Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Балтық неміс астрономы және геодезисі (1793–1864)
Baltic German astronomer and geodesist (1793–1864)
Фридрих Георг Вильгельм фон Струве (Василий Яковлевич Струве, транскрипция. Василий Яковлевич Струв; 15 сәуір 1793 – 23 қараша 1864 [ескі стиль бойынша 11 қараша 1864]) – Балтық немісі, астроном және геодезист. Ол екі жұлдызды зерттеуімен және кейіннен оның құрметіне Стрюве геодезиялық доғасы деп аталған триангуляциялық зерттеуді бастағанымен әйгілі.
Friedrich Georg Wilhelm von Struve (Василий Яковлевич Струве, trans. Vasily Yakovlevich Struve; 15 April 1793 – 23 November 1864 [O. S. 11 November 1864]) was a Baltic German astronomer and geodesist. He is best known for studying double stars and for initiating a triangulation survey later named Struve Geodetic Arc in his honor.
Өмір
Ол Олтон қаласында, Холштейн герцогтігінде (кейін Дания-Норвегия корольдықтарының бір бөлігі) аристократиялық Струвтер отбасында дүниеге келді, ол Якоб Струвтің (1755–1841) ұлы болды. Холштейнге француз әскерлері басып кірген кезде әскери қызметтен қашу үшін оның отбасы Дания паспортымен Ресей империясына көшті. 1808 жылы ол Тарту (Дорпат) университетіне қабылданды, онда алдымен филологияны оқыды, бірақ көп ұзамай астрономияға қызығушылық танытты. 1813-1820 жылдары ол университетте оқытумен айналысты және Тарту обсерваториясында деректер жинады, ал 1820 жылы обсерваторияның толық профессоры және директоры болды. Оның оқыту әдістері университетте бүгінге дейін сезіліп келе жатқан күшті әсер етіп қалдырды. 1833 жылы Струв Швед Корольдік Ғылым академиясының мүшесі болып сайланды, ал 1834 жылы Америка өнер және ғылым академиясының шетелдік құрметті мүшесі атанды. 1843 жылы ол Ресей азаматтығын ресми түрде қабылдады. 1862 жылы денсаулығының нашарлауына байланысты зейнетке шықты.
He was born to the aristocratic Struve family at Altona, Duchy of Holstein (then a part of the Denmark–Norway kingdoms), the son of Jacob Struve (1755–1841). To avoid military service during the French occupation of Holstein, his family moved to the Russian Empire, equipped with Danish passports. In 1808 he entered the University of Tartu (Dorpat), where he first studied philology, but soon turned his attention to astronomy. From 1813 to 1820, he taught at the university and collected data at the Tartu Observatory, and in 1820 became a full professor and director of the observatory. His teachings have had a strong effect that is still felt at the university. Struve was elected a member of the Royal Swedish Academy of Sciences in 1833, and a Foreign Honorary Member of the American Academy of Arts and Sciences in 1834. In 1843 he formally adopted Russian nationality. He retired in 1862 due to failing health.
Шығармалары
Струве есімі көп жылдар бойы жүргізген қос жұлдыздарды бақылауларымен ең жақсы танымал. Уильям Гершель, Джон Гершель және сэр Джеймс Саут бұрын қос жұлдыздарды зерттегенімен, Струве олардан асып түсті. 1824 жылы Дорпатта ол Иосиф фон Фраунгофер жасаған 23 см (шамамен 9 дюйм) апертурасы бар рефрактор телескопын алды, ол оптикалық және механикалық сапасының шедеврі саналады. Осы телескоп арқылы Струве көптеген қос жұлдыздарды ашты және 1827 жылы Catalogus novus stellarum duplicium атты қос жұлдыздар каталогын жариялады. 1853 жылы ол Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды.
Struve's name is best known for his observations of double stars, which he carried on for many years. Although double stars had been studied earlier by William Herschel and John Herschel and Sir James South, Struve outdid any previous efforts. While at Dorpat he obtained in 1824 a refracting telescope with an aperture of 23 cm (about 9 inches) made by Joseph von Fraunhofer, said to be a masterpiece of optical and mechanical quality. With this telescope Struve discovered a very large number of double stars and in 1827 published his double star catalogue Catalogus novus stellarum duplicium. In 1853, he was elected as a member of the American Philosophical Society.
Отбасы
Струве – бес буын астрономдар әулетінің екінші өкілі болды. Ол Отто Струвтің арғы атасы және Отто Вильгельм фон Струвтің әкесі еді. Сонымен қатар, ол Отто Струвтің інісі Герман фон Струвтің әкесі болды. 1815 жылы Альтонада Эмили Уоллға (1796–1834) үйленді, одан 12 бала дүниеге келді, олардың 8-і ересек жасқа жетті. Отто Вильгельм фон Струвтен басқа, балаларының арасында белгілі химик Генрих Вильгельм фон Струв (1822–1908) және Бернхард Вильгельм фон Струв [ru] (1827–1889) да болды, ол Сібірде мемлекеттік қызметкер болып жұмыс істеді, кейіннен Астрахан мен Перм губернияларының губернаторы болды. Бірінші әйелі қайтыс болғаннан кейін, ол математик Мартин Бартелстің қызы Иоанна Генриетта Франсиска Бартелс (1807–1867) мен қайта үйленді, одан тағы алты бала туды. Ең танымал баласы Карл фон Струв (1835–1907) болды, ол Ресейдің Жапониядағы, АҚШ-тағы және Нидерландыдағы елшісі қызметін атқарды. Бернхардтың ұлы Пётр Струв (1870–1944) Ресейдегі отбасының ең белгілі мүшесі болды (оның басқа ұрпақтары негізінен Эстония мен Латвияда, содан кейін Германияда тұрды). Ол алғашқы орыс марксистерінің бірі болды және 1898 жылы құрылған Ресей әлеуметтік-демократиялық еңбек партиясының манифестін жазды. Партия большевиктер мен меньшевиктерге бөлінгенге дейін, Струв либерализм идеяларын қолдаған Конституциялық-демократиялық партияға өтті. Ол осы партиядан революцияға дейінгі барлық Мемлекеттік думаларда өкілдік етті. Ресей революциясынан кейін, оның себептері туралы бірнеше мақала жариялады және Ақ қозғалысқа қосылды. Пётр Врангель мен Деникин үкіметтерінде министрлердің бірі болды. Одан кейінгі үш онжылдық бойы Пётр Парижде тұрды, ал оның балалары Ресей Православие Шіркеуінің шетелдегі бөлімінде белгілі болды.
Struve was the second of a dynasty of astronomers through five generations. He was the great grandfather of Otto Struve and the father of Otto Wilhelm von Struve. He was also the grandfather of Hermann von Struve, who was Otto Struve's uncle. In 1815 he married Emilie Wall (1796–1834) in Altona, who bore 12 children, 8 of which survived early childhood. In addition to Otto Wilhelm von Struve, other children were Heinrich Wilhelm von Struve (1822–1908), a prominent chemist, and Bernhard Wilhelm von Struve [ru] (1827–1889), who served as a government official in Siberia and later as governor of Astrakhan and Perm. After his first wife died, he remarried to Johanna Henriette Francisca Bartels (1807–1867), a daughter of the mathematician Martin Bartels, who bore him six more children. The most well known was Karl von Struve (1835–1907), who served successively as Russian ambassador to Japan, the United States, and the Netherlands. Bernhard's son Pyotr Struve (1870–1944) is probably the best known member of the family in Russia proper (his other descendants mainly resided in Estonia and Latvia, and subsequently in Germany). He was one of the first Russian marxists and penned the manifesto of the Russian Social Democratic Labour Party upon its creation in 1898. Even before the party split into Bolsheviks and Mensheviks, Struve left it for the Constitutional Democratic party, which promoted ideas of liberalism. He represented this party at all the pre revolutionary State Dumas. After the Russian Revolution, he published several striking articles on its causes and joined the White movement. In the governments of Pyotr Wrangel and Denikin he was one of the ministers. During the following three decades, Pyotr lived in Paris, while his children were prominent in the Russian Orthodox Church Outside of Russia.