Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гастроподтар туысы
Genus of gastropods
Автоматты taxobox
| fossil range =
| image = Murex pecten shell 3. jpg
| image caption = Венера тарағының қабығының ашылу көрінісі, Murex pecten, алдыңғы ұшы төменге қарай
| taxon = Murex
| authority = Linnaeus, 1758
| type species = Murex tribulus Linnaeus, 1758
| synonyms ref =
Automatic taxobox
| fossil range =
| image = Murex pecten shell 3. jpg
| image caption = Apertural view of the shell of Venus comb murex, Murex pecten, anterior end towards the bottom of the page
| taxon = Murex
| authority = Linnaeus, 1758
| type species= Murex tribulus Linnaeus, 1758
| synonyms ref =
Мурекс деген жалпы атау әлі де Muricidae тұқымдасының көптеген түрлеріне қолданылады, бұлар бұрын латын тіліндегі Murex деген туыс атауымен белгіленген, бірақ соңғы кезде әртүрлі жаңа туыстарға қайта жіктеліп жіберілді. Аристотель осы сияқты бұршақтарды атау үшін мурекс сөзін қолданған, осылайша ол ғылыми қауымда әлі де қолданылып жүрген ең көне классикалық теңіз қабықшаларының бірі болып табылады.
The common name murex is still used for many species in the family Muricidae which were originally given the Latin generic name Murex in the past, but have more recently been regrouped into different newer genera. The word murex was used by Aristotle in reference to these kinds of snails, thus making it one of the oldest classical seashell names still in use by the scientific community.
Қалдықтардың деректері
Бұл туыс крида кезеңінен квартер кезеңіне дейінгі палеонтологиялық жазбаларда белгілі (жас диапазоны: 125,45-тен 0,0 миллион жыл бұрын). Осы туысқа жататын түрлердің қазба қалдықтары бүкіл әлемде табылды. Белгілі болған жойылып кеткен түрлердің саны шамамен 25-ке жуық.
This genus is known in the fossil records from the Cretaceous to the Quaternary (age range: from 125.45 to 0.0 million years ago). Fossils of species within this genus have been found all over the world. There are about 25 known extinct species.
Тарату
Ponder & Vokes (1988) көрсеткендей, Murex тек Үнді-Тынық мұхитында таралған туыс. Бұрын Атлантика мұхитының батысынан табылған және Murex туысына жатқызылған түрлер қазір Haustellum туысына жатқызылады.
Murex is solely an Indo Pacific genus, as demonstrated by Ponder & Vokes (1988). The species from the western Atlantic that were formerly considered to belong to the genus Murex are now placed in the genus Haustellum.
Тіршілік ету ортасы
Мюрекс түрлерінің көпшілігі тасқын аймағында немесе жақын теңіз түбінде, тастар мен маржандардың арасында тіршілік етеді.
Most Murex species live in the intertidal or shallow subtidal zone, among rocks and corals.
Қабықтың сипаттамасы
Бұл туысқа көптеген әдемі түрлер кіреді, олардың сопақ қабықтары тікендермен немесе жапырақ тәрізді өскіндермен күрделі өрнектелген. Олардың әсем қабықтарының ішкі беттері көбінесе жарқын түсті болады.
This genus includes many showy members, their elongate shells highly sculptured with spines or fronds. The inner surfaces of their ornate shells are often brightly colored.
Адамға арналған
Құны жоғары және көп еңбекті қажет ететін бояулар – Тирдің қызғылт түсі (немесе "патшалық қызғылт") және текхелет бояулары тарихи түрде ежелгі финикиялықтар мен яһудилер тарапынан жасалған, олар әдетте "мурекс" деп аталатын екі түрдің – Murex brandaris және Murex trunculus – гипобранхиальды безінен алынған шырышты пайдаланған. Бұл түрлердің қазіргі атаулары Bolinus brandaris және Hexaplex trunculus. Бұл бояу – сирек кездесетін жануарлар өндіретін органобромдық қосылыс, оны ұлулар теңіз суында еріген бромидке әсер ететін белгілі бір бромид пероксидаза ферментін пайдалана отырып жасайды. Бұл бояу патшалық киімдерге, басқа да арнайы салтанатты немесе ритуалдық киімдерге, сондай-ақ жоғары дәрежелі киімдерге қолданылған. Гипотеза бойынша, бұл бояу Иерусалимдегі ежелгі ғибадатханада, Израильдің бас жұбысының киімінде маңызды орын алған бояумен бірдей болған; кейде оны яһудилер әлі күнге дейін төрт бұрышты киімдердегі ритуалдық жиектерде (цицит) қолданады. "Көк" бояудың Киелі кітаптағы бастауы туралы әлі де бір пікірге келе алмадық.
Costly and labor intensive dyes Tyrian purple (or "royal purple") and tekhelet were historically made by the ancient Phoenicians and Jews respectively, using mucus from the hypobranchial gland of two species commonly referred to as "murex", Murex brandaris and Murex trunculus, which are the older names for Bolinus brandaris and Hexaplex trunculus. This dye is a rare animal produced organobromine compound, which the snails make using a specific bromide peroxidase enzyme that operates on dissolved bromide in sea water. This dye was used in royal robes, other kinds of special ceremonial or ritual garments, or garments indicating high rank. It is hypothesised that the dye was the same dye as that which featured prominently in the ancient Temple in Jerusalem, the clothing of the High Priest of Israel officiating there; it is sometimes still used by Jews today in the ritual fringes (tzitzit) on four cornered garments. A consensus has yet to be reached regarding the Biblical source of the "blue" dye.