Кіріспе

Американдық музыкант (туған 1947)

Райленд Питер Кудер (15 наурыз 1947 жылы туған) – американдық музыкант, ән жазушы, фильмдерге музыка жазатын композитор, дискі продюсері және жазушы. Ол көптеген музыкалық аспаптарды ойнайды, бірақ слайд-гитарадағы шеберлігімен, дәстүрлі музыкаға деген қызығушылығымен және көптеген елдердің дәстүрлі музыканттарымен ынтымақтастығымен ең танымал. Кудердің жекелеген туындылары көптеген жанрларды қамтиды. Ол Джон Ли Хукер, Капитан Бифхарт, Тадж Махал, Гордон Лайтфут, Али Фарка Туре, Эрик Клэптон, The Rolling Stones, Ван Моррисон, Нил Янг, Рэнди Ньюман, Линда Ронштадт, Вишва Мохан Бхатт, Дэвид Линдли, The Chieftains, Уоррен Зевон, Мануэль Галбан, The Doobie Brothers және Карла Олсон мен The Textones (жазбалар мен фильмдерде) сияқты музыканттармен бірге орындаған. Ол Little Village тобын құрды және 1997 жылы бүкіл әлемде танымал болған Buena Vista Social Club альбомын продюсерлік етті; Вим Вендерс 1999 жылы осы аттас деректі фильмін түсірді, ол 2000 жылы «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Кудер Rolling Stone журналының 2003 жылғы «Барлық уақыттың 100 ең үздік гитарисі» тізімінде 8-орынға, ал 2010 жылы Gibson Guitar Corporation тізімінде 32-орынға ие болды. 2011 жылы «Лос-Анджелес әңгімелері» атты әңгімелер жинағын жариялады.

Ерте өмір

Райланд Питер Кудер 1947 жылы 15 наурызда Лос-Анджелесте Эмма Касароли мен Билл Кудердің ұлы ретінде дүниеге келді. Оның анасы итальян тегінен шыққан. Ол Калифорния штатының Санта-Моника қаласында өсті және 1964 жылы Санта-Моника орта мектебін бітірді. 1960 жылдары ол Орегон штатының Портленд қаласындағы Рид колледжінде қысқа ғана уақыт оқыды. Ол үш жасында гитарада ойнауды бастады.

1970 жылдар

1970-ші жылдары Кудер Warner Bros. Records лейблінде бірнеше альбомдар шығарды, оларда оның гитара шеберлігі көрсетілді. Алғашқыда бұл альбомдар Reprise Records лейблінде жарық көрді, бірақ компания Reprise лейблін тоқтатылғанда, көптеген Reprise әртістерімен бірге Кудердің дискографиясы да Warners лейблінің негізгі бөліміне көшті. Кудер бұрынғы музыкалық жанрларды зерттеді және ескі жазбаларды тауып, оларды жекелендіріп, жаңартып өңдеді. Осылайша, өзінің "Into the Purple Valley" альбомында ол блюз, госпел, калипсо және кантри әндеріне ерекше аспаптар мен аранжировкаларды таңдады (ковбой балладасы "Билли-Ди-Кидке" жаңа темп берді). Альбом Агнес "Сис" Каннингхэмнің "How Can You Keep on Moving (Unless You Migrate Too)" әнімен ашылды – бұл ән 1930 жылдары шаңды даладан құтылу үшін батысқа көшіп келген, бірақ қабылдаусыздықпен кездескен Оклахомалықтар (Окилер) туралы айтады. 1970 жылы ол Рон Нэглмен бірлесіп жұмыс істеп, оның Warner Brothers лейблінде шыққан "Bad Rice" альбомында ойнады. Оның 1970-ші жылдардағы келесі альбомдары (рагтайм/водевильді зерттеген "Jazz" альбомын қоспағанда) нақты бір жанрға жатпайды, бірақ оның тұңғыш альбомын блюз деп атауға болады; ал "Into the Purple Valley", "Boomer's Story" және "Paradise and Lunch" – фолк пен блюз жанрында, "Chicken Skin Music" және "Showtime" – текс-мекс және гавайи музыкасының қосындысы, "Bop Till You Drop" – 1950-ші жылдардағы R&B, ал "Borderline" және "Get Rhythm" – рок негізінде деп сипаттауға болады. 1979 жылы шыққан "Bop Till You Drop" альбомы 3M digital mastering recorder-ін пайдаланып, цифрлық форматта жазылған алғашқы танымал музыка альбомы болды. Ол оның ең үлкен хитін – Элвис Преслидің 1960-шы жылдардағы "Little Sister" әнінің R&B кавер-версиясын сыйлады. Кудер Ван Моррисонның 1979 жылғы "Into the Music" альбомындағы "Full Force Gale" әніне слайд-гитарамен үн қосты. Ол сондай-ақ Джуди Коллинздің 1970 жылғы концерттік турының музыкалық сүйемелдеуінде гитарада ойнады және сол тур кезінде жазылған "Living" альбомында (1971) орын алды. 1970-ші жылдардың басында Гавайиде болған Гавайи өркендеу кезеңінде ол Габби Пахинуи мен "Атта" Исаакспен бірге ойнап, олардан көп нәрсе үйренді. Ол сондай-ақ Энди Уикман мен Ленни Уоронкердің продюсерлігімен жасалған Нэнси Синатраның 1971 жылғы "Is Anybody Goin' To San Antone", "Hook & Ladder" және "Glory Road" әндерінде гитарада ойнады. Кудер 1972 жылы Гордон Лайтфуттың "Don Quixote" альбомында мандолинада орындады.

1980 жылдар

Кудер студиялық музыкант ретінде жұмыс істеді және көптеген фильмдерге саундтрек жазды, соның ішінде Вим Вендерстің «Париж, Техас» (1984) фильміне. Кудер осы саундтректі және «Париж, Техас» атты әнін Блайнд Уилли Джонсонның «Dark Was the Night (Cold Was the Ground)» әніне негіздеді, оны «американдық музыкадағы ең жанды, рухани тұрғыдан жоғары шығарма» деп сипаттады. Музыкант Дейв Грол Кудердің «Париж, Техас» альбомын өзінің сүйікті альбомдарының бірі деп жариялады. 2018 жылы Кудер BBC Radio 4 тыңдаушыларына: «[Вендерс] шөлдегі атмосфераны жақсы түсірді, микрофондар мен награ аппаратын қосып, шөлдің өзінен дыбыстар мен әуендерді жаздырды. Мен оның E♭ тонында екенін анықтадым, желдің өзі E♭-та жақсы естілді. Сондықтан біз бәрін E♭-қа келтірдік» деді. «Dark Was the Night (Cold Was the Ground)» әні Кудердің «Powis Square» әнінің де негізі болды. Оның басқа фильмдерге арналған жұмыстарына Уолтер Хиллдің «The Long Riders» (1980), «Southern Comfort» (1981), «Streets of Fire» (1984), «Brewster's Millions» (1985), «Johnny Handsome», «Last Man Standing» (1996), Хиллдің «Trespass» (1992) және Майк Николстың «Primary Colors» (1998) фильмдері кіреді. Кудер Арлен Ротпен бірге 1986 жылы «Crossroads» фильміндегі барлық слайд және блюз гитара бөлімдерін орындады, бұл блюз аңызы Роберт Джонсонға арналған туынды. 1988 жылы Кудер ұзақ жылдар бойымен бірге жұмыс істеген вокалистері Боби Кинг пен Терри Эванстың «Live and Let Live» альбомын шығарды. Ол әр трекке өзінің слайд-гитарасын қосты. Сондай-ақ ол 1990 жылы «Rounder» лейблымен шығарылған «Rhythm, Blues, Soul & Grooves» альбомында кеңінен ойнады. Кудердің музыкасы «Tales From the Crypt» телешоуының екі эпизодында пайда болды: «The Man Who Was Death» және «The Thing From the Grave». 1984 жылы Кудер Карла Олсон және The Textones тобының дебюттік альбомы «Midnight Mission»-дегі екі әнге қатысты: «Carla's Number One is to Survive» және бұрын жарық көрмеген Боб Диланның «Clean Cut Kid» әні. Одан кейін ол «Blue City» фильміне музыка жазып, топты фильмде өнер көрсетуге шақырды. (Оларды студияға алып барып, ол да ойнаған «You Can Run» әнін жаздырды.) 1985 жылы Кудер Ким Карнстың «Barking at Airplanes» альбомындағы «Rough Edges» әніне арнайы шақырылған музыкант ретінде қатысты. Ким ұлына Рай Кодердің құрметіне Рай деп ат қойды. 1988 жылы Кудер Лес Бланктың режиссерлік жұмысымен жасалған концерттік деректі фильмі «Ry Cooder & The Moula Banda Rhythm Aces: Let's Have a Ball»-да өнер көрсетті, онда ол әртүрлі музыкалық салаларда танымал музыканттармен бірлесіп орындады. Келесі жылы ол Джим Хенсонның «The Ghost of Faffner Hall» сериалының «Music Is More Than Technique» атты эпизодында күзетші рөлін ойнады.

1990 жылдар

1990 жылдардың басында Кудер екі әлемдік музыка жанрындағы "кроссовер" альбомына қатысты, олар Кудер өмірінің барысында қолдаған дәстүрлі американдық музыкалық жанрларды Үндістан мен Африканың заманауи импровизациялық музыкасымен үйлестірді. "A Meeting by the River" (1993) альбомы үшін, оның ұлы Жоахим Кудер соққы аспаптарда орындады, ол Хиндустани классикалық музыканты В. М. Бхаттпен, Мохан Веенаның (Бхатттың өзі жасаған 20 тартылған аркалық гитараның өнделген нұсқасы) шеберімен және Сухвиндер Сингх Намдаримен, "Пинки Табла Ойыншысы" ретінде танымал музыкантпен бірікті. 1993 жылы ол Малидің көп құралды музыканты Али Фарка Туремен бірлесіп, "Talking Timbuktu" альбомын жазды, сонымен қатар ол оның продюсері де болды. 1994 жылы шыққан бұл альбомда Кудердің көп жылдық серігі Джим Келтнер барабанда, блюз гитарашысы Кларенс "Гейтмут" Браун, джаз басыстысы Джон Патитуччи, африкалық соққы аспаптарда ойнаушылар мен музыканттар, оның ішінде Хамма Санкаре және Омар Туре қатысты. Екі альбом да 1994 және 1995 жылдары "Үздік әлемдік музыка альбомы" номинациясында "Грэмми" сыйлығын жеңіп алды. Кудер 1993 жылғы "Геронимо: Американдық аңыз" фильмінің музыкалық қойылымы үшін тувалық көмей әншілерімен де жұмыс істеді. 1995 жылы ол Нью-Йорктегі Линкольн орталығында Балалар қорғаныс қорына көмек көрсету мақсатында өткен "The Wizard of Oz in Concert: Dreams Come True" музыкалық қойылымында өнер көрсетті. Бұл қойылым бастапқыда TBS және TNT телеарналарында көрсетілді, ал 1996 жылы CD және бейне нұсқалары жарық көрді. 1990 жылдардың соңында Кудер Куба музыкасының дәстүрлі үлгілеріне деген қызығушылықты арттыруға зор үлес қосты, өйткені ол "Buena Vista Social Club" (1997) альбомын продюсерлік етті. Бұл альбом әлемдік деңгейде танымал болды және 20 ғасырдың Куба музыкасының көрнекті өкілдерінің мансабын жаңартты. Бұрын "Париж, Техас" (1984) фильмін түсірген Вим Вендерс музыканттар туралы деректі фильм түсірді – "Buena Vista Social Club" (1999), ол 2000 жылы "Оскар" сыйлығына ие болды. Бұл жобаға байланысты Кудер АҚШ-тың Кубаға қатысты эмбаргосын бұзғаны үшін 25 000 доллар айып төледі.

2000 жылдар

Кудердің 2005 жылғы «Chávez Ravine» альбомы оның жазба компаниясы тарапынан «Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі американдық «жайдарлы жандар», радио, НЛО көріністері, Дж. Эдгар Гувер, қызыл үрей және бейсбол» туралы әңгіме» деп жарнамаланды. Бұл альбом ұзақ жылдар бұрын жойылған Лос-Анджелестің латындық аймағы – «Чавес ойысы» деп белгілі болған жерге арналған құрмет. Кудер және оның достары нақты және қиялдағы тарихи тұлғаларды пайдаланып, қазір жоқ, бірақ кедей, бірақ жанды Чикано қауымының әртүрлі аспектілерін еске түсіретін альбом жасады. Кудер: «Бұл – сіз білмейтін жерге, сіз бармайтын жолға арналған музыка. Чавес ойысы, жаяу жүргіншілер жолының соңы». Альбомда ХХ ғасырдың бірінші жартысына қатысты материалдар бар, тіпті атылған профсоюз жетекшісі Джо Хилл туралы ән де кездеседі. «My Name Is Buddy» альбомына әр трекке арналған әңгіме мен иллюстрация (Винсент Валдездің суреті) қоса берілген кітапша ілесе келді, бұл Баддидің шытырман оқиғаларына қосымша контекст берді. Кудер 2007 жылдың 24 сәуірінде шыққан Mavis Staples-тің «We'll Never Turn Back» альбомында продюсерлік жасады және орындаушы болды. Концепциялық альбом азаматтық құқықтар қозғалысының госпел әндеріне бағытталған, сонымен қатар Кудердің екі жаңа оригинал әні де енді. Кудердің «I, Flathead» альбомы 2008 жылдың 24 маусымында жарық көрді. Бұл оның Калифорния трилогиясын аяқтады. 1960 жылдардың басындағы көлік жарысы мәдениетіне негізделген бұл альбом Оңтүстік Калифорнияның шөлді тұзды далаларында өтеді. Альбом делюкс нұсқасы ретінде де шығарылды, оған музыкаға сүйемелдеу үшін Кудер жазған әңгімелер қоса берілді. 2009 жылдың соңында Кудер Ник Лоумен бірге Жапония, Жаңа Зеландия және Австралияға гастрольдік сапар жасады, онда Лоудың кейбір әндерін және Кудердің өзінің 1970 жылдарға қатысты материалдарын орындады. Жоаким Кудер (Ридің ұлы) перкуссиямен қамтамасыз етті, ал Джульетта Коммагере мен Алекс Лилли қосымша вокалмен өнер көрсетті. Кудердің Али Фарка Туремен бірге жазған «Diaraby» әні «The World's Geo Quiz» бағдарламасының тақырыптық әні ретінде пайдаланылады. «The World» – Public Radio International таратып жүрген радиошоу. 2009 жылы Кудер «Халық сөйлейді» атты деректі фильмде өнер көрсетті. Бұл фильмде тарихшы Говард Зинннің «Американың халық тарихы» кітабының негізінде күнделікті американдықтардың хаттары, күнделіктері мен сөздерінің драматикалық және музыкалық қойылымдары қолданылды. Кудер 2009 жылдың 13 желтоқсанында History Channel телеарнасында көрсетілген деректі фильмде Боб Дилан мен Ван Дайк Паркспен бірге өнер көрсетті. Олар «Do Re Mi» әнін және соңғы монтаждан алынып тасталған бірнеше Гатри әндерін орындады. Ол сондай-ақ Los Tigres del Norte тобымен бірге саяхаттап, 2010 жылы Chieftains, Lila Downs, Liam Neeson, Linda Ronstadt, Van Dyke Parks, Los Cenzontles және Los Tigres қатысуымен «San Patricio» альбомын жазды.

2010 жылдар

2010 жылдың маусым айында Аризона штатының SB 1070 заңына жауап ретінде ол "Quicksand" атты сингл шығарды, ол Мексикалықтардың Аризонаға шөл арқылы эмиграция жасауға тырысу тарихын баяндайды. 2011 жылдың 30 тамызында жарық көрген Кудердің сыншылар тарапынан жоғары баға алған жаңа альбомы "Pull Up Some Dust and Sit Down" Роберт Шеердің бағанында жазылған "No Banker Left Behind" сияқты саяси мазмұндағы әндерді қамтиды. 2011 жылы ол 1940-1950 жылдардағы Лос-Анджелесте өмір сүрген адамдар туралы "Лос-Анджелес әңгімелері" атты әңгімелер жинағын жариялады. Кітаптағы кейіпкерлердің көпшілігі – талантты немесе білікті, епті немесе еңбекқор адамдар, қарапайым өмір салтымен өмір сүретіндер. "La vida es un sueño" және "Kill me, por favor" сияқты әңгімелер жинағында испандық мотивтер жиі кездеседі, ал кітап осы кезеңде Лос-Анджелесте тұратын латиноамерикандықтардың өміріне тоқтала кетеді. 2012 жылы жарияланған American Songwriter мақаласында Кудердің соңғы жеке альбомдарының көбі аллегориялық, әлеуметтік-саяси бағытты ұстанатыны айтылды. Музыка журналисі Эван Шлански Кудердің соңғы альбомы "Election Special" (2012 жылдың 21 тамызында Nonesuch/Perro Verde лейблында жарық көрді) тілді тікелей айтатынын мәлімдеді. Ол "Келесі доллардың жоғары шіркеуінің дьякондарына" хабар жіберу мақсатымен жасалған. Альбом 2012 жылғы сайлауда Демократиялық партияны және президент Барак Обаманы қолдау үшін жазылды. 2013 жылдың 10 қыркүйегінде Кудер "Live in San Francisco" альбомын шығарды, онда Corridos Famosos тобы қатысты, құрамында Joachim Cooder (добыл), Robert Francis (бас гитара), вокалшылар Terry Evans, Arnold McCuller және Juliette Commagere, Flaco Jiménez (аккордеон) және мексикалық мыс тобы La Banda Juvenil болды. Альбом 2011 жылдың 31 тамызы мен 1 қыркүйегінде Сан-Францискодағы Great American Music Hall-да өткен екі түндік концерттерде жазылды. Бұл Кудердің 1977 жылғы "Show Time" (сол Great American Music Hall-да жазылған) концертінен кейінгі алғашқы ресми концерттік жазбасы. 2015 жылы Кудер Рикки Скаггс, Шарон Уайт және Уайтс тобының басқа мүшелерімен бірге "Music for The Good People" атты шоумен гастрольдік сапарға шықты. Гастроль 2016 жылға дейін жалғасты. 2018 жылдың 11 мамырында Кудер алты жылдан кейін өзінің "The Prodigal Son" атты жеке альбомын шығарды. Келесі гастрольде оның ұлы Жоахим барабанда Кудерге сүйемелдеді және ашылу концертін орындады. 2019 жылы ол Розан Кэшпен бірге Джони Кэшке арналған "Cooder and Cash on Cash" атты қысқа гастрольдік сапарға шықты.

2020 жылдар

22 сәуірде 2022 жылы Кудер мен Тадж Махал «Get on Board: The Songs of Sonny Terry & Brownie McGhee» альбомын жариялады.

Фильмдер

Рай Кудер және Мула Банда Ритм Асы: The Catalyst, Санта-Крус, Калифорния; 1987 жылғы 25 наурыз (1987), режиссері: Лес Бланк, продюсері: Рай Кудер, Flower Films және Warner Brothers. Жазбалар.