Фа Нгум: Лаоc Корольдігінің негізін қалаушысы

Кіріспе

Лан Шанның 1-ші патшасы – Сомдеч Брат Аня Фа Лахурания Шри Садхана Канайуда Махараджа Брат Раджадхарана Шри Чудхана Негара, көбінесе Фа Нгум (лаос тілінде ຟ້າງູ່ມ; 1316 – 1393, Муаң Суада туған, Нанда қайтыс болған) 1353 жылы Лан Шан Лао Корольдігін құрды.

Ерте өмір

1316 жылы қуғын-сүргіндегі Фи Фаның ұлы, Фрайя Камфонгтың немересі және қуғын-сүргіндегі Фрайя Лангтың шөбересі Фрайя Фа Нгум дүниеге келді. Оны діни ғалым Маха Пасаман Чао (Пхра Махасамана) тәрбиеледі. Он алты жасында ол Кэо, Йот Кэо немесе Кэо Лот Фа деп әртүрлі аталатын камбоджалық ханшайымға үйленді. Фа Нгум немесе Фа Нгум қазіргі Луанг Прабанг қаласы орналасқан Муанг Суа лао княздығында дүниеге келді және 1353 жылы Лаоста Лан Шанг Кхом Кхао (әдетте Лан Шанг деп аталады) патшалығын құрды. Фа Нгум – Суванна Камфонгтың немересі, Фагна Камфонг, Муанг Суаның билеушісі және Фа Нгумның әкесі Чао Фа Нгиао мен оның өзінің 1320 жылдары әкесінің әйелімен болған қатысуы салдарынан Ангкор кхмер патшалығына қуғынға жіберілді. Тағы бір дерек көз Фа Нгумның туғанда отыз үш тісі болғандықтан, оның тууы атасының патшалығына қауіп төндіретін белгі саналғандықтан қуғынға ұшырағанын айтады. Кейін Фа Нгум кхмер ханшайымы Кэо Кэнккьяняға үйленді. Жаяварман IX-тың қолдауымен Фа Нгум 10 000 қарулы әскермен Муанг Суаға оралып, билікті бағындырып, патшалығын нығайтты. Ханшайым Кэо Кэнккьяня солтүстікке моңғолдарға қарсы жорық жүргізіп жатқанда обадан қайтыс болды. 1353 жылы Фа Нгум "бір миллион піл мен ақ қолшатыр жері" – Лан Шанг Кхом Кхао патшалығын құрды. Пілдер әскери күштің символы болды, өйткені көптеген шайқастар пілдерді пайдалана отырып жүргізілді, ал ақ қолшатыр патшалықты, әсіресе буддалық монархты білдірді. Фа Нгум өзінің билігін Прабанг Будда мүсінін Вианг Чан Вианг Камда (қазіргі Вьентьян) патшалықтың рухани қорғаушысы ретінде орнатып, бекітті. Ол Сианг Донг Сианг Тонгты (кейіннен Луанг Прабанг деп аталды) астана етті. Фа Нгум аймаққа кхмер мәдениеті мен сингала буддизмін әкелгенімен танымал. Оның діни ұстазы Маха Пасаман қасиетті мәтіндер мен Фра Бангты да алып келді. Саяси жағдай шиеленісіп, 1368 жылы Фа Нгумның ұлы Оун Хуан, сондай-ақ Самсенетай ретінде белгілі болды, таққа отырды.

Phraya Fa Ngum, son of the exiled Phi Fa, grandson of Phraya Khamphong, and great grandson of the exiled Phraya Lang, was born in 1316. He was raised by the religious scholar Maha Pasaman Chao (Phra Mahasamana). At sixteen, he married a Cambodian princess known variously as Kaeo, Yot Kaeo, or Kaeo Lot Fa. Fa Ngoum or Fa Ngum was born in Muang Sua, a Lao principality located on the site of present day Luang Prabang, and founded the Lan Xang Hôm Khao (better known as Lan Xang) kingdom in Laos in 1353. Fa Ngum was a grandson of Souvanna Khamphong, titled Phagna Khampong, ruler of Muang Sua and grandfather of Fa Ngum, banished Fa Ngum and his father, Chao Fa Ngiao, to the Khmer kingdom of Angkor in the 1320s due to his father's indiscretion with one of the grandfather's wives. Another source said that Fa Ngum was sent to exile because Fa Ngoum was miraculously born with thirty three teeth which was an omen of threatening the well being of his grandfather's kingdom. Fa Ngum subsequently married a Khmer princess Princess Kèo Kèngkanya. With the support of Jayavarman IX, Fa Ngum returned to Muang Sua with a 10,000 armed men to gain control and consolidate his kingdom. Princess Kèo Kèngkanya later died from plague, while he was campaigning North against the Mongols. In 1353, Fa Ngum founded the kingdom of Lan Xang Hôm Khao—"land of one million elephants and a white parasol." The elephant symbolized military power since most battles were fought using elephants, and the white parasol symbolized royalty, particularly a Buddhist monarch. Fa Ngum further legitimized his rule by enshrining the Prabang Buddha image as the spiritual protector of the kingdom in Viang Chan Viang Kham (present day Vientiane). He made Xiang Dong Xiang Thong (later renamed Luang Prabang) his capital. Fa Ngum is credited with introducing Khmer culture and Singhalese Buddhism to the region. His religious tutor, Maha Pasaman also brought back sacred texts and the Phra Bang. Political turmoil ensued, and Fa Ngum's son Oun Huan also known as Samsènethai, succeeded the throne in 1368.