ішінде 8 669 тұрақты әскер, 3 260 резервтік әскер және 3 067 азаматтық қызметкер бар. NZDF Жаңа Зеландияның ұлттық қауіпсіздік мақсаттарын қолдау үшін әскери күштерді қолданады. Ол өзінің принциптерін, нәтижелерін және басымдықтарын анықтайтын үкімет бекіткен қорғаныс саясатының аясын ұстанады. NZDF Жаңа Зеландияның ұлттық қауіпсіздік жүйесінің маңызды бөлігі болып табылады. Жаңа Зеландия ұлттық қауіпсіздікке "барлық қауіптер" тұрғысынан қарап, мемлекеттік органдарды ұлттық қауіпсіздікке төнетін барлық қауіптерге – ішкі немесе сыртқы, адам, табиғи немесе жасалған қауіптерге жауап беру үшін біріктіреді. Қазіргі генерал-губернатор – Синди Киро, ал Қорғаныс министрі – Джудит Коллинз. Әуе маршалы Кевин Шорт 2018 жылдың 1 шілдесінде Қорғаныс күштерінің Бас штабына тағайындалды. Авиация вице-маршалы Тони Дэвис қорғаныс күштері вице-бастығы қызметін атқарады.

Милиция (18451886)

1840 жылы Уайтанги шартынан кейін Жаңа Зеландияның қауіпсіздігі Австралиядан және империяның басқа бөліктерінен келген британдық императорлық әскерлеріне тәуелді болды. 1841 жылы қоныс аударушылар, әсіресе Веллингтондағы Жаңа Зеландия компаниясының қонындағылар, жергілікті милиция құруды талап етті. 1843 жылы Веллингтонда ресми рұқсатсыз жергілікті милиция құрылды. Бұл полицияның бас инспекторы, магистрат майоры Мэтью Ричмондты оны дереу таратуға бұйрық беруге мәжбүр етті. Ричмонд сондай-ақ Оклендтен Веллингтонға 96-шы полктан 53 сарбазды жіберді. Милицияға қатысты талаптар Уайрау қақтығысымен, Жаңа Зеландия соғыстарының басталуымен күшейді. Нәтижесінде 1844 жылы Заң шығару кеңесіне заң жобасы енгізілді. Қатысушылар заң жобасына наразылық білдіріп, оны алты айға кейінге шегерді. 1845 жылдың 22 наурызында Флагстафф соғысы басталды, бұл заң жобасын қабылдауға түрткіс болды. 1844 жылы Төменгі палатаның арнайы комитеті отаршылдар мен маорилерден құралған милицияны және тұрақты маори күштерін құруды ұсынды. 1845 жылдың 25 наурызында Милиция жарлығы қабылданды. Оклендте 26 офицер тағайындалды, осылайша Жаңа Зеландияның өз қорғаныс күштерінің бастауы болды. Майор Ричмонд милицияның Веллингтон батальонының командирі болып тағайындалды. Сол кездегі газетте Веллингтонда атты еріктілер корпусы болғандығы айтылған. Нельсон милициясының батальоны 1845 жылдың 12 тамызында құрылды. 1845 жылдың маусымында лейтенант Фигг басқаратын Окленд милициясының 75 мүшесі Флагстафф соғысында британдық императорлық әскерлеріне көмек көрсету үшін алғашқы бөлімше болды, олар пионерлер ретінде қызмет етті. 1845 жылдың 30 маусымы мен 1 шілдесі аралығында жеті милиция сарбазы жарақат алды. Біреуі, Рили есімді адам, кейін жарақатынан қайтыс болды. Окленд милициясы 1845 жылдың тамызында немесе қыркүйек айының басында бюджеттік шектеулерге байланысты таратылды. Нельсон мен Веллингтон милицияларының таратылуы олардың қолдаушыларының наразылығын тудырды. Нельсон қаласындағы капитан Гринвуд басқаратын милиция жалақыға қарамастан, жаттығуды жалғастыруға шешім қабылдады. 1846 жылдың наурыз айының басында Веллингтон маңындағы Хатт аңғарындағы қиындықтар жаңа губернатор Джордж Грейді әскери жағдайды жариялауға және Хатт милициясын шақыруға итермеледі, бұл Хатт аңғары кампаниясы ретінде белгілі болды. Осыдан кейін жергілікті газет Веллингтон милициясының №1 ротасы шақырылғандығын, ал қаладағы әскерлер Хаттта орналасқандығын хабарлады. Газетте Грей Веллингтонда екі милиция ротасын сақтап қалуды жоспарлап отырғаны айтылды. Аймақтағы жағдайдың уақытша тұрақтанғанына қарамастан, кем дегенде 160 милиция сарбазы қалды. Оларға Те Аро па-сының еріктілері мен маори жауынгерлері қосылды. 1846 жылдың 28 қазанында Қарулы полиция жарлығы қабылданғаннан кейін, заң шығарушы органнан Доннели мырза милицияның қымбаттығына байланысты оны таратуды талап етті. Алайда, Жаңа Зеландияда әскери күшті ұстаудың Ұлыбритания үшін шығыны зор болды, бұл 1846 жылдың 24 қарашасындағы Уақытша құрмет граф Грейдің вице-губернатор Джордж Грейге жақсы ұйымдастырылған милицияны және Ұлыбританияның қызметіндегі маори күштерін құрудың ең тиімді шара болары туралы кеңес беруіне себеп болды. 1850 жылдардың басында Ұлыбританиядан күштерін алып тастау туралы қысым күшейді, бұл милиция мақсатқа жеткіліксіз деп есептелгендіктен, олардың қалуын сұрауға әкелді. 1854 жыл колонияның назарына жаңа қауіп салғандықтан, әскери назар отаршылар мен маорилер арасындағы ішкі қақтығыстарға аударылған болатын. Ресей мен Түркия арасында соғыс басталды. Бұл соғысқа Еуропаның ірі державалары араласа бастады және Жаңа Зеландия мен Австралияны Императорлық Ресей теңіз флотының сыртқы қауіп-қатеріне ұшыратты. Парламент шетелдік державамен соғыс жағдайында пайдалану үшін елдегі порттарда қару-жарақтар орналастыруды талқылады. 1858 жылға қарай назар жергілікті мәселелерге қайта ауды, Нью-Плимуттегі жер дауы губернатор Томас Гор Браунды капитан Чарльз Браун басқаратын милицияны шақыруға итермеледі. Бұл Бірінші Таранаки соғысының бастауы және Солтүстік аралдағы 1872 жылға дейінгі қақтығыстардың кезеңі болды. Жаңадан құрылған Жаңа Зеландия Парламенті 1858 жылғы Милиция заңымен алмастыра отырып, Милиция жарлығын қайта қарады және кеңейтті. Негізгі өзгерістердің бірі - губернатор белгілейтін шарттар бойынша еріктілерді жұмысқа алуға мүмкіндік беретін тармақтар болды. Заңда сондай-ақ милиция шақырылуы мүмкін жағдайлар, соның ішінде басқыншылық туралы да айтылған. Парламенттегі пікір...

Еріктілер (1858-1909)

1845 жылы бейресми еріктілер жасақтары құрылғанмен, 1858 жылғы милиция заңына дейін олардың ресми мақұлдануы мен реттелуі жүрмеді. Осы жасақтарға тілгендер милиция қызметінен босатылды, бірақ Жаңа Зеландияның кез келген жерінде қызмет етуге дайын болуы тиіс еді. Ең алғашқы ресми жарияланған жасақтардың бірі (1859 жылдың 13 қаңтарында) Таранаки ерікті мылтық компаниясы болды. 1859 жылдың ортасында ерікті атқыштар корпусына ерікті артиллерия корпусы қосылды. Осы ерікті артиллерия корпусының біріншісі Окленд қаласында құрылды. 1859 жылдың соңына қарай еріктілер жасақтарының саны артып, капитан Х.С. Балневис Оклендте орналасқан генерал-адъюнкттың орынбасары болып тағайындалды.

Колониалды қорғаныс күштері (18621867)

1863 жылы үкімет Колониалды қорғаныс күштері туралы 1862 жылғы заңды қабылдап, алғашқы тұрақты әскерін құрды. Бұл 500-ден аспайтын, маорилер мен қоныс аударушылардан құралған, жылына 30 000 фунттан аспайтын атты әскер болуы тиіс еді. Барлығы дерлік еріктілер болып, үш жыл қызмет етуге міндетті болды. Бірінші бөлімді құру 1863 жылдың сәуір айының басында ғана басталды, капитан Аткинсон Нью-Плимут қаласында 100 адам іздеді. Келесі бөлім Хоукс-Бейде құрылатын болды. Сәуірдің соңында газеттер Нью-Плимутқа аз адам тіркелгенін хабарлады. Полковник Никсон басшылығымен Окленд бөлімі шілдеде құрыла бастады және 14-і күні 30 адамнан тұрды.

1909 жылғы қорғаныс туралы заң

1909 жылғы Қорғаныс заңы еріктілер әскерін аумақтық әскермен және міндетті әскери оқытумен алмастырды, бұл жүйе 1960 жылдардың соңына дейін күшінде болды.

2023 жылға арналған қызметкерлерді ұстап қалу мәселелері

2023 жылы North & South және Radio New Zealand 2021 және 2023 жылдар аралығындағы екі жылдық кезеңде әскери қызметкерлердің жалақының төмендігі және әскери жатақтардағы тұрмыс жағдайының нашарлығы салдарынан NZDF-тің жоғары құлдырау деңгейін бастан өткергенін хабарлады. North & South тілшісі Питер Маккензидің сөзіне сәйкес, NZDF қызметкерлерінің 77% азаматтық жұмыстағы маманға қарағанда 5%-дан 16%-ға дейін кем төленген. 2022 жылдың қазанына қарай, NZDF-тің әскери құлдырау көрсеткіші орташа есеппен 15,8% құрады (Теңіз күштері үшін 12,1%, Армия үшін 17,4%). Веллингтон қаласының орталық бөлігіндегі Эйткен көшесіндегі жаңа ғимарат, NZDF-тің шамамен 75 жыл бас кеңсесі болған Стоут көшесіндегі ғимаратты алмастырды. Эйткен көшесіндегі ғимаратта бастапқыда NZDF, Жаңа Зеландия қауіпсіздік қызметі (NZSIS) және Жаңа Зеландия Қорғаныс министрлігінің 900-ге жуық қызметкері орналасқан. NZSIS 2013 жылдың басында Пипитэ үйіне көшіп, ал NZDF 2016 жылғы Қайкоура жер сілкінісінен кейін ғимаратқа ауыр зақым келгендіктен Эйткен көшесіндегі ғимаратты тастауға мәжбүр болды. HQNZDF функциялары аймақтағы басқа ғимараттарға және нысандарға көшірілді. HQNZDF Жаңа Зеландия Қорғаныс күштерінің әкімшілік және қолдау штабы ретінде жұмыс істейді, ал операциялық күштер Жаңа Зеландия Бірлескен Күштері Бас штабының жеке әкімшілік басқаруы мен бақылауында болады.

Біріккен күштер штабы

Үш қызметтің оперативтік күштері Үстіңгі Хатт қаласындағы Трентэм әскери лагерінің қарама-қарсы жағында орналасқан Жаңа Зеландия Бірлескен Күштерінің Штабынан басқарылады. HQ JFNZ 2001 жылдың 1 шілдесінде Трентхемде құрылды. Бұл ғимарат бұрынғы Жаңа Зеландия үкіметінің компьютерлік орталығы болған, сондай-ақ Армияның Құрлық әскерлерінің Бас штабы да осы жерде орналасқан еді. Осы ғимараттан Әуе күштерінің командирі, Теңіз күштерінің командирі және Құрлық күштерінің командирі өздеріне бағынған күштеріне басшылық етеді. Жаңа Зеландия Бірлескен Күштерінің Бас қолбасшысы (COMJFNZ) барлық шетелдегі операциялық миссияларды және көптеген шетелдегі оқу-жаттығуларды бақылайды.

Әскери қызметшілерге қолдау көрсету

Соңғы жылдары Жаңа Зеландия Қорғаныс күштері ветерандарды құрметтеу саясатын енгізіп, әлі қызмет ететін әскери қызметшілерге және әйелдерге бірнеше жолмен қолдау көрсетуді күшейтті. Бұл Қорғаныс күштері үшін KiwiSaver схемасын бастауды және мүшелердің әл-ауқатын қолдау үшін қаржылық кеңесшілерді тағайындауды қамтиды.

Сыртқы қорғаныс қатынастары

Жаңа Зеландия «сенімді ең аз күш» сақтайтынын мәлімдейді, бірақ сыншылар (оның ішінде оппозицияда болған Жаңа Зеландия Ұлттық партиясы) елдің қорғаныс күштері осы стандарттан төмендеп қалғанын айтады. Австралиядан Оңтүстік-Шығыс Азияға, содан кейін Оңтүстік Тынық мұхитына дейінгі аумақ стратегиялық тұрғыдан маңызды деп есептеледі. Қорғанысқа жұмсалатын қаржы ЖІӨ-нің шамамен 1,5% құрайды, сондықтан Жаңа Зеландия басқа елдермен, әсіресе Австралиямен ынтымақтастыққа көп үміт артады. Жаңа Зеландия көпжақты бейбітшілік сақтау операцияларына белсенді қатысады. Ол Соломон аралдары мен оған жақын Бугенвиль аралдарындағы бейбітшілік сақтауда жетекші рөл атқарды. Жаңа Зеландия Біріккен Ұлттар Ұйымының Ангола, Камбоджа, Сомали, Ливан және бұрынғы Югославиядағы бейбітшілік сақтау операцияларына үлес қосты. Сондай-ақ, Парсы шығанағындағы Көпжақты тоқтату күштеріне қатысты. Жаңа Зеландия Шығыс Тимордағы бейбітшілікке ұзақ мерзімді міндеттеме берді, 1999 жылдан 2002 жылға дейін INTERFET, UNTAET және UMAMET миссияларына қатысты. Бір кезде Шығыс Тиморда 1000-нан астам NZDF қызметкері болды. Олардың құрамында HMNZS Canterbury, Te Kaha және Endeavour кемелері, алты Iroquois тікұшағы, екі C-130 Hercules және жаяу әскер батальоны бар еді. 2006 жылы жаңадан туған қақтығысқа жауап ретінде халықаралық күштер құрамында қосымша әскерлер орналастырылды. Жаңа Зеландия НАТО басқаратын екі коалицияға қатысты: SFOR (бұрынғы Югославияда, 2004 жылдың желтоқсанына дейін) және Ауғанстандағы (2006 жылы АҚШ басқаратын коалициядан кейін). Жаңа Зеландия 2004 жылдың желтоқсанынан 2007 жылдың 30 маусымына дейін 15 жыл бойы қатысқан Еуропалық Одақтың EUFOR операциясына да қатысты. 2015 жылдың желтоқсанына қарай Жаңа Зеландияның 167 қызметкері әлемнің түкпір-түкпірінде орналасқан. Олардың ішінде Ауғанстан (8), Антарктида (8), Оңтүстік Корея (5), Ирак (106), Таяу Шығыс (8), Синай (26), Оңтүстік Судан (3) және Біріккен Араб Эмираттары (11) бар. 209 NZDF қызметкері басқа да жаттығулар мен операцияларға қатысады. Жаңа Зеландия Филиппин, Таиланд, Индонезия, Папуа-Жаңа Гвинея, Бруней, Тонга және Оңтүстік Тынық мұхиты елдерімен оқу орындарын, кадр алмасуын және бірлескен жаттығуларды жүргізеді. Ол Австралия, Ұлыбритания, Малайзия және Сингапурмен бес елдік қорғаныс келісімі шеңберінде жаттығулар өткізеді. Жаңа Зеландияның әскери қызметкерлері әскери дипломатияның бір бөлігі ретінде оқу-жаттығуларға, конференцияларға және сапарларға қатысады. Жаңа Зеландия 1951 жылдан бері Жаңа Зеландия, Австралия және АҚШ арасындағы қорғаныс келісімі – ANZUS келісімшартына қол қойған ел. 1986 жылғы ядролық қаруға қарсы заңнама ядролық қуатты немесе қаруланған кемелердің порттарға кіруіне тыйым салғаннан кейін АҚШ ANZUS бойынша Жаңа Зеландияға қатысты міндеттемелерін тоқтатты. ANZUS жаттығулары қазір Австралия мен АҚШ арасында екіжақты форматта өтеді. Ядролық қаруға қарсы заңнамаға сәйкес, кез келген кеме Жаңа Зеландия суларына кірмес бұрын ядролық қозғалтқышта жұмыс істейтінін немесе ядролық қару тасымалдайтынын мәлімдеуі керек. АҚШ-тың сол кездегі «растамаймын, жоққа шығармаймын» саясаты кеме сапарларын тоқтатты, бірақ Жаңа Зеландия мен АҚШ «жақсы достас» болып қала берді. 2010 жылғы Веллингтон декларациясынан кейін АҚШ және Жаңа Зеландия үкіметтері 2013 жылы әскери ынтымақтастықты қайта жандандыратынын жариялады. Портқа кіру 2016 жылы қайта жаңартылды, ол кезде АҚШ Әскери-теңіз күштері RNZN-нің 75 жылдығына арналған мерекелік шараларға қатысу үшін кеме жіберді, ал USS Sampson (DDG 102) эсмингі Оклендке келді. NZDF ХХІ ғасырдың басында Ауғанстанда НАТО басқаратын күштермен бірге қызмет етті, ал 2004 жылы НЗСАС-қа АҚШ президенті Джордж Буш «ерекше батылдығы» үшін Президенттік бірлік марапатын табыс етті. 2008 жылы АҚШ Мемлекеттік хатшысы Кондолиза Райс Жаңа Зеландияға сапары барысында «Жаңа Зеландия енді дос және одақтас» деді. Жаңа Зеландия ABCA Армияларды стандарттау бағдарламасының, AUSCANNZUKUS теңіз форумының, Әуе және ғарышпен өзара іс-қимыл жөніндегі кеңестің (ASIC, бұрынғы ASCC, басқа міндеттермен қатар НАТО-ның есеп беру атауларын бөледі) және басқа да батыс «Бес көз» форумдарының мүшесі, олар сигналдық ақпаратты бөлісу және ұқсас қарулы күштермен өзара іс-қимылға қол жеткізу үшін құрылған, мысалы, Техникалық ынтымақтастық бағдарламасы (TTCP).