Кіріспе

Бактериялар тобы

Миксобактериялар ("қорытылған бактериялар") – негізінен топырақта тіршілік ететін және ерімейтін органикалық заттармен қоректенетін бактериялар тобы. Миксобактериялардың геномы басқа бактерияларға қарағанда өте үлкен, мысалы, 9–10 миллион нуклеотид, Анаэромиксобактериялар мен Vulgatibacter бактерияларынан басқа. Миксобактериялардың бір түрі – Minicystis rosea – 16 миллионнан астам нуклеотидті ең үлкен бактериялық геномға ие. Екінші үлкені – тағы бір миксобактерия, Sorangium cellulosum. Миксобактериялар сырғанап қозғала алады. Олар әдетте ұялы молекулалық сигналдар арқылы біріктірілген көптеген жасушалардан тұратын топтарда (немесе "қасқырлар тобы" деп те аталады) жылжып жүреді. Агрегация жеке жасушаларға пайдалы, себебі ол тамақты қорыту үшін қолданылатын клеткадан тыс ферменттердің жинақталуына мүмкіндік береді, бұл өз кезегінде қоректену тиімділігін арттырады. Миксобактериялар биомедициналық және өнеркәсіптік маңызы бар, мысалы, антибиотиктер сияқты, көптеген химиялық заттарды өндіреді және оларды жасушадан сыртқа шығарады. Миксобактериялар, мысалы, Myxococcus xanthus үлгісіндегі грам-теріс бактерияларда полисахаридтерді өндіруді зерттеу үшін қолданылады, оларда полисахаридтерді шығарудың төрт түрлі механизмі бар және 2020 жылы жаңа полисахарид өндіретін жаңа Wzx/Wzy механизмі анықталды.

Өмірлік цикл

Қоректік заттар жетіспегенде миксобактерия жасушалары жеміс денелеріне (саңырауқұлақтардағыларынан айырмашылығы) жиналады, бұл процесс бұрын химиотаксис арқылы жүзеге асады деп есептелген, бірақ қазір контактілік сигналдаудың бір түрі деп саналады. Бұл жеміс денелері түрлеріне қарай әртүрлі пішін мен түс болуы мүмкін. Жеміс денелерінде жасушалар таяқша тәрізді вегетативтік жасушалар күйінде басталып, қалың жасуша қабырғалары бар дөңгелек миксоспораларға айналады. Бұл миксоспоралар, басқа организмдердегі споралар сияқты, қоректік заттар жетілгенше тірі қалу ықтималдығы жоғары. Жеміс процесі миксобактерияларға пайдалы, себебі жасушалардың өсуі оқшау жасушалар ретінде емес, миксобактериялардың тобы (қорасы) ретінде қайта басталады. Ұқсас өмірлік циклдер кейбір амебаларда, атап айтқанда, жасушалық шырыш саңырауқұлақтарында да дамыған. Молекулалық деңгейде Myxococcus xanthus-та жеміс денесінің дамуын бастау Pxr sRNA арқылы реттеледі. Myxococcus xanthus және Stigmatella aurantiaca сияқты миксобактериялар дамуды зерттеу үшін модельдік организмдер ретінде қолданылады. Миксобактериялардың соңғы ортақ ата-бабасы аэроб болған және олардың анаэробты ата-бабалары ерте еукариоттармен симбиоздық қарым-қатынаста өмір сүрген деген гипотеза бар.

Клиникалық қолдану

Sorangium cellulosum бөліп шығаратын және эпотилон деп аталатын метаболиттердің қатерлі ісікке қарсы әрекеті бар екені анықталды. Бұл оның әсерін қайталайтын аналогтарды жасауға алып келді. Мұндай аналогтардың бірі – Иксабепилон, АҚШ Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасы бекіткен, метастаздық сүт безі қатерлі ісігін емдеуге қолданылатын химиотерапиялық препарат. Миксобактериялар гефироникалық қышқылды да өндіреді, ол эукариоттық белок синтезін тежейді және қатерлі ісікке қарсы химиотерапия үшін потенциалды агент болып табылады.