Кейінгі Рим империясындағы шаруалар көтерілісі – багаудалар. Галия мен Испаниядағы төңкерістер, себептері, әлеуметтік шиеленістер мен құлдырау туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Багауда (бакуда) – III ғасырдағы дағдарыс кезінде пайда болып, Батыс Рим империясының соңына дейін, әсіресе Галлия мен Испанияның Римдік мәдениетке толық сіңбеген аймақтарында болған, Батыс Рим империясының батыс бөлігіндегі шаруалар көтерілісшілерінің тобы. Олар Рим мемлекетінің соңғы кезеңіндегі зорлық-зомбылықтан, бай жер иелері мен дін қызметкерлерінің әрекеттерінен зардап шекті. Үшінші ғасырдың басып кірулері, әскери тәртіпсіздік және дүрбелеңі құлдырап бара жатқан империядағы аймақтық билік құрылымын үздіксіз бұзды. Дүрбелең кезінде багаудалар төменгі топ өкілдерінің және жергілікті билеуші элитаның бұрынғы мүшелерінің басшылығымен уақытша және шашыраңқы табыстарға қол жеткізді.
Groups of peasant insurgents in the later Roman Empire
Bagaudae (also spelled bacaudae) were groups of peasant insurgents in the western parts of the later Roman Empire, who arose during the Crisis of the Third Century and persisted until the very end of the Western Empire, particularly in the less Romanised areas of Gallia and Hispania. They were affected by the depredations of the late Roman state, wealthy landowners, and clerics. The invasions, military anarchy, and disorders of the third century provided a chaotic and ongoing degradation of the regional power structure within a declining Empire. During the chaos, the bagaudae achieved some temporary and scattered successes under the leadership of members of the underclass as well as former members of local ruling elites.
Этимология
Бұл атау галл тілінде "көшпенді жауынгерлер" дегенді білдіреді. К. Э. В. Никсон багудаларды Империяның ресми тұрғысынан "елді мекендерді тонап, қарақшылықпен айналысқан топтар" деп бағалайды. Ж. С. С. Леон ең толық жинақталған құжаттарды қарастырып, багудаларды кедейленген, еркін жергілікті шаруалар ретінде сипаттайды, олар қарақшылармен, қашқан құлдармен және легиондардан дезертир болғандармен күшейтілген. Олар Рим империясының соңғы протофеодалдық колонат жүйесіндегі қатал еңбекке қанауға, сондай-ақ империяның шеткері аймақтарындағы жазалау шаралары мен салықтарға қарсы тұруға тырысқан.
The name probably means "fighters" in Gaulish. C. E. V. Nixon assesses the bagaudae, from the official Imperial viewpoint, as "bands of brigands who roamed the countryside looting and pillaging". J. C. S. Léon interprets the most completely assembled documentation and identifies the bagaudae as impoverished local free peasants, reinforced by brigands, runaway slaves and deserters from the legions, who were trying to resist the ruthless labor exploitation of the late Roman proto feudal colonus manorial and military systems, and all manner of punitive laws and levies in the marginal areas of the Empire.
Басып шығару
Багаудае 284 жылы орталық биліктің назарына түскеннен кейін, орнаған әлеуметтік тәртіпті қайта жаңарту жылдам және қатал болды: 286 жылы шаруалардың көтерілісін император Максимиан және оның бағыныштысы Караузий, Augustus Diocletian қолдауымен жаншып тастады. Олардың басшылары Амандус және Элиан есімдерімен танымал, бірақ Э.М. Уайтман өзінің "Gallia Belgica" еңбегінде олардың екеуі де жергілікті Галло-римдік жер иелерінің қатарынан шығып, кейіннен "тирандарға" айналып, мемлекеттік агенттердің жерлерін, егіндерін және еңбек ресурстарын тонауына қарсы көтерілгендігін айтады (мысалы, frumentarii, publicani). 289 жылы жазылған және Клавдий Мамертинге жатқызылатын Максимианның мадақтауында Лугдунум (Лион) маңындағы аймақтарда 284–285 жылдардағы багаудае көтерілісі кезінде "қарапайым шаруалар әскери киімге құмарланды; егінші жаяу әскерге, малшы атты әскерге, ал өз егінін жинаған шаруа – варвар жауына еліктеді" делінген. Шындығында, олар германдық герулилермен бірнеше ортақ белгілерге ие болды. Мамертин оларды "екі түрлі монстрлар" (monstrorum biformium) деп атап, олардың техникалық тұрғыдан императорлық шаруалар мен азаматтар болғанымен, Империяның жауы болған қарақшыларға айналғанын баса көрсетті.
After the bagaudae came to the full attention of the central authorities around 284 AD, the re establishment of the settled social order was swift and severe: the peasant insurgents were crushed in 286 AD by the Caesar Maximian and his subordinate Carausius under the aegis of the Augustus Diocletian. Their leaders are mentioned as Amandus and Aelianus, although E. M. Wightman, in her Gallia Belgica proposes that the two belonged to the local Gallo Roman landowning class who then became "tyrants" and most likely rebelled against the grinding taxation and garnishing of their lands, harvests, and manpower by the predatory agents of the late Roman state (see frumentarii, publicani). The Panegyric of Maximian, dating to 289 AD and attributed to Claudius Mamertinus, relates that during the bagaudae uprisings of 284–285 AD in the districts around Lugdunum (Lyon), "simple farmers sought military garb; the plowman imitated the infantryman, the shepherd the cavalryman, the rustic harvester of his own crops the barbarian enemy". In fact they shared several similar characteristics with the Germanic Heruli people. Mamertinus also called them "two shaped monsters" (monstrorum biformium), emphasising that while they were technically Imperial farmers and citizens, they were also marauding rogues who had become foes to the Empire.
Қайталануы
Бұл құбылыс IV ғасырдың ортасында Констанций билігінде, алеманн шапқыншылығымен бірге қайталанды. Франк генералы Сильван империяны қайта орнатқанмен, оның сарайдағы бәсекелестерінің сатқындығы оны көтеріліс жасауға мәжбүр етті, ал ол атқарған жұмысы жойылды. Шамамен 360 жылы тарихшы Аурелий Виктор ірі қалалар мен қабырғалы қалалардың шеткері аймақтарында багудалардың шабуылдарын тіркеген жалғыз автор болды. V ғасырда Багаудалар Луара аңғары мен Бретаньде, шамамен 409–417 жылдары, соңғы тиімді Батыс Рим генералы Флавий Этий жіберген түрлі әскерлермен күрескендері алғаш рет белгілі болды. Этий Арморикада Бакаудилік көтерілісті басу үшін аландарды, олардың патшасы Гоар басшылығымен, федерация ретінде пайдаланды. Әулие Герман Багаудаларға кешірім жасады, бірақ олар кейін Тибатто атты көшбасшының жетекшілігімен қайтадан көтеріліс жасады. Олар сол шамада Македония провинциясында да еске алынады, бұл Шығыс Рим империясындағы жалғыз жағдай, және бұл Аркадий тұсындағы экономикалық қиындықтармен байланысты болуы мүмкін. V ғасырдың ортасына қарай олар Испанияда да пайда бола бастады, сондай-ақ Орталық Галлияның және Эбро аңғарының бір бөлігін бақылауда ұстағандары айтылады. Испанияда суэвтердің патшасы Рехиар (456 ж. қайтыс болды) жергілікті багудаларды одақтас ретінде қабылдап, қалған римдік муниципалитеттерін қиратты, бұл германдық билеуші мен көтерілісші шаруалар арасындағы бірегей одақ болды. Билеуші топтардың зұлсалы багудалардың көтерілісіне басты себепкер болғаны бесінші ғасырдың тарихи-саяси жазушысы Сальвианға жасырын болған жоқ; ол «De gubernatione Dei» трактатында Құдайдың тұрақты басшылығын дәлелдеу міндетін қойды. Ол үшінші кітабында Рим әлемінің азабы Құдайдың бұйрықтарын елемеуден және қоғамның барлық топтарының қорқынышты күнәларынан туындайтынын жариялайды. Бұл тек құлдар мен қызметшілердің ұрылар мен қашқындар, шарапқорлар мен тойымсыздыққа бой алғандар ғана емес, байлар одан да жаман (IV. 3); олардың қаталдығы мен ашкөздігі кедейлерді багудаларға қосылуға және варварлардың шапқыншылығынан паналау іздеуге итермелейді (V. 5 және 6-аяттар).
The phenomenon recurred in the mid fourth century in the reign of Constantius, in conjunction with an invasion of the Alemanni. Although Imperial control was re established by the Frankish general Silvanus, his subsequent betrayal by court rivals forced him into rebellion and his work was undone. In around 360 AD the historian Aurelius Victor is the sole writer to note the attacks of bagaudae in the peripheries of the larger towns and walled cities. In the fifth century Bagaudae are noted initially in the Loire valley and Brittany, circa 409–417 AD, fighting various armies sent against them by the last seriously effective Western Roman general, Flavius Aëtius. Aetius used federates such as the Alans under their king Goar to try and suppress a Bacaudic revolt in Armorica. St Germanus got mercy for the Bagaudae but they later revolted again under a leader called Tibatto. They are also mentioned around the same time in the province of Macedonia, the only time they emerge in the Eastern Empire, which may be connected with economic hardships under Arcadius. By the middle of the fifth century they started to appear in Hispania too, and are mentioned in control of parts of central Gaul and the Ebro valley. In Hispania, the king of the Suevi, Rechiar (died 456 AD), took up as allies the local bagaudae in ravaging the remaining Roman municipia, a unique alliance between Germanic ruler and rebel peasant. That the depredations of the ruling classes were mostly responsible for the uprising of the bagaudae was not lost on the fifth century writer of historicised polemic Salvian; setting himself in the treatise De gubernatione Dei the task of proving God's constant guidance, he declares in book iii that the misery of the Roman world is all due to the neglect of God's commandments and the terrible sins of every class of society. It is not merely that slaves and servants are thieves and runaways, wine bibbers and gluttons – the rich are much worse (iv. 3); it is their harshness and greed that drive the poor to join the bagaudae and flee for shelter to the barbarian invaders (v. 5 and 6).
Беделі
Багаудалардың беделі, соңғы Рим империясы мен Орта ғасырлардағы тарихи әңгімелерде олардың бейнесі қалай қолданылғанына байланысты өзгеріп отырды. Олардың христиан көтерілісі болғаны туралы болжамдар бар, бірақ мәтіндердегі мәліметтердің жеткіліксіздігі оған көп сендіруге мүмкіндік бермейді, алайда олардың арасында көптеген христиандар болған болуы мүмкін. Жалпы алғанда, олар қарақшылар мен көтерілісшілердің шамамен тең бөлігін құраған секілді. 19 ғасырдың екінші жартысында багаудаларға деген қызығушылық қайта оянды, бұл замандағы әлеуметтік толқулармен үндесті. Француз тарихшысы Жан Тритхемие "Багаудалар" туралы ұлтшылдық көзқарасымен танымал болды, олардың Галлия шаруаларының ұлттық санасының көрінісі екенін, римдік үстемдікті құлатуға және бостандық, теңдік және бауырластық сияқты мәңгілік "француздық" құндылықтарды іске асыруға ұмтылғанын айтты. Е.А. Томпсонның "Өткен мен қазіргі" (1952) еңбегінде осы ауылдық наразылық марксистік кластық күрестің аясында бейнеленген.
The reputation of the bagaudae has varied with the uses made of them in historicised narratives of the Late Roman Empire and the Middle Ages. There has been some speculation that theirs was a Christian revolt, but the sparsity of information in the texts gives that little substance although there may well have been many Christians among them. In general, they seem to have been equal parts of brigands and insurgents. In the second half of the 19th century, interest in the bagaudae revived, resonating with contemporary social unrest. The French historian Jean Trithemié was famous for a nationalist view of the "Bagaudae" by arguing that they were an expression of national identity among the Gallic peasants, who sought to overthrow oppressive Roman rule and realize the eternal "French" values of liberty, equality and brotherhood. E. A. Thompson in Past and Present (1952) portrayed this rural discontent within the context of Marxist class warfare.