Кіріспе
Персияның Геллеспонтин Фригиясының сатрапы (б.з.д. 413–374 жылдар)
Фарнабаз II (көне иран: Farnabāzu, wikt:Φαρνάβαζος (Φαρνάβαζος)); б.з.д. 413–374 жылдары билеген – парсы әскербасы және мемлекет қайраткері, Геллеспонтин Фригиясының сатрапы. Ол Фригияның Фарнакс II-нің ұлы, Фарнабаз I-нің немересі және Артабаз I-нің шөбересі болды. Ол және оның ер адам әулеті, Фарнакидтер әулетін құраған, 478 жылдан бері Дассилиумдағы штаб-пәтерінен Геллеспонтин Фригиясының сатрапиясын басқарып келді. Ол Парсының Артаксеркс II-нің қызы Апамаға үйленді, ал олардың ұлы Артабаз да Фригияның сатрапы болды. Кейбір мәліметтер бойынша, оның немересі Барсина Ұлы Александрдың күңі болған. Теодор Нольдеке зерттеулеріне сәйкес, ол Дарийдің Смердис өлтіруге қатысқан Отаннан тараған.
Спартамен Афинаға қарсы соғыс (б.з.д.
Афина гректердің Грекияға екінші парсы шапқыншылығында (б.з.д. 480-479 жж.) Ахеменидтерден жеңіс алғаннан кейін, б.з.д. V ғасырында Эгей теңізіндегі үстем күшке айналды. Делиан лигасы аясында құрылған одақ арқасында күшейген Афина сол кезде «Афина империясы» деп те аталып, Кіші Азиядағы Ахеменидтердің иеліктеріне ең үлкен қауіп-қатер төндірді. II Фарнабаз б.з.д. 413 жылы алғаш рет Хеллеспонтин Фригиясының сатрапы ретінде тіркелді. Ол Персияның Дарий II-сінен Иония жағалауындағы грек қалаларынан жинақталған салықты жіберуге бұйрық алды, бірақ Афинаның араласуы салдарынан оны алу қиынға соқты. Фукидид осы жағдайды, Фарнабаз бен Тиссафренс екі сатраптың да басынан өткенін сипаттады: ол, Карияның Тиссафренсі сияқты, Спартамен келіссөздер жүргізіп, Афинамен соғыс бастады. Екі сатрап арасындағы бәсекелестік соғыстың барысына көп кедергі келтірді, олардың ішінде Фарнабаз әлдеқайда белсенді және адал болды. Фарнабаз Пелопоннес соғысы (б.з.д. 431-404 жж.) кезінде спартандықтармен бірге афиналықтарға қарсы күресті, тіпті бір рет кері шегініп жатқан спартандық әскерін құтқарып, әскерін жігерлендіре отырып, атын теңізге тікелей афиналықтарға қарсы шапты. Б.з.д. 404 жылы Фарнабаз Ахеменид империясына паналаған афиналық генерал Алківиадты өлтіруге қатысқан болуы мүмкін. Бұл қастандық, әлдебір спартандықтардың, әсіресе Лисандрдің ықпалымен жасалған болуы ықтимал. Алківиад парсы сарайына жол тартқанда, оның үйі қоршалып, өртке берілді. Қашқанға жол таба алмағанын түсінген ол, пышақ ұстап, өлтірушілеріне қарсы шабуылдады және жебелердің жаудырмасынан қаза тапты.
He, like Tissaphernes of Caria, entered into negotiations with Sparta and began a war with Athens. The conduct of the war was much hindered by the rivalry between the two satraps, of whom Pharnabazus was by far the more energetic and upright. Pharnabazus initially fought with the Spartans against the Athenians during the Peloponnesian war (431–404 BC), even, in one instance, coming to the rescue of the retreating Spartan forces, and riding his horse into the sea to fend off the Athenians while encouraging his regiment. In 404 BC, Pharnabazus may also have been responsible for the assassination of the Athenian general Alcibiades, who had taken refuge in the Achaemenid Empire. The assassination was probably at the instigation of the Spartans, and specifically Lysander. As Alcibiades was about to set out for the Persian court, his residence was surrounded and set on fire. Seeing no chance of escape he rushed out on his assassins, dagger in hand, and was killed by a shower of arrows.
Он мыңмен қақтығыс (б.з.д. 399)
368 жылдан бастап Ахеменид империясының батыс сатрапияларының көптегені Ұлы сатраптар көтерілісі кезінде Артаксеркс II-ге қарсы бүлік көтерді. Сондықтан Нектанебо көтерілісші сатраптарға қаржылық көмек көрсетіп, Спарта және Афинамен байланыстарын жаңартты.
Ақша шығару
Сол кезеңнен көптеген монеталар табылған, бәлкім, әскерге, әсіресе Ификраттың басқаруындағы грек әскерлеріне жалақы төлеу үшін тағайындалған. Көптеген монеталар Силикиядағы Тарс қаласында соғылған. Монеталардың суретінде соғыс құдайы Арес аттиктік қап киген күйінде немесе отырған Баал бейнеленген.
Грек әдебиетіндегі Фарнабаз
Фарнабаз гректер арасындағы ең белгілі сатраптардың бірі болды және олармен көптеп байланыс жасады. Ол Ксенофонттың "Гелленика" еңбегіндегі маңызды кейіпкерлердің бірі, сондай-ақ оның "Анабазис" кітабында да кездеседі, ал Фукидидтің "Пелопоннес соғысы тарихында" да жиі айтылады. Фарнабаздың отбасы грек әлемімен тығыз байланыста болды. Оның ұлы Артабаз II Родостан шыққан грек ақсүйек әйелге үйленді және отбасымен бірге Филипп II-нің македондық сарайында он жылдан астам уақыт бойы сүргінде өмір сүрді. Оның немересі Барсина Ұлы Александрдың қарындасы болған және одан баласы болуы мүмкін.