Кіріспе

Емен ағашының түрі

Quercus bicolor, батпақты ақ емен, – Солтүстік Америкаға тән, бұта тұқымдасына жататын орташа мөлшердегі ағаштардың бір түрі. Американың солтүстік-орталық және солтүстік-шығыс аралас ормандарының кең таралған түрі. Әртүрлі ортада өмір сүре алады. Табиғатта ерлі еменмен будандасады.

Сипаттама

Quercus bicolor тез өседі және биіктігі ең жоғары белгілісіне 30 метрге дейін жетеді, ал ең ұзақ өмір сүргендері 285 жылға дейін сақталады. Қабығы ақ еменге ұқсайды. Жапырақтары кең жұмыртқа тәрізді, 15-20 см ұзын және 10-15 см енді, астыңғы жағында әрқашан аздап көкшіл, әр жағында 5-7 тілікшесі бар, кәдімгі емен мен ақ еменнің аралық белгісін көрсетеді. Күзде қоңыр, сары қоңыр немесе кейде қызыл түске боялады, бірақ әдетте ақ емендегідей жарқын түске ие болмайды. Жемісі – сағақты жаңғақ, сирек 5 см дейін ұзын және 2 см енді болады, тозаңданудан кейін шамамен алты айда піседі. Сазды ақ еменнің мол өнімі 3-5 жылда бір рет болады, ал аралық жылдары аз өнімді береді. Тұқымның пісіп жеміс беруге дайын болу мерзімі 20 жыл, ең жақсы жасы 75-200 жыл, ал ең ұзақ өмір сүру мерзімі әдетте 300 жылды құрайды. Сазды ақ емен тұқымының тыныш күйі болмайды, сондықтан ол түскеннен кейін көп ұзамай өне бастайды. Тұқымның ерте өніп шығуын кешіктіру үшін піскеннен кейін дереу жинау керек. Мұндай жаңғақтарды өніп шығуын немесе тірі қалу қабілетін жоғалтпай сақтау қиын. Сапалы жаңғақтың өніп шығу қабілеті 78-98 пайызды құрайды. Ауырлық күші, кеміргіштер және су – негізгі таратушы факторлар (4,10). Сазды ақ емен 300 жылға дейін өмір сүре алады.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Бағаналық ақ емен, төмендік ағаш, АҚШ-тың шығыс және орталық бөлігінде, сондай-ақ Канаданың шығыс және орталық бөлігінде Мэннен Оңтүстік Каролинаға дейін, батысқа қарай Онтарио, Миннесота және Теннесиге дейін, ал Небраска мен Алабама штаттарында шағын, оқшауланған топтарда кездеседі. Бұл түр ең көп таралған және Нью-Йорк пен Огайо штаттарының батысында ең ірі мөлшерге жетеді. Бағаналық ақ емен көбінесе төрт түрлі орман типінде жеке-жеке өседі: қара күл – америкалық емен – қызыл жапырақ, күміс жапырақ – америкалық емен, шұңқыр емен және шынайы емен – тұмсық. Кейде батпақтық ақ емендер шағын аудандарда көптеп кездеседі. Өсу аймағының оңтүстік бөлігінде мұздаусыз кезең 210 күнге, ал солтүстік бөлігінде 120 күнге дейін созылады. Бағаналық ақ емен әдетте гидроморфты топырақта өседі. Ол су тасқыны тұрақты болатын жерлерде табылмайды, бірақ көбінесе кең өзен аңғарларында, жазық далаларда, көлдердің, тоғандардың немесе сазды жерлердің жағалауларында өседі. Ол шамамен қарағай дуысымен бірдей экологиялық орынды иеленеді, ол көбінесе 100 жылдан астам өмір сүрмейді, бірақ одан әлдеқайда сирек кездеседі.

Қолданылуы

Бұл ағаш ағаш өндірісі үшін маңызды ақ емендердің бірі болып табылады. Оның ағашы Q. alba ағашына ұқсас келеді және ағаш саудасында олардан ажыратылмайды. Соңғы жылдары, батпақты ақ емен көгалдандыруда танымал ағашқа айналды, себебі оны ауыстыру салыстырмалы түрде оңай. Манхэттендегі 911 ескерткіш алаңының төңірегіне отырғызу үшін осы түр таңдалды. Ақ емендер тобына жататындықтан, күзде емен жемістері түскен кезде бұл ағашқа бұғы, аю, түйеқұс, үйрек, қаз және басқа да жануарлар тартылады.

Өсімдіктер

Quercus robur fastigiata және Quercus bicolor араласып, "Nadler" немесе Kindred Spirit гибридтік емені деген атпен белгілі.